Кіріспе
Жозеф Конрадтың 1911 жылғы романы "Батыс көздерімен" (1911) – Жозеф Конрадтың романы. Оқиға Санкт-Петербург (Ресей) және Женева (Швейцария) қалаларында өтеді. Бұл роман Федор Достоевскийдің "Қылмыс және жаза" ромасындағы тақырыптарға Конрадтың жауабы ретінде қарастырылады. Конрад Достоевскийді ұнатпаған деген қауесет бар. Сонымен қатар, бұл Конрадтың өзінің жас кезіндегі өміріне жауап ретінде де түсіндіріледі. Оның әкесі – Польша тәуелсіздігі үшін күрескен белсенді, орыстармен түрмеде отырған революционер болған. Бірақ, әкесінің жолын жалғамай, Конрад он алты жасында туған жерін тастап кетіп, ондаған жылдардан кейін ғана қысқа мерзімге оралды. Шындығында, "Батыс көздерімен" романын жазып жатқанда Конрад бірнеше апта бойы күйзеліске ұшырап, романның кейіпкерлерімен польша тілінде сөйлескен. Роман бейкүнә, жандардың қасірет тартуын, және бізбен бірге өмір бөлісетін адамдардың өміріне немқұрайлы қарау туралы мәселелерді қамтиды. Кітапты алғашқы оқырмандар 1905 жылғы Ресей революциясынан кейін оқыған. Ал 1917 жылғы революциялардан кейін оқыған оқырмандар автордың ойларын басқаша түсіндірді. 1911 жылы Эдвард Гарнеттке жазған хатында Конрад: "Бұл кітапта мен тек идеялармен ғана айналысамын, басқа ештеңеге де назар аудармаймын" деді.
Under Western Eyes (1911) is a novel by Joseph Conrad. The novel takes place in St. Petersburg, Russia, and Geneva, Switzerland, and is viewed as Conrad's response to the themes explored in Fyodor Dostoevsky's Crime and Punishment; Conrad was reputed to have detested Dostoevsky. It has also been interpreted as Conrad's response to his own early life; his father was a Polish independence activist and would be revolutionary imprisoned by the Russians, but, instead of following in his father's footsteps, at the age of sixteen Conrad left his native land, only to return briefly decades later. Indeed, while writing Under Western Eyes, Conrad suffered a weeks long breakdown during which he conversed with the novel's characters in Polish. the unfairness with which suffering is inflicted upon the innocent and poor and the careless disregard for the lives of those with whom we share existence. The book's first audience read it after the failed Russian Revolution of 1905. A later audience reading it after the Russian Revolutions of 1917 perceived the author's insights differently. Writing to Edward Garnett in 1911, Conrad said " in this book I am concerned with nothing but ideas, to the exclusion of everything else".
Бірінші бөлім
Женевада тұратын ағылшын тілдерінің мұғалімі Кирилло Сидорович Разумовтың жеке өмірін баяндайды. Разумов 1910-шы жылдардың басында Санкт-Петербург университетінің студенті. Разумов ата-анасын ешқашан танымаған және туысқандары жоқ. Разумовқа көптеген революциялық көзқарасты ұстанушы студенттер сенім артады, бірақ ол кез келген үлкен мәселеде нақты ұстаным қабылдамайды, өйткені ол бүкіл Ресейді өзінің отбасы деп санайды. (Бәлкім, Разумовтың арқа сүйейтін отбасы жоқ, ол замандастарынан оқшауланған сезімде, күннің "үлкен мәселелеріне" қызығушылық танытпайды және патшалық жүйеде тек орта таптың қауіпсіз орнын іздеп жүр – сондықтан, өте қарама-қайшылықпен, ол "барлық Ресейді" өзінің "отбасы" деп санайды.) Бір күні түнде мырза де Пэ, қатыгез мемлекеттік министрді екі адамнан тұратын топ өлтіреді, бірақ қолданылған бомбалар оның қызметшісінің, бірінші өлтірушінің және бірнеше көрермендердің өмірін де алып кетеді. Разумов өзінің бөлмесіне барып, Виктор