Христиан дініндегі келісімшілдік: Біріктіруге жасалған тыраныштер
Irenicism
Христиан дініндегі іренизм – ақыл-ой арқылы христиандық жүйелерді біріктіруге бағытталған ұстаным. Бірлік, бейбітшілік, және мәдениеттілік қағидаларын ұстанады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиандық теологиядағы иренизм – ақыл-оқты маңызды қасиет ретінде пайдалану арқылы христиан апологетикалық жүйелерді біріктіруге жасалған әрекеттер. Бұл сөз грекше ειρήνη (eirene) сөзінен туындаған, яғни «бейбітшілік» деген мағынаны білдіреді. Бұл ұғым, қауымдық теологиямен байланысты және қақтығыстарға қарсы тұрады, себебі олар қажетсіз шиеленіс пен үйкеліс тудыруы мүмкін, сонымен қатар бейбітшілік идеалдарына негізделген. Иренизмді ұстанатындар христиан шіркеуіндегі бірліктің маңыздылығын атап көрсетеді және Мәсіх төңірегіндегі барлық христиандардың ортақ байланысын жариялайды.
Irenicism in Christian theology refers to attempts to unify Christian apologetical systems by using reason as an essential attribute. The word is derived from the Greek word ειρήνη (eirene) meaning peace. It is a concept related to a communal theology and opposed to committed differences, which can cause unavoidable tension or friction, and is rooted in the ideals of pacifism. Those who affiliate themselves with irenicism identify the importance of unity in the Christian Church and declare the common bond of all Christians under Christ.
Эразм және оның ықпалы
Дезидериус Эразм – христиан гуманисті және реформатор болды, дін қызметкерлерінің теріс ахуалдарын тексеру, ішкі ізгілікті құрметтеу, ақыл-оқты теологияда да, басқа салаларда да маңызды деп санау тұрғысынан. Ол сонымен қатар христиан дінінің теологиялық және нақты мағынада бір ғана шіркеудің, яғни Католик шіркеуінің билігінде болуы керек деген ойды қолдады. Оның заманынан бері иренизм әртүрлі христиан діндері арасындағы келіспеушіліктерді жарасу және теологиялық айырмашылықтарды біртіндеп жою арқылы шешуді ұсынады. Эразм бейбітшілікке қатысты тақырыптарда кеңінен жазды, ал иренистік көзқарас оның ой-пікірінің теология мен саясаттағы маңызды бөлігі болды:
Desiderius Erasmus was a Christian humanist and reformer, in the sense of checking clerical abuses, honoring inner piety, considering reason as meaningful in theology as in other ways. He also promoted the notion that Christianity must remain under one church, both theologically and literally, under the body of the Catholic Church. Since his time, irenicism has postulated removing conflicts between different Christian creeds by way of mediation and gradual amalgamation of theological differences. Erasmus wrote extensively on topics related generally to peace, and an irenic approach is part of the texture of his thought, both on theology and in relation to politics:
Оған қарсы жиі және ауыр сын-есімдер айтылғанына қарамастан, Эразм сыншыл және ирониялық, бірақ қарапайым және иренистік диалог жүргізуді жалғастырды. Эразмның иренистік еңбектерінің бірнеше маңызды үлесі бейбітшілік және діни келісім тақырыптарын гуманистік тұрғыдан қарастыруға көмектесті; оларға Мартин Лютердің еретик екені туралы Папаның пікіріне қарсы дәлелдер келтірген Inquisitio de fide (1524) және De sarcienda ecclesiae concordia (1533) кіретін еді. Эразмның оның көзқарастарын бөлісетін жақын достары болды (Юлиус фон Пфлюг, Кристоф фон Стадион, Якоб Зиглер және Ян Ласки), ал Католик тарапынан Джордж Кассандер мен Георг Витцель қолдады. Дегенмен, Эразмның ықпалы Франция сияқты елдерде оның еңбектерін 1525 жылдан бастап, ашық түрде қолдаудан айыру арқылы шектелді; олар көптеген түрлерде және аудармаларда пайда болғанымен. Джеймс Хаттон «Эразмның бейбітшілік туралы насихаты француз халқына қандай жасырын жолмен жеткені» туралы айтады. Франсиск Юниус 1593 жылы діни төзімділік пен экуменизмді жақтаған Le paisible Chrestien атты еңбегін жариялады. Ол Испанияның Филипп II-іне француз саясаткері Мишель де л’Оспиталь мен реформатор Себастьян Кастеллиодан алған аргументтерді пайдаланып үндеу жасады.
Despite the frequency and severity of polemics directed against him, Erasmus continued to practice a kind of discourse that is critical and ironic, yet modest and irenic. Certain important irenic contributions from Erasmus helped to further the humanist consideration of themes of peace and religious conciliation; these included the Inquisitio de fide (1524), arguing against the papal opinion that Martin Luther was a heretic, and De sarcienda ecclesiae concordia (1533). Erasmus had close associates sharing his views (Julius von Pflug, Christoph von Stadion, Jakob Ziegler and Jan Łaski) and was followed on the Catholic side by George Cassander and Georg Witzel. The influence of Erasmus was, however, limited, by the virtual exclusion of his works from countries such as France, from 1525, at least in the open; though they did appear in numerous forms and translations. James Hutton speaks of "the surreptitious manner in which Erasmus' peace propaganda reached the French public." Franciscus Junius published in 1593 Le paisible Chrestien arguing for religious tolerance and Ecumenism. He addressed Philip II of Spain, using arguments taken from the French politique statesman Michel de l'Hôpital and reformer Sebastian Castellio.
