Кіріспе

1980 жылы жазылған Роберт Л. Форвардтың ғылыми фантастикалық романы. "Аждаһаның жұмыртқасы" - американдық жазушы Роберт Л. Форвардтың 1980 жылы жазылған қатты ғылыми фантастикалық романы. Роман бойынша, "Аждаһаның жұмыртқасы" – Жердің 67 миллиард есе салмағы ауыр нейтрон жұлдызы, оның бетінде тұқымдай ғана көлемдегі, бірақ ақылды "чила" тіршіліктері мекендейді. Олар адамдардан миллион есе жылдам өмір сүріп, ойланып, дамиды. Романның басым бөлігі, 2050 жылдың мамыр-маусым айларында, "чила" өркениетінің ауыл шаруашылығын ашудан бастап, жоғары технологияға қол жеткізуіне және адамдармен алғашқы тікелей байланысқа түсуіне дейінгі кезеңді қамтиды. Адамдар "Аждаһаның жұмыртқасы" орбитасынан "чила" өркениетінің молдамды дамуын бақылап отырады. Бұл жанрға сай, "Аждаһаның жұмыртқасы" жаңа идеялар мен қиялға толы суреттерді жеткізуге тырысады, сонымен қатар қолданылған ғылыми принциптерге де толық назар аударады.

Нейтрон жұлдызы

Жарты миллион жыл бұрын, Жерден 50 жарық жылы қашықтықта, Драко шоқжұлдызындағы жұлдыз суперноваға айналып, жұлдыздың қалдығы нейтрон жұлдызына айналады. Жарылыстан шыққан сәуле көптеген Жер организмдерінде, соның ішінде *Homo sapiens*-тің ата-бабалары болған гомининалар тобында мутацияларға әкеледі. Жұлдыздың қысқа өмір сүретін плазмалық ағындары магнит өрісінің аномалиялары салдарынан тең емес болып, оны Күннен 250 астрономиялық бірлік аралығында өтетін жолға түсіреді. 2020 жылы адам астрономдары нейтрон жұлдызын анықтап, оны "Аждаһаның жұмыртқасы" деп атайды, ал 2050 жылы оны зерттеу үшін экспедиция жібереді. Жұлдыздың массасы шамамен Күн массасының жартысына тең, диаметрі шамамен 0,6 м, ал бетіндегі гравитация Жердегіден 67 миллиард есе артық. Оның сыртқы қабығы, шамамен бір текше сантиметрге 7000 кг қысылған, негізінен жоғары концентрациялы нейтрондармен байланысқан темір ядроларынан тұрады.

Шамамен б.з.д. 3000 жылы "Аждаһаның жұмыртқасы" жеткілікті түрде салқындап, "химияның" тұрақты эквивалентіне мүмкіндік береді, онда "қосылыстар" электромагниттік күшпен байланысқан Жер атомдарының орнына, күшті күшпен байланысқан ядролардан құралады. Жұлдыздың химиялық процестері Жердегіден шамамен бір миллион есе жылдам болғандықтан, өзін-өзі көбейтетін "молекулалар" көп ұзамай пайда болады және жұлдызда өмір басталады. Жұлдыздың салқындауына қарай күрделірек тіршілік пайда болады, шамамен б.з.д. 1000 жылы өсімдіктерге ұқсас организмдер пайда болады. Олардың бір тармағы кейін алғашқы "жануарларға" айналады, олардың алғашқылары қозғалмайтын организмдерден тұқымдарды ұрлап, кейінірек кейбір тармақтары хищниктерге айналады. Жұлдыздың ең зиялы түрінің ересектері, чила (жынысы мен саны бойынша өзгешелік жоқ), ересек адамның массасына тең. Алайда, "Аждаһаның жұмыртқасының" өте жоғары гравитациясы чиланы тұқым көлеміне дейін қысады.