Халдинді, оқушы жолдасын табады. Халдин Разумовқа ол де Пэ мырзаны өлтірген адам екенін, бірақ оның және оның серіктесі дұрыс құтылу жоспарын жасамағанын айтады. Ол Разумовтың көмегін сұрайды, өйткені оған сенім артады, тіпті олар бір лагерге жатпайтынын түсінсе де. Разумов Хальдинді пәтерінен шығару үшін көмектесуге келіседі. Халдин оған Халдиннің қашуына көмектесуге тиіс Зиемианичті табуды тапсырады. Халдиннің өтініші Разумовты терең жекелік дағдарысына ұшыратады. Ол өзінің өмірін билік өкілдері Хальдинмен байланысы болғандықтан ғана бұзады деп ойлайды. Нәтижесінде ол өзінің әлеуметтік оқшаулануын және отбасылық байланыстардың жоқтығын қатты сезінеді. Ол Холдиннің іс-әрекеті мен идеалдарына ешқандай жанашырлық танытпайды, сондықтан ол өмір сүру үшін қорқып, консерватизмге жақындатады. Ол Зиемианичті іздеп тауып, оны мас күйінде тапқаннан кейін ұрып-соғады. Кейін ол өзінің өмірін құтқару үшін Халдинге сатқындық жасауға шешім қабылдайды және өзінің университетінің демеушісі К. ханзадаға жүгінеді. Олар полиция бастығы генерал Т-ға барады. Содан кейін Холдинге тұзақ құйылады. Разумов өзінің пәтеріне оралып, Халдинге өзінің қиын жағдайын түсіндіруге тырысады, бірақ ол оған сатқындық жасағанын жасырады. Холдин кетеді және сол түні ұсталады. Разумов Холдин тұтқындалғаннан кейін бірнеше күн бойы күйзеліске ұшырады. Ол өзінің пәтерінде өзін революционер емес, реформатор ретінде бейнелейтін саяси принциптерді жазып алады. Ақырында, ол полиция штабына шақырылады және құпия кеңесші Микулинмен кездеседі. "Қылмыс пен жаза" романындағыдай сценарийде Разумов Микулин оны революционер деп күдіктенгеніне қатты қорқады. Микулин Холдиннің сол күні Разумовты кінәламастан тергеліп, сотталып, асылып өлтірілгенін айтады. Микулин Разумовтың үйін іздестіруді өзі басқарғанын және оның манифестіне таң қалғанын айтады. Разумов кетуге тырысады, бірақ Микулин оны тоқтатады.
Екінші бөлік
Оқиғаның желісі Халдиннің әпкесі Наталья мен анасы, Халдин оларды Ресейдегі үйлерін сатуға және көшуге көндіргеннен кейін Швейцарияда тұратын анасына ауысады. Біршама уақыт Цюрихте тұрғаннан кейін, олар белсенді орыс қауымы бар Женеваға қоныстанды. Олар сол жерде Халдинді күтеді. Наталья біраз уақыттан бері баяндаушымен достық қарым-қатынаста және одан ағылшын тілі сабақтарын алады. Бір күні баяндаушы ағылшын газетінде Халдиннің тұтқындалуы және атылуы туралы хабарды көріп, Наталья мен оның анасына айтады. Наталья бұл жаңалықты сабырлылықпен қабылдаса, анасы терең қайғыға батады. Революциялық қозғалыстың жетекшісі Петр Иванович Халдиннің атылуын естігеннен кейін Натальямен кездесіп, оны өздеріне тартуға тырысады, бірақ Наталья күмәнмен қарап, нақты жауап бермейді. Ол сондай-ақ Натальяға Разумовтың Женеваға келуі туралы айтады, бұл Натальяны қуантады, өйткені Халдин оны хаттарында өте жақсы сипаттаған. Наталья итальяндық банкирдің жесірінен жалға алған үлкен, күтімсіз Chateau Borel үйіне шақырылады және мадам де С-дің зәбірленген серігі әрі Петр Ивановичтің хатшысы Текламен танысады. Текла өзінің өмірбаянын айтады. Кейін олар Петр Иванович пен Разумовты кездестіреді. Петр Иванович кетіп қалады, ал Наталья Разумовпен танысады, ол оған қайырлылықпен қарады. Текла, Разумов кездесетін көптеген адамдар сияқты, оның үндемейтін цинизмін – шындығында ол түскен жағдайға деген жеккөрушілігінен туындаған – нағыз революционердің көрінісі деп қате түсінеді және оған көмектесуге уәде береді, тіпті мадам де С пен Петр Ивановичті тастап кетуге дайын.