XVII ғасыр: католиктер мен протестанттар
Ириний қозғалыстары 17 ғасырда ықпалды болды, ал иринийзм, мысалы, Готфрид Лейбництің католиктер мен протестанттарды қайта біріктіруге жасаған тырыстары, кейбір жағынан қазіргі экуменикалық қозғалыстардың алға күрегі болып табылады. Генри Констеблдің 1589 жылы жарық көрген «Examen pacifique de la doctrine des Huguenots» еңбегі, мысалы, Кристофер Поттер мен Уильям Форбске ықпал етті. Ричард Монтегю Кассандр мен Андреас Фрицийді бағалады. 1628 жылғы «Syllabus aliquot synodorum» – Жан Хотман, Виллер Сент-Пол маркізі ондаған жыл бұрын жинаған және Гюго Гроций «Теодосий Ириней» псевдонимдерімен баспаға шығарған, ал Маттиас Бернеггер алғы сөз жазған діни келісім әдебиетінің библиографиясы. Алайда, осы кезеңде католик жағындағы орташа және тіпті иренийлік жазушылардың пікірлері католицизмге қарсы қолданылғанын көруі жиі кездесетін жағдай еді. Бұл пікір таласу стилі Англияда Томас Белльден және әсіресе Томас Мортоннан дамыды. Ол Томас Джеймстің Маркантонио де Доминис пен Паоло Сарпиді зерттеуіне, Витцельді протестанттық дәстүрге жатқызуға тырысуына әкелді; Галликанизмнің аргументтері қабылданып, бірақ сонымен бірге ерекше қауіпті деп саналды; ал Франциск Санкта-Клара сияқты иренистке берік кальвинистер тарапынан қатты шабуыл жасалды. Католиктерге қатысты иренийлік көзқарастарында сенімді болған протестант жазушыларының қатарында Уильям Ковелл мен Томас Доув болды.
Irenic movements were influential in the 17th century, and irenicism, for example in the form of Gottfried Leibniz's efforts to reunite Catholics and Protestants, is in some ways a forerunner to the more modern ecumenical movements. The 1589 Examen pacifique de la doctrine des Huguenots by Henry Constable proved influential, for example on Christopher Potter and William Forbes. Richard Montagu admired Cassander and Andreas Fricius. The 1628 Syllabus aliquot synodorum was a bibliography of the literature of religious concord, compiled by Jean Hotman, Marquis de Villers St Paul decades earlier, and seen into print by Hugo Grotius using the pseudonym "Theodosius Irenaeus," with a preface by Matthias Bernegger. It was typical enough, however, for moderate and even irenical writers on the Catholic side to find in this period that their arguments were turned back against Catholicism. This style of arguing developed in England from Thomas Bell and particularly Thomas Morton. It led to Thomas James mining Marcantonio de Dominis and Paolo Sarpi, and making efforts to claim Witzel for the Protestant tradition; to the arguments of Gallicanism being welcomed but also treated as particularly insidious; and an irenist such as Francis a Sancta Clara being attacked strongly by firm Calvinists. The handful of Protestant writers who were convinced in their irenic approach to Catholics included William Covell and Thomas Dove.
Қазіргі қолданысы
Иреник – демократиялық бейбітшілік теориясы сияқты идеалистік және бейбітшілік көзқарасты білдіру үшін жиі қолданылатын сөз. Жалған иреник немесе жалған эйренизм – католик шіркеуінің 20 ғасырға арналған кейбір құжаттарында католик доктринасын бұрмалауға немесе күңкілдендіруге мүмкіндік беретін экуменизмге жасалған әрекеттерді сынау үшін қолданылатын термин. Бұл терминді қолданатын құжаттарға Папа Пий XII-нің 1950 жылы жариялаған Humani generis энцикликасы, Екінші Ватикан соборының 1964 жылғы Экуменизм туралы жарлығы, Unitatis Redintegratio, сондай-ақ Папа Иоанн Павел II-нің Ut unum sint және 1984 жылғы синодтан кейінгі апостолдық насихаты Reconciliatio et paenitentia кіреді. Католик шіркеуінің жалған емес иренигінің қазіргі заманғы оң мысалдарын Рим Папасы Франциск пен шейх Ахмет әл-Тейбтің Адамзаттың бауырластығы туралы бірлескен декларациясында, сондай-ақ Рим Папасы Бенедикт XVI-ның 2017 жылы протестанттық реформацияның 500 жылдығын тойлауға Католик шіркеуінің қатысуын сұрауында көруге болады.
Irenical has become a commonly used adjective to design an idealist and pacific conception, such as the democratic peace theory. False irenicism or false eirenism is an expression used in certain 20th century documents of the Catholic Church to criticize attempts at ecumenism that would allow Catholic doctrine to be distorted or clouded. Documents using the term include the encyclical Humani generis, promulgated by Pope Pius XII in 1950, the Second Vatican Council's 1964 Decree on Ecumenism, Unitatis Redintegratio, and Pope John Paul II's Ut unum sint and his 1984 post synodal apostolic exhortation, Reconciliatio et paenitentia. Modern positive examples of Catholic non false irenicism can be seen in the Document on Human Fraternity joint declaration of Pope Francis and Sheikh Ahmed el Tayeb, and of Pope Benedict XVI's reported request for the Catholic church to participate in celebrations of the 500th anniversary of the Protestant Reformation in 2017.