Кіріспе

Итальяндық фильм жанры

«Телефондық ақ телефондар» (Telefoni Bianchi; ақ телефондар) фильмдері, сондай-ақ «деко» фильмдері деп те аталады, 1930 және 1940 жылдары итальяндық киноиндустриясымен сол кездегі американдық комедияларды үлгі етіп жасалған. Бұл стиль, сол дәуірдегі тағы бір маңызды стиль – «каллиграфизмнен» мүлдем өзгеше болды, ол өте көркемдікпен ерекшеленді. «Телефондық ақ телефондар» киносы 1930 жылдардың басындағы итальяндық комедиялық фильмдердің сәттілігінен пайда болды; ол интеллектуалдық сипаттамалардан немесе жасырын әлеуметтік сыннан тазартылған, жеңіл нұсқа болып табылды.

Атауы

Атауы осы кезеңде түсірілген алғашқы фильмдердегі ақ телефондардың болуынан шығады, бұл – әлеуметтік жағдайдың көрсеткіші, "халыққа" арналған, арзан әрі кең таралған қара бакелит телефондарынан өзгешелік белгісі, мәртебе символы. Бұл фильмдерді "деко кино" деп те атайды, себебі оларда сол жылдары танымал болған халықаралық деко стилін еске түсіретін жиһаз заттары көптеп қолданылған.

Шығу тегі

Telefoni Bianchi кино жанрының тамырын Марио Камеринидің 1920-жылдардағы киносында, әсіресе "Рельстер" (1929) фильмінде табуға болады. Онда режиссер неміс экспрессионизмінің ықпалымен немесе сол кездегі совет киноавангардының үлгілерін пайдалана отырып, дағдарыс жылдарының шындығын нақты уақытта бейнеледі. "Telefoni Bianchi" киносы 1930-жылдардың басындағы итальяндық комедияның сәттілігінен пайда болды; ол интеллектуалдық тереңдіктен немесе сырлы әлеуметтік сыннан тазарылған, жеңіл нұсқаға айналды.

Шолу

1930 және 1940 жылдары итальян киносында «Телефони Бьянки» сияқты жеңіл комедиялар басым болды. Бұл фильмдер әсем безендірілген декорациялармен ерекшеленді және консервативті құндылықтарды, билікті құрметтеуді насихаттады, көбінесе үкіметтік цензураның назарынан жалтаратын. «Телефони Бьянки» келесі онжылдықтарда өзін танытатын көптеген сценаристтердің (соның ішінде Чезаре Заваттини мен Серхио Амидей) және, ең бастысы, Гвидо Фиорини, Джинно Карло Сенсани және Антонио Валенте сияқты көптеген суретшілердің сынақ алаңы болды. Олар жасаған табысты графикалық шешімдер осы туындыларды сол кездегі шағын буржуазияның эстетикасының «жинағына» айналдырды. Авторлардың арасында Марио Камерини осы жанрдың ең көрнекті режиссері болып табылады. 1930 жылдары түрлі бағыттарды сынағаннан кейін, ол «Ерлер қандай жандар!» (1932), «Мырза Макс» (1937) және «Базар» (1939) фильмдерімен сезімтал комедиялар саласына қуана кірді. Басқа фильмдерінде ол өзін Франк Капраның («Жүрек соғысы», 1939) және Рене Клердің сюрреалистік («Мен миллион сыйлаймын», 1936) стиліндегі голливудтық комедиялармен салыстырады. Камерини типикалық және халыққа жақын итальяндықтың бейнесіне қызығушылық танытады, сондықтан ол болашақ итальян комедиясының кейбір элементтерін болжайды. Оның басты орындаушысы Витторио Де Сика «Маддалена», «Жүргізуге нөл» (1940) және «Тереза Жұма» (1941) фильмдерінде оның сабағын жалғастырады, актерлерді қоюға және декорацияларға көңіл бөлді. Басқа режиссерлердің қатарында Марио Маттоли («Мектеп оқушысының күнделігі», 1941), Жан де Лимур («Көрініс», 1944) және Макс Нойфельд («Ұят үйі», 1938; «Ай сайын мың лира», 1939) бар. Марио Боннардың реалистік комедиялары («Пошташыға дейін», 1942; «Сатушы мен ханым», 1943) кейде «Телефони Бьянки» стилінен өзгешеленеді. Көп ұзамай сюжеттер қайталамалана бастады және одан әрі болжауға болатын, қарапайым нәрселерге айналды. Кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың нашарлауымен, осы жанрдағы туындылардың өндірісі азайып, фашистік режимнің құлауымен (1943) толығымен жойылды. Ширли Темплдің бұйраларын таққан балалар да көрінетін. Фильмдер әлеуметтік консервативті, отбасылық құндылықтарды, билікті құрметтеуді, қатаң таптық иерархияны және ауылдық өмірді насихаттады. Қазіргі заманғы кино сыншылары осы жанрды «венгр стиліндегі комедиялар» деп те атайды, себебі сценарийлер көбінесе венгр авторлары жазған пьесалардың бейімделулері болды (ол кездегі голливудтық туындылар үшін де танымал материал). Баухаус функционализмі де Италияға келді және бұл фильмдерде көрініп тұрғандай, Италия өзінің заманауи және тиімді бейнесін «қайта құруда» болды, сонымен қатар тұтынушылық тартқындап бастады. Бұл рационалистік архитектуралық стильмен және фашистік режим қолдаған өнеркәсіптік өркендеумен бейнеленді. Осы жеңіл фильмдерде болашаққа үміттенушілік сезімі байқалды. Алайда, осы фильмдерде бейнеленген жақсылық пен прогресс сол кездегі итальяндық шындықтан мүлдем алшақ болды. Бай (кейбір жағдайларда тіпті сәнді), дамыған, эмансипацияланған және білімді қоғамның бейнесі Италияның нақты жағдайына, сол кезде материалдық және рухани жағынан артта қалған, халықтың көп бөлігі сауатсыз елге, зор қайшылық тудырды. Бұл фильмдердің қуанышты, көңілді және бейкүтімді атмосферасы фашистік диктатураға бағынған және жақын арада Екінші дүниежүзілік соғысқа кіретін елдің күңгірт жағдайымен қарама-қайшы болды.