Үшінші бөлік
Айтылыс бірнеше апта бұрынға қайта оралады және Разумовтың Женеваға қалай келгенін, алдымен Цюрихте Петр Ивановичтің жақын көмекшісі София Антоновнамен үш күн болғанын сипаттайды. Разумов алғашқы кездесуден кейін Петр Ивановичті іздемеді, керісінше Натальямен ұзақ серуендеп, ол оған сенім артты және ағасының соңғы сәттері туралы сұрады, бірақ Разумов нақты жауап бермеді. Разумов баяндаушыға қатыгездікпен қараса, ол Разумовтың сыртқы бейжайлығының астында терең қайғыны сезеді. Оны Борель шатосына шақырады, онда оны жылы қабылдайды, себебі мадам де С— және Петр Иванович оның Халдинмен бірлесіп жұмыс істегенін ойлайды. Шындығында, Разумов Женеваға Ресей үкіметі үшін тыңшылық қызметін атқару үшін келген. Оның үндемейтіндігі мен жабық мінезін әрбір кейіпкер өз түсінігінде қабылдайды. Революционерлер Разумовқа өз жоспарларының бір бөлігін ашады және оған бірінші тапсырма беріледі: Натальяны Петр Ивановичке жеткізіп беру, осылайша ол оны өз ықпалына алуға тырысады, себебі Петр Иванович әйел ізбасарларын ең бағалы деп санайды. Сосын Разумов София Антоновнамен кездеседі және оның бірбеткейлігі мен өткір сезімі салдарынан оны ең қауіпті қарсыласы деп санайды. Күйзелісін жасырып, ол оны алдауға жетеді. София Антоновна Зиемианичтің Халдиннің өлімінен кейін көп ұзамай өзін-өзі асып тастағанын айтады, бұл революционерлерді оның Халдинге сатқандығына көндіреді.
Төртінші бөлік
Бұл оқиға Разумовтың Микулинмен алғашқы әңгімесіне қайта оралады. Микулин Разумовтың жеке жазбаларын оқығанын мойындайды, бірақ оған күдік таратпайтынын айтады. Разумовқа ең көрнекті орыс зиялыларының кейбірі соңында оларға оралғанын (Достоевский, Гоголь және Аксаковтарды мысал келтіре отырып) айтқаннан кейін, ол оны босатады. Разумов келесі бірнеше аптаны денсаулығы нашарлап, студенттері мен профессорларынан шеттеуде өткізеді. Осы уақытта Микулин қызмет бабында жоғарылап, Разумовты пайдалану мүмкіндігін көреді. Ол оны қосымша әңгімелерге шақырып, Князь К. батасымен Ресей империясының патшалық үкіметі үшін құпия агент ретінде жұмыс істеуге тартады. Оқиға Женеваға бұрылады, онда Разумов Микулинге алғашқы есебін жазады. Поштаға бара жатқанда, баяндаушы оны кездестіреді, бірақ Разумов оған ешқандай назар бөлмейді. Баяндаушы Натальяның пәтеріне барады, бірақ Натальяның Разумовты дереу тауып, қайғыға толы анасына жеткізуі керек екенін біледі, себебі ол Халдиннің жалғыз таныс досымен кездесуі тиіс. Профессор мен Наталья «Космополитан» қонақүйіне барып, Петр Ивановичтен Разумовтың қайда тұрғанын сұрайды. Олар Балтық штаттарында бүлікке дайындық жасап жатқан революционерлерді табады. Олар Разумовтың тұрған жеріне барады, бірақ оны таба алмайды. Содан кейін олар Натальяның пәтеріне қайтады, онда Разумов күтпеген жерден анасына келгенін көреді. Натальямен ұзақ әңгімелескеннен кейін, Разумов бірнеше түсініксіз және құпия сөздер айтады, ал Наталья ағасының соңғы сағаттарын қалай өткізгенін сұрайды, Разумов оны сатқан адам екенін меңзеп айтады. Разумов өз бөлмесіне қайтып, жазбасын жасайды. Ол Натальяға оны өзіне сенген кезде оған ғашық болғанын, оған бұрын ешқандай махаббат көрсетілмегенін және ол інісіне сатқындық жасағанын сезінгенін түсіндіреді. Ол жазбаны Натальяға поштамен жібереді және революционерлердің бас қосып отырған Джулиус Ласпараның үйіне барады. Разумов жиналғандарға Зиемианичтің кінәсіз екенін жариялайды және оның ниеттерін толыққанды түсіндірмейді, бірақ Халдинге сатқындық жасағанын мойындайды. Некатор бастаған революционерлер оған шабуыл жасап, құлақтарының қабығын жарып жібереді. Саңырау Разумов трамвайдың астына түсіп, мүгедек болады. Текла оны тауып, ауруханада оның қасында қалады. Бірнеше айдан кейін Халдин ханым қайтыс болады. Наталья Разумовтың жазбасын баяндаушыға тапсырғаннан кейін Ресейге қайтып, қайырымдылық жұмысына беріледі. Текла мүгедек Разумовты Ресейдің ауылдық жерлеріне алып кетеді және оны күтіп бағады.