Бір клан алғашқы чила шаруашылығын ұйымдастырады, бұл болжамды азық-түлікпен қамтамасыз етеді, бірақ қайталанатын жұмысқа наразылық тудырады. Көп ұзамай бұл аймақта жанартау пайда болады, ал клан азық-түлікті алыс жерден тасымалдау үшін алғашқы шананы ойлап табады. Алайда, бірнеше ұрпақ ішінде жанартау топырақты ластайды. Бір клан халқын жаңа, құнарлы және қоныстанбаған аумаққа қарай ұзақ және қиын сапарға бастайды. Бір гений математиканы ойлап табады, топтың азық-түлік қорын есептеуге және өлшеуге мүмкіндік береді, бірақ жағдай өте қиын, ал кланның аман қалуы ең үлкен мүшелерінің құрбандығына байланысты. Ұрпақтар өткен сайын, чилалар адамдардың ғарыш кемесін құдай ретінде қастерлейді, ал оның спутниктерінің қозғалысы туралы жазбалары олардың жазуды дамытуына себеп болады. Бірнеше ұрпақтан кейін чилалар мыңдаған жандарды сыйлайтын арена салады. Адамдар бұл жаңа және өте тұрақты ерекшелікті байқайды, ақылды жаратылыстар жұлдызда мекендейді деген қорытындыға келеді және қарапайым хабарламаларды жіберу үшін лазерді пайдаланады. Чила астрономдары біртіндеп бұл ғарыш кемесінің, оның спутниктерінің және экипажының схемалары екенін түсінеді – өте жіңішке жаратылыстар, олар көңіл көншілдікпен қарым-қатынас жасайды және айқын түрде чиланың үлкен аренасының шамамен 10% ғана ұзын. Бір чила инженері адамдарға хабар жіберуді ұсынады. Оның өркениет аумағынан хабар жеткізуге тырысуы сәтсіз аяқталғандықтан, ол 67 миллиард g гравитациясымен өмір сүретін жалпақ жаратылыстарға тән биіктіктен қорқуды жеңіп, тікелей ғарыш кемесінің астына хабар жеткізу үшін тау тізбегіне барады. Адамдар оның хабарын таниды және чиланың адамнан миллион есе жылдам өмір сүретінін түсінеді. Шын уақытты әңгімелесу мүмкін болмағандықтан, адамдар экспедиция кітапханасының бөлімдерін жібереді. Астрономия мақаласын оқығаннан кейін, чила жарты миллион адам жыл бұрын супернованың оларды екеуін де жаратқанын түсінеді. Көптеген чила ұрпақтарынан кейін, бірақ адамдар үшін бірнеше сағаттан кейін, чилалар гравитацияны басқаруды меңгереді. Бірнеше ұрпақтан кейін, чила ғарыш кемесі адамдарға келеді. Олар әлі де өмір сүру үшін экстремалды гравитациялық өрістерді қажет етсе де, чила енді оларды екі жарысқа да қауіпсіз түрде көруге жеткілікті дәлдікпен басқара алады. Чилалар өздерінің технологияларын берудің, адамзаттың дамуын тежейтінін түсінеді. Алайда, олар әрқайсысы өз жолына кетер алдында бірнеше қиын жерлерде із қалдырады.

Сюжетке кіріспе

"Аждаһаның жұмыртқасында" Форвард нейтрон жұлдызының (диаметрі шамамен 20 км болатын, өте тығыз күйіндегі жұлдыз) бетінде дамыған тіршілік иесінің (Чила) тарихы мен эволюциясын сипаттайды. Бұл кітапқа "аждаһаның жұмыртқасы" деген ат берілген, себебі Жерден қарағанда ол Драко ("аждаһа") шоқжұлдызының құйрық тұсына жақын орналасқан. Чилалар өте шағын мөлшеріне (бір Чиланың көлемі шамамен сезам тұқымын, ал массасы адамның салмағымен тең) және үшінші өлшемде қозғалысын шектейтін күшті гравитациялық өріске қарамастан, саналылық пен интеллектке қол жеткізеді. Кітаптың басты бөлігі Чиланың биологиялық және әлеуметтік дамуына арналған; кішігірім сюжеттік желіде нейтрон жұлдызының маңына адам кемесінің келуі және адамдар мен Чила арасындағы байланыс көрсетіледі. Осы байланыстағы ең үлкен қиындық – Чилалар адамдардан миллион есе жылдам өмір сүреді; Чилалар үшін бір жыл шамамен 30 секундқа тең. Адамдар Чилалардың жабайы, дамымаған түрлер кезінде келеді, олар күн көрісін табу үшін күресіп жатқан бәсекелес тайпалармен соғысады. Бірнеше адам күні ішінде, Чилалар үшін мыңдаған жылға тең кезеңде, олар технологиялық жағынан адамдардан озады және адамдарды мейіріммен "Баяулар" деп атайды. Форвард "Аждаһаның жұмыртқасының" жалғасын – "Starquake" (Жұлдыз дірілі) деп атап, Чилалардың ғарышқа саяхаттауының және нейтрон жұлдызының бетіндегі Чилалардың көп бөлігін құртатын сейсмикалық дүмпуілдің салдарына тоқталады.

Даму тарихы

Жазушы Роберт Л. Форвард 1973 жылы астроном Франк Дрейктің нейтронды жұлдыздарда интеллектуалды өмір болуы мүмкін деген пікірінен шабыттанғанын айтты. 1973 жылғы физикалық модельдер Дрейктің тіршіліктері микроскопиялық болады деп болжады. Форвард кітаптың жоспарын жасап жатқан кезде, жаңа модельдер чиланың шамамен күріш дәнідей болатынын көрсетті. Кейін Форвард ғылыми-фантастикалық романдар авторы Хэл Клементпен бірге Күндегі жоғары гравитациялық өмір туралы идеяны талқылаған бұрынғы хатты тапты. Форвард бұл жұмысты "роман түрінде жасырылған нейтронды жұлдыз физикасы бойынша оқулық" деп сипаттады.

Марапаттар мен ұсыныстар

"Аждаһаның жұмыртқасы" 1981 жылы алғашқы роман үшін Locus сыйлығын жеңіп алды және Locus ғылыми-фантастикалық романдар санатында 14-ші орынға ие болды.

Жалғасы

1985 жылы Forward басылымы "Аждаһаның жұмыртқасының" жалғасы "Жұлдыздық жер сілкінісі" кітабын жариялады. Лэмбурн, Шаллис және Шортленд "Жұлдыздық жер сілкінісінің" ғылыми негізін "Аждаһаның жұмыртқасы" сияқты тұжырымды деп санайды. Осы романның сюжетінде жұлдыздық жер сілкінісі чила цивилизациясын қиратады, ал "Аждаһа жойғыш" ғарыш кемесіндегі адамдар өздерінің мәселелерімен күреседі.