Кіріспе

1998 жылы жарық көрген Орхан Памуктың түрік романы "Менің атым қызыл" (Benim Adım Kırmızı) – 1998 жылы жазылған, жазушы Орхан Памуқтың түрік романы, 2001 жылы ағылшын тіліне Ердағ Гөкнар аударған. 1591 жылы Осман империясындағы миниатюра шеберлері туралы бұл роман Памуқтың халықаралық беделін нығайтып, 2006 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алуына септігін тигізді. Кітап жарық көргеннен бері 60-тан астам тілге аударылған. Француз тіліндегі аудармасы 2002 жылы "Үздік шетелдік кітап" (Prix du Meilleur Livre Étranger) сыйлығын, ал итальян тіліндегі нұсқасы "Примио Гринзане Кавур" сыйлығын жеңіп алды. "Менің атым қызыл" атты ағылшын тіліндегі аудармасы 2003 жылы Халықаралық Дублин әдеби сыйлығына ие болды. Бас кейіпкердің (Блэк) анасының інісі Эниште Эфенди, Құранға сунниттік түсіндірме берген Ибн Қайым Әл-Жаузияның "Жан кітабын" оқып отырады, кітап бойы оған үнемі сілтеме жасалады. Әл-Жаузия, ислам дініндегідей, өлгендердің жандары жерде қалады және тірілерді ести алады деп тұжырымдайды. Миниатюра шеберлерінің кейбіреулері, әсіресе Сұлтан шеберханасының басшысы Осман үшін, миниатюраларды немесе "жетілген өнерді" қарау – көрудің емес, мәңгілікті білудің бір жолы. Сондықтан, суретшілердің мансабының соңында көзі жоғалуының көптеген оқиғалары кемшілік ретінде емес, қасиеттілік ретінде бейнеленеді. Эстер, еврей саудагері, келісімші, ғашықтардың хаттарын жеткізеді. Нусрет Хожа, тарихи тұлғаға негізделген болуы мүмкін консервативті мұсылман басшысы. Ол кофеге, кофеханаларға, ұятсыз әңгімелерге және бейнелі суреттерге қарсы шығады.

Қабылдау

"Менің атым қызыл" ағылшын тілінде жарық көрген кезде жақсы пікірлер алды. Publishers Weekly журналының бір сарапшысы романның "көркем әсем, тартымды, бір-біріне енген әңгімелермен толы" көркем тілін бағалап, Памуқтың "оңай түсінілетін, әдемі және ойға толы" повестің көптеген жаңа оқырмандарды тартатынын айтты. Kirkus Reviews сыншысы романды "Ислам қоғамындағы өнердің мәнін зерттейтін, ойландыратын туынды" деп сипаттады. Бұл – идеялардың, бейнелердің және аңыз-ертегілердің бай жиынтығы. Джонатан Леви, L.A. Times Book Review басылымында жазған мақаласында, "Памуқтың Ислам дінінің пайда болғаннан кейін 1000 жыл өткенде суретшілердің күрделі өмірін бейнелеуі "Менің атым қызыл" романын заманауи классика деңгейіне көтереді" деп жазды. Леви сонымен қатар романның төрт жүйылдық бұрынғы оқиғаларға арқау болғанымен, қазіргі қоғамдағы керістерді бейнелейтінін атап өтті. Осы себепті ол оны "біздің заманымыздың романы" деп атады. The New York Times газетінде Ричард Эдер Памуқтың Шығыс пен Батыс арасындағы байланыстарға деген қызығушылығын және романдағы метафизикалық идеялардың кейбірін түсіндірді. Ол сондай-ақ романның тек идеялар туралы емес екенін айтты: "Шығыс немесе Батыс, жақсы немесе жаман, идеялар адамдардың санасына енген кезде, құштарлық пен зорлық-зомбылық тудырады. "Қызыл" – ұлылық пен күнәнің толы жинағы". Эдер Шәкүрдің кейіпкерін де жоғары бағалады, оны кітаптағы ең жақсы кейіпкер деп санайды. Ол "көріне бермейтін, өзгергіш, құпиялы және өте тартымды". Эдер былай деп қорытындылады: "Олар (оқырмандар) жазудың парадоксалды жеңілдігі мен қуанышына, әңгіменің үнемі жаңа бұрылысқа бет бұратын, кейіпкерлердің өмірге жабысу үшін жасаған күш-жігеріне тәнті болады. Бұл – адамзаттың жалғандығы мен үнсіздігінің ерекше және қызықты жеке шындықтар ретінде көрінетін адамгершілігі".

Ағылшынша аудармасы

Ердағ М. Гөкнардың "Менің атым қызыл" атты аудармасы Памукқа халықаралық деңгейде танымалдылық сыйлады және оның Нобель сыйлығының лауреаты болуына септігін тигізді; кітап жарық көргеннен кейін Памук Нобель сыйлығының басты үміткері деп есептелді. Аударманы көптеген рецензенттер, оның ішінде Джон Апдайк "The New Yorker" журналында жоғары бағалады: "Эрдағ М. Гөкнар Памуқтың нәзік сөйлемдерін, өнерге деген құштарлықпен бағалауын, епті пікірталастарын және (және) керемет қалалық суреттемелерін ағылшын тіліне салқын, тегіс етіп аударғаны үшін мақтауға лайық". Көптеген оқырмандар мен сыншылар "Менің атым қызыл" романын Памуқтың ағылшын тіліндегі ең үздік туындысы деп санайды. 2003 жылы ол Дублиндегі Халықаралық Дублин әдеби сыйлығын жеңіп алды, онда Гөкнар Памук атынан сыйлықты қабылдады. Бұл сыйлықтың қағидасы бойынша Гөкнар сыйлықтың ширегін алды. Соңғы зерттеу романның аудармаларының дәлдігін сандық әдістер арқылы тексерді.