Негізгі кейіпкерлер
Кирилл Сидорович Разумов: Разумов – Санкт-Петербург университетінің студенті, сол кездегі революциялық қозғалыстың ортасы. Ол жас, еңбекқор және жауапкершілігі жоғары жігіт ретінде сипатталады. К. князьдың шағын жәрдемақысымен күнекөріс етеді. Отбасының не екенін білмегендіктен, бүкіл Ресейді өз отбасы деп санайды. Оның сұлу келбеті мен ақсүйектілігі мейірімді мінезі мен жақсы тыңдауы арқылы адамдарға сенімділік сыйлайды. Де П-нің қазасынан бұрын профессор немесе жеке кеңесші болуды армандаған. Өзінің ешкіммен байланысы жоқ екенін түсінген ол, өрбу үшін еңбегіне сенеді. Разумовты Женева революционерлері жоғары бағалайды, оны Халдиннің серігі деп ойлайды. Шындығында, Халдиннің тұтқындалуынан кейін Разумов қатты шаршап, паранояға ұшырайды. Ол революционерлерді жек көреді және оларды жиі сарказммен мазақтайды, бұл оларды қыңырлатады. Наталья Халдинге ғашық болады, бірақ ол махаббат пен отбасының не екенін білмегендіктен, жекелігі құлайды және соңында оған ағасына опасыздық жасағанын мойындайды. Виктор Викторович Халдин: Разумовтың құрдасы, ол де П. мырзаны өлтіреді, бірақ бірнеше бейкүнә адамдар да қаза табады. Қашу жоспары күйрегеннен кейін, ол Разумовтың бөлмесіне кіріп, одан көмек сұрайды. Халдин өте идеалист, бірақ Разумовтың оқуға құштарлығы мен ойлылығын сенімділік деп қате түсінеді. Ол Разумовты қиын жағдайға қоюдың оған болжамсыз салдарларын келтіретінін түсінбейді. Халдин Николай I тұсында атқарылған бір туысын еске алады. Наталья Викторовна Халдин: Виктор Халдиннің тәуелсіз ойлы және адал қарындасы, ол Петр Ивановичке әсер қалдырмайды. Ол "сенімді көздерімен" және "толық дене бітімімен" сипатталады. Оның өзіне сенімді мінезі мен либералдық көзқарастары бар. Әйелдер институтында білім алған (әйелдерге университетте оқуға оңай рұқсат берілмейтін), онда оның көзқарастарына жағымсыз қараған. Кейін анасы да, қызы да елді мекенде бақылауға алынды. Наталья Разумовпен достық қарым-қатынас орнату арқылы ағасының рухына адал болатынына сенді, өйткені ол Разумовты хаттарында "жоғары, таза және жалғыз" өмір сүретін адам ретінде сипаттаған. Ол Халдиннің тұтқындалуына күдікпен қарайды, өйткені ол оның қашу жоспары болғанын ойлайды. Петр Иванович: революционерлердің көшбасшысы, Иванович жас кезінде гвардияда қызмет еткен. Ол Ресейде өте танымал, бірақ Женевада мадам де С-нің демеушілігімен тұрады және үнемі оған жағымпазданады. Өзінің өмірбаянында ол Ресейде тұтқындалып, бір әйелдің көмегімен Тынық мұхитының жағалауына қалай қашып кеткенін айтады. Ол революциялық феминист саналады, бірақ Теклага жиі жамандық жасайды және көптеген кітаптардың авторсы. Соңында Петр Иванович өзінің шеңберінде бір емес, екі хабаршыны жібергендіктен, тиімсіз болып көрінеді. Мадам де С қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің байлығынан ешнәрсе қалдырмайды, ол Петр Ивановичке үйленеді, шаруа қызына үйленеді және Ресейге оралады, бірақ оған сенушілер әлі де қатты құрмет көрсетеді. Петр Иванович негізінен Михаил Бакунинге негізделген, ал оның феминистік теориялары Федор Достоевскийден (оның "Жер астынан жазбалар" (1864), 2-бөлім, 1-тарау) шабыттанған сияқты. Сондай-ақ Толстойдың "Иван Ильичтің өлімі" (1886) романында да сол есімді кейіпкер бар, ол бірінші беттен бастап айтылған. Сонымен қатар, 1817-1822 жылдары АҚШ-та Ресей елшісі болды, оның есімі Петр Иванович Полетика (1778-1849). София Антоновна: Петр Ивановичтің оң қолы, Антоновна – ескі революционер, ол Петр Ивановичтің "бірнеше маңызды