Кіріспе

Эконометрияда динамикалық фактор (таралу индексі деп те аталады) – көптеген уақыт қатарларының бірлескен қозғалысын өлшейтін қатар. Ол кейбір макроэкономикалық модельдерде қолданылады. Таралу индексі таңдалған уақыт аралығында өсетін немесе төмендейтін экономикалық деректердің уақыт қатарларының үлесінің өзгеруін көрсетуге арналған, сондай-ақ болашақ экономикалық белсенділіктің өсуін немесе төмендеуін болжауға және компаниялардың бизнес-көңіліне қандай да бір корреляцияны қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Формальды түрде:

мұнда – матрицадағы айнымалылардың кешіктірілген факторларының векторы (T – байқаулар саны, ал N – айнымалылар саны), – факторлық жүктемелер, ал – факторлық қате.

Тарих

Диффузиялық индекстер бастапқыда бизнес айналымының өзгеру нүктелерін анықтауға арналған еді.

Мысал

Салалар бойынша ай сайынғы жұмыспен қамту деңгейінің диффузиялық индексі – халықтың жұмыспен қамту деңгейінің өсуінің барлық салалардағы өсімнен немесе тек бірнеше саладағы күрт өсімнен қаншалықты құралғанын өлшейді. Осы принцип бойынша жарияланған деректер сериясында диффузиялық индекс дискретті уақыт қатарларының жиынтығынан есептеледі: егер көрсеткіш алдыңғы аймен салыстырғанда төмен болса – 0, деңгейі өзгермесе – 50, ал өссе – 100 мәні беріледі. Белгілі бір кезеңдегі осы компоненттердің орташасы – диффузиялық индекс. Жоғарыдағы теңдеуге сәйкес, негізгі факторлар жұмыспен қамтудың өзгеруіне байланысты {0, 50, 100} мәндерінен алынады, ал диффузиялық индекс – алдыңғы айда өскен жұмыспен қамту көрсеткіштерінің пайыздық үлесін көрсетеді. Кейбір зерттеушілер өндіріс секторындағы айлық жұмыспен қамтудың диффузиялық индексі бизнес айналымның бұрылыс нүктелерін болжайтын маңызды көрсеткіш екенін хабарлады.