Негізгі тұлғалар

Бұл жанрдың ең маңызды режиссерлері: Марио Камерини, Алессандро Бласетти, Марио Боннар, Марио Маттоли, Карло Людовико Брагалья, Макс Нойфельд және Дженнаро Ригелли. Осы жанрдың ең көрнекті актерлері мен актрисалары: Катерина Боратто, Асия Норис, Ческо Баседжио, Эльза Мерлини, Россано Брацци, Клара Каламаи, Лилия Сильви, Вера Карми, Джинно Серви, Валентина Кортезе, Витторио Де Сика, Дорис Дюранти, Луиза Ферида, Фоско Джакетти, Амедео Назари, Алида Валли, Карло Кампанни және Чекко Риссоне.

Цензура

Билік цензурасының шектеулерінен қашу үшін, сюжеттегі қырқыс дау тудыруы мүмкін тақырыптар (мысалы, Италияда сол кезде заңсыз болған ажырасу, немесе қазіргі итальян заңдарымен қудаланатын ізгіліксіздік) көбінесе әртүрлі шетелдік – кейде ойдан шығарылған – Шығыс Еуропа елдерінде орын алатын, бірақ басты рөлдерде әрқашан итальяндық кейіпкерлер болды.

Неореализмге әсері

Неореалистік кино жасаушылар өздерінің шыншыл фильмдерін «Телефони Бьянки» стилінің идеализацияланған және көпке таралған сипатына қарсылық ретінде қарастырды. Олар декорациялар мен студияда түсірілімнің жоғары деңгейдегі және әсерлі трюктерін, күнделікті өмірдің қарапайым сұлулығымен, адам өмірінің және оның қиындықтарының нақты бейнеленуімен салыстырып, қарама-қарсы қойды және оның орнына түсірілімдерді нақты орындарда және кәсіби актерлерсіз жүргізуді жөн көрді.

Салдары

Федерико Феллинидің "Амаркорд" (1973) фильмінде ханзадамен Градисканың жыныстық арманы танымал кино ағымын пародиялайды. "Ақ телефондар" фильмдерінің дәуірі 1976 жылы Дино Ризи түсірген "Камера қызының мансабы" фильмінде еске түсіріледі.