істерді" жүзеге асыруға сенгендіктен жоғары бағаланады. Ол – шебер, бірақ бақытсыз қолөнершінің қызы, оны қожайындары қатыгездікпен пайдаланған және ол елу жасында қайтыс болған. Сондықтан ол жас болса да, революционер болды. Ол Разумовтың оларға қатты әсер етпегенін тез байқайды. Разумов оны "жойқын революцияның нағыз рухы" деп санайды, өйткені ол Ивановичтің мистикасы мен риторикасынан айырылған. Ол оны алдауға бар күшін салып, онымен жақсы қарым-қатынаста болады. Соңында Антоновна Разумовқа құрметпен қарағанын мойындайды, өйткені ол өз еркімен және қауіпсіз жағдайда мойындады. Текла: Мадам де С-нің қызметшісі, Текла Қаржы министрлігінің кеңсе қызметкерінің қызы болды. Ресейдің жартысы аштықтан өліп жатқан кезде, отбасының мемлекеттік жалақымен өмір сүріп жатқанын көргенде, ол жас кезінде оларды тастап, революционерлермен бірге өмір сүруге кетті, онда ол үлкен қиындықтарға тап болды. Нәтижесінде, ол Қаржы министрліктеріне жек көру сезімін ұстанып, революционерлер үшін түрлі жұмыстар істеді. Ол психологиялық зорлық көрсететін Ивановичтен жазба түсіреді. Разумов Текланың Мадам де С-тің және Петр Ивановичтің қасында үнемі қорқып жүретінін байқайды. Романның соңында, ол мүгедек Разумовты Ресейге қайтарып алып, оны күтіп бағады. Конрадтың Текла кейіпін жасау үшін Әйелі Сент-Текланың аңызына сүйенгені болжамдалады.
Natalia Victorovna Haldin: The independent minded and sincere sister of Victor Haldin, she is not impressed by Peter Ivanovitch. She is described as "full figured" with "trustful eyes". She has a confident manner and a reputation for liberalism. She was educated in an institute for women (women were not easily allowed to study at university) where she was looked upon unfavourably because of her views. Both mother and daughter were later placed under surveillance in their country place. Natalia thinks that by befriending Razumov, she will stay faithful to the spirit of her brother, as he had described Razumov in his letters as possessing a "lofty, unstained and solitary" existence. She is suspicious of the circumstances of Haldin's capture, as she thinks he would have had an escape plan. Peter Ivanovitch: The bombastic leader of the revolutionaries, Ivanovitch served in the Guards when he was young. He is very popular in Russia but lives in Geneva sponsored by Madame de S— and constantly flatters her. In his autobiography, he recounts how he was imprisoned in Russia and made a dramatic escape to the Pacific coast with the help of a woman. He is considered a revolutionary feminist but regularly mistreats Tekla and is a profligate author of numerous books. In the end, Peter Ivanovitch is portrayed as ineffectual, having allowed not one but two informers in his circle. When Madame de S— dies, she leaves none of her fortune to Peter Ivanovitch, who marries a peasant girl and moves back to Russia, but he is still deeply admired by his believers. Peter Ivanovitch is mainly based on Mikhail Bakunin, while his feminist theories seem inspired from Fyodor Dostoevsky (in his "Notes from the Underground" (1864), part 2, chapter 1, there is a reference to this name). Also in Tolstoi's "The Death of Ivan Ilyich" (1886) there is a character with the same name, referred since the first page. There was, in addition, a Russian ambassador for the US, from 1817 to 1822, named Pyotr Ivanovich Poletika (1778–1849). Sophia Antonovna: The right hand of Peter Ivanovitch, Antonovna is an old revolutionary who