Төрт аяқты жануарлардың тізе буынының құрылысы мен функциясы

Кіріспе

Тізе буыны (көбінесе жай ғана тізе) – қой, жылқы немесе ит сияқты төрт аяқты сүтқоректілердің артқы аяқтарындағы күрделі буын. Ол адамның тізе буынымен тең және жануарлар денесіндегі ең үлкен синовиялық буын болып табылады. Тізе буыны үш сүйектен тұрады: сан сүйегі, тізеқап және тібік сүйегі. Буын үш кішірек буыннан құралған: сан-тізеқап буыны, медиалдық сан-тібік буыны және латеральдық сан-тібік буыны. Тізе буыны сан-тібік буындық (сан және тібік сүйектерінің кондильдері), сан-тізеқап буындық (сан сүйегінің трохлеясы және тізеқап) және проксималды тібік-шая буынынан тұрады. Буынды жұптасқан қосымша байламдар тұрақтандырады, олар буынның абдукциясын/аддукциясын болдырмауға және жұптасқан крест тәрізді байламдарға көмектеседі. Алдыңғы крест тәрізді және артқы крест тәрізді байламдар тібік сүйегінің сан сүйегіндегі қозғалысын (сәйкесінше) шектейді. Алдыңғы крест тәрізді байлам сондай-ақ кеңейтуге және ішкі айналуға қарсы тұрады және иттердегі ең көп зақымданатын тізе буыны болып табылады. Буынның "жастығын" екі С пішіндес шеміршек қамтамасыз етеді, олар менискілер деп аталады және дистальді сан сүйегінің медиалдық және латеральдық кондильдерінің арасында және тібік сүйегінің жотасында орналасқан. Менискілердің негізгі биомеханикалық функциясы буынды екі функционалдық бөлімге бөлу болып табылады: иілу/кеңейту қозғалыстары үшін "сан-менискілік буын" және айналу үшін "менискі-тібік буын" – бұл функция жақ буынын бөлетін дискке ұқсас. Менискілерде сондай-ақ проприоцепцияға көмектесетін нерв ұштары бар. Менискілер әртүрлі байламдар арқылы бекітіледі: әр менискіге екі менискі-тібік байламдары, латеральдық менискіден сан сүйегіне менискі-феморальды, медиалдық менискіден медиалдық қосымша байламға менискі-коллатеральды және екі менискінің арасында өтетін көлденең байлам (немесе интерменискальды). Әртүрлі түрлерде тізе буынымен байланысты бірден төртке дейін сезамоидтық сүйектер болуы мүмкін. Бұл сезамоидтар буынның үстіндегі сіңірлердің/бұлшық еттердің тегіс қозғалысына көмектеседі. Ең танымал сезамоидтық сүйек – тізеқап, көбінесе "тізе қақпағы" деп аталады. Ол буынның алдында орналасқан және сан сүйегінің трохлеарлық ойысында орналасқан. Ол сан сүйегінің тізеқап байламын тізе буыны арқылы тібік сүйегіне ену нүктесіне дейін бағыттайды. Буынның артқы жағында, мысалы, иттерде, гастрокнемиус бұлшық еттерінің басталуында орналасқан екі фабелла бар. Төртінші, көптеген түрлерде поплитеус бұлшық еттерінің басталуындағы сіңірде кішкентай сезамоидтық сүйек болады. Адамда тек тізеқап бар. Жылқы мен сиырларда төртбас бұлшық еттерінің (квадрицепс) енуінің сіңірінің дистальді бөлігі (тізеқаптың "астында") үш бөлікке бөлінеді. Тізеқаптың күрделі бұрылу қозғалысы тізеге сан сүйегінің медиалдық бөлігі дистальді сан сүйегінің дөңгелек медиалдық трохлеарлық тізіміне "ілінген" кезде кеңейтуде "құлыптауға" мүмкіндік береді. Бұл құлыптау механизмі жануарларға тұрып ұйықтауға мүмкіндік береді.

The stifle joint (often simply stifle) is a complex joint in the hind limbs of quadruped mammals such as the sheep, horse or dog. It is the equivalent of the human knee and is often the largest synovial joint in the animal's body. The stifle joint joins three bones: the femur, patella, and tibia. The joint consists of three smaller ones: the femoropatellar joint, medial femorotibial joint, and lateral femorotibial joint. The stifle joint consists of the femorotibial articulation (femoral and tibial condyles), femoropatellar articulation (femoral trochlea and the patella), and the proximal tibiofibular articulation. The joint is stabilized by paired collateral ligaments which act to prevent abduction/adduction at the joint, as well as paired cruciate ligaments. The cranial cruciate ligament and the caudal cruciate ligament restrict cranial and caudal translation (respectively) of the tibia on the femur. The cranial cruciate also resists over extension and inward rotation, and is the most commonly damaged stifle ligament in dogs. "Cushioning" of the joint is provided by two C shaped pieces of cartilage called menisci which sit between the medial and lateral condyles of the distal femur and the tibial plateau. The main biomechanical function of the menisci is probably to divide the joint into two functional units—the "femoromeniscal joint" for flexion/extension movements and the "meniscotibial joint" for rotation—a function analogous to that of the disc dividing the temporomandibular (jaw) joint. The menisci also contain nerve endings which are used to assist in proprioception. The menisci are attached via a variety of ligaments: two meniscotibial ligaments for each meniscus, the meniscofemoral from the lateral meniscus to the femur, the meniscocollateral from the medial meniscus to the medial collateral ligament, and the transverse ligament (or intermeniscal) which runs between the two menisci. There are between one and four sesamoid bones associated with the stifle joint in different species. These sesamoids assist with the smooth movement of tendon/muscle over the joint. The most well known sesamoid bone is the patella, more commonly known as the "knee cap". It is located cranially to the joint and sits in the trochlear groove of the femur. It guides the patellar ligament of the quadriceps over the knee joint to its point of insertion on the tibia. Caudal to the joint, in the dog for example, are the two fabellae, which lie in the two tendons of origin of gastrocnemius. Fourth, there is often a small sesamoid bone in the tendon of origin of popliteus in many species. Humans possess only the patella. In horses and oxen, the distal part of the tendon of insertion of quadriceps ("below" the patella) is divided into three parts. An elaborate twisting movement of the patella allows the stifle to "lock" in extension when the medial portion of the tendon is "hooked" over the bulbous medial trochlear ridge of the distal femur. This locking mechanism enables these animals to sleep while standing up.