Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үлкен өзенге құятын салалы аңғар
Valley with a tributary to a larger river
Жағалық және қосалқы аңғарлар – бұлақтары немесе өзендері үлкен өзенге құятын аңғарлар. Өзен бағытынан бастап, аңғарларды өсу ретімен жіктеуге болады, бұл орографиялық ретке сәйкес келеді: салалар өзеннің бастауына жақын жерден сағасына қарай реттеледі. Құйылыс – екі немесе одан көп саланың немесе өзендердің бірігіп ағатын жері.
Side valleys and tributary valleys are valleys whose brooks or rivers flow into greater ones. Upstream, the valleys can be classified in an increasing order which is equivalent to the usual orographic order: the tributaries are ordered from those nearest to the source of the river to those nearest to the mouth of the river. A confluence is where two or more tributaries or rivers flow together.
Орфографиялық реті (мысалы, Хэмбер)
Орографиялық жіктемеде (өзендердің реті) сала өзеннің реті n+1 болады, егер n негізгі (басты) өзенді көрсететін болса. Теңізге тікелей құятын өзеннің (мысалы, ағылшын Темза немесе Хамбер өзендерінің) орографиялық реті n=1, Оузе өзені n=2, Уорф өзені n=3 және т.с.с.
In the orographic classification (order of rivers) the tributary river has order n+1, if n describes the primary (or main) river. A river which flows directly into the ocean (e. g. the English rivers Thames or Humber) has the orographic order n=1, the River Ouse n=2, the Wharfe n=3 and so on.
Геоморфология
"Қосымша аңғар" термині таулар маңындағы жоғары деңгейдегі аңғарларды сипаттау үшін қолданылады (мысалы, Пеннин таулары), ал төменгі аңғарларда айқын рельеф болмайды. Себебі "басты арна өзені" (кіші арна өзендері құятын) өзендерге қарағанда әлдеқайда көп су ағызады, сондықтан оның ағысы баяулайды. Онда ұсақ шөгінділер болады, олар көбінесе тегіс жазықтықта жиналады. Аңғардың деңгейі жоғарылаған сайын, оның еңкейген беткейлері де тік болады. Ағыс бағытымен қарағанда, ең тік беткейлер көбінесе бұлақтың бастауына жақын орналасады (ағыс бағытымен төмен қарай өте қатты тау жыныстары болмаса).
The term "side valley" is used for higher order valleys near mountains (example above: the Pennines), as opposed to lower valleys that do not have a strong relief. This is because the "main stem river" (into which the secondary river flows) passes much more water than its tributaries and therefore
has a lower current. has finer sediments that are deposited in a more flat manner. The higher the order of a valley, the steeper the hillsides. Looking upstream, the steepest slopes are normally near the source of a brook (with the exception of very hard rocks in downstream direction).
Пішіні
Өзен жазықтарындағы аңғарлардың ерекше пішіні болмаса, альпілік аңғарлардың пішіні бұрынғы мұздық жағдайлары мен тау жыныстарының түріне көбірек тәуелді. Бүйірлік немесе қосалқы аңғарлар V немесе U пішіндес болуы мүмкін. Аңғар төңірегінің ені бірнеше метрден 100 метрге дейін жетеді (мысалы, Бад-Гаштейн немесе Сент-Мориц, онда 1000 немесе 1500 метр биіктікте қалалардың орнына шағын елді мекендер салынған). Кейбір аңғарлар бойлық бағытта сатылы болып келеді ("Talstufe" деп аталады), яғни осы аймақтардағы ағыс орташадан жылдам. Өзен өзіне арна қазып, эрозияға ұшыраған шөгінділер әрбір ылғалды жердің соңында жиналып, жергілікті жазықтар тізбегін құрайды. Бұл жерлер альпілік шаруашылық және мал жаюға өте қолайлы.
Whereas the valleys near river flats don't have special forms, the shape of alpine valleys depends much more from the former glaciology and of the rock type. Side or secondary valleys can be V shaped or U shaped. Valley floors vary from just a few meters up to some 100 m (e. g. Bad Gastein or St. Moritz, where small towns have been developed instead of 1000 or 1500 m altitude). Some valleys are stepped in longitudinal direction (German "Talstufe") which means that these zones show a quicker current than average. The brook digs its own canal and the eroded sediments are deposed at the end of each clammy, forming a series of local plains. They are an excellent sites for alpine agriculture or pastures.