is held in high regard because she is being trusted by Peter Ivanovitch with carrying out "certain most important things". She is the daughter of a clever but unlucky artisan, who was brutally exploited by his masters and died at fifty. She, therefore, became a revolutionary despite her youth. She is quick to see that Razumov is not particularly impressed with them. Razumov views her as "the true spirit of destructive revolution" because she is devoid of the mysticism and rhetoric of Ivanovitch. He makes serious efforts in deceiving her and takes pleasure when he succeeds. In the end, Antonovna admits to the narrator that she bears a grudging respect for Razumov because he confessed of his own volition and from a position of safety. Tekla: The dame de compagnie of Madame de S—, Tekla was the daughter of a clerk in the Finance Ministry. Distressed by seeing her family living on a government salary when half of Russia was starving, she left them at a young age to live with revolutionaries where she went through great hardship. As a result, she has sustained a hatred of Finance Ministries and has done odd jobs for revolutionaries. She takes dictation from the psychologically abusive Ivanovitch. Razumov notes that Tekla is perpetually terrified in the presence of Madame de S— and Peter Ivanovitch. At the end of the novel, she takes a crippled Razumov back to Russia and looks after him. It has been suggested that Conrad was influenced by the legend of Saint Thecla to create Tekla.
Кіші әріптер
Айтқыш: Тілдерді білмейтін, көзге түспейтін тіл оқытушысы. Конрад осы бейне арқылы Ресейге қатысты пікірлерін кеңейтуді жиі қолданады. Натальяға кеңес бергісі келеді, бірақ ол өте қартайған және батыстық адам болғандықтан, олардың арасындағы үлкен қашықтық оны тыңдауға кедерес болады деп санайды. Виктор мен Натальяның шаршаған анасы, Виктор туралы жаңалық күтпеген соң күдікке бой алдырады. Оның өлім жазасын естігеннен кейін ауырып қалады. Разумов туралы білгенде онымен кездесуге ниет білдіреді. Романның соңында қайтыс болады. Жастық шағында өткір және дамыған ақыл-ойы болған. Князь К.: Ресей аристократы және бұрынғы гвардия офицері, Разумовтың демеушісі, сонымен қатар оның әкесі болуы мүмкін екені де айтылады. П. өлтірілгенге дейін Разумов оны бір рет ғана кездестірген, ол белгісіз адвокаттың кеңсесіне шақырылғанда, Князь К. оны оқуда жақсы нәтижелерге жетуге шақырып, қолын қысып қош болған. Асыл әйелге үйленген, ол өте қиын мінезді және оны ұрып-соғуы мүмкін деген қауесет бар. Разумов бөлмесінде Халдинді тапқаннан кейін, оған сенуге басқа ешкім болмағандықтан, Князь К.-ға көмек сұрайды. Князь К. бастапқыда ашуланып, кейін Разумовты генерал Т.-ға алып барып, оның революциялық қызметке қатысы жоқ екенін түсіндіреді. Құпия кеңесші Григорий Грегориевич/Матвиевич Микулин: Бас хатшылықтағы бөлім меңгерушісі, генерал Т.-нің оң қолы. Разумовты бірнеше сұраққа тартады, оны патшалық билік үшін революционерлерге қарсы ақпарат беруге тырысады. Ол мұны өзінің мүддесі үшін жасайды, себебі Разумовты Еуропалық операцияларға жауапты басқарушы болып тағайындалғаннан кейін пайдалы құрал ретінде көреді. Ол - құмарлыққа берілген және зор ықпалға ие лауазымды тұлға. Роман оқиғаларынан бірнеше жыл өткен соң мемлекеттік сотта айыпталып, өлімге кеседі. Генерал Т.: Федор Треповтың бейнесімен жасалған генерал Т. – Ішкі істер министрлігінің полиция хатшылығындағы Бас хатшылықтағы жоғары лауазымды шенеунік, Разумов оған Халдиннің қашу жоспарын жасырады. Генерал Т. бастапқыда Разумовқа күдікпен қарайды, бірақ Князь К. оның мінез-құлқына кепілдік бергеннен кейін көңілі толады. Ол қоғамның құрылымы институттарға адалдыққа негізделгенін және революционерлерді терең жек көредінін, оны табиғи сезім деп сипаттайды. М. де П.: Патша үкіметіндегі қатыгез және жазалайтын мемлекеттік министр. Фанатик және бір мақсатқа ұмтылған, ол әртүрлі жастағы және жыныстағы революционерлерді түрмеге қамап, жер аударып жіберіп немесе өлім жазасына кеседі. Ол бостандыққа сенбейді және оны дін арқылы ақтауға тырысады. Ол Халдиннің Виачеслав фон Плехвеге жасаған қастандығына ұқсас оқиғада өлтіріледі. Баронша Элеонора Максимовна де С.: Ресейлік дипломаттың жесірі, ол роман оқиғаларынан бірнеше жыл бұрын Ресейден кеткен, себебі ол Александр II-нің қастандығы туралы алдын ала білген деген күдік туған. Ол Ивановичке сенімді, оны жас кезінде гвардияда қызмет еткен кезде танысқан және Женевада қаржылай көмек көрсеткен. Разумов оны "жансыз дене" деп сипаттайды. Ол ашкөз, қоршаған ортаға немқұрайлы және адал емес деп сипатталады. Никита Некатор: Қатыгез революциялық қаскөй, Некатор көптеген кісі өлтіруге жауапты және қорқынышты беделге ие. Ол семіздікке дейін семіріп кеткен, зорлық-зомбылық оны қоздырады. Романның соңында ол Разумовтың құлақ пердесін жарып, мүгедек қалдырады. Ақырында, кеңесші Микулин Ресейдегі кездейсоқ кездесуде Ивановичке Некатордың қос агент болғанын және Ресей билігіне ақпарат бергенін хабарлайды. Разумов бұл туралы шабуылға ұшырамас бұрын Некаторды мазақтап айтқан. Ол Евно Азевтің тарихи қос агентімен ұқсас белгілері бар.
Жариялану тарихы
Роман алғаш рет 1911 жылы жарық көрді, Ресейдегі 1905 жылғы сәтсіз революция тарихқа енген кезде. Конрад романының үстінде жұмыс ілеуін өзінің елу жылдығынан кейін бастады. Осы нұсқадағы "Разумов", кейін "Батыс көздері астында" деген атпен танылатын, келесі екі жылда "Сәулетші" романының сюжетіндегі идеяларды кеңейтіп, қайта өңдеу мақсатында жазылған. Конрад 1910 жылдың қаңтар айының соңында аяқталған қолжазбаны өзінің агентіне тапсырғанда, бұл оқиға жарылысқа ұласып, екі жылға созылған қарым-қатынастың үзілуіне әкелді. Конрадқа көп қарызы болған Дж. Б. Пинкер, автордың жұмыс ырғағына шыдамынан шығып, жанжал тудырды. Қызу даудан кейін Конрад есінен танып, дәрігер оған "бірнеше айдан бері дамып келе жатқан" "толыққанды жүйке құлауы" деген диагноз қойды. Әйелі Джесси Конрад күйеуінің күйзелісін сипаттап: "Ол оқиғалардың ішінде батып, кейіпкерлермен сөйлесіп отырды" деп жазды. Басқа бір жерде ол Конрадтың делириумда "көптеген уақыт бойы поляк тілінде сөйлегенін, бірақ кедей Дж. Б. Пинкерге қарсы қызу сөздер айтқанын" еске алады. Оның ойшалаулары қуғыншылық маниясының белгілерін де қамтыған. 1920 жылы Конрад осы романға Авторлық түсіндірме жазып, оның 1917 жылғы Революция оқиғаларына байланысты қабылданысының өзгергені туралы ой бөлісті. Ол: "Жай ғана жағдайдың күшімен «Батыс көздері астында» өткен шаққа қатысты тарихи романға айналғанын мойндау керек" деді. Роман негізінен Ресей тарихымен байланысты. Оның алғашқы оқырмандары оны 1905 жылғы сәтсіз революция фонында және 1917 жылғы революцияларға айналатын қозғалыстар мен күштердің көлеңкесінде оқыды. Конрад Достоевскийдің "мен үшін тым орыс" екенін және орыс әдебиетінің жалпы алғанда "туқым қуалайтын және жеке басым үшін жағымсыз" екенін айтса да, сыншылар осы шығармаға "Қылмыс және жазаның" әсерін ұзақ жылдар бойы байқап келді.
Бейімделулер
Роман 1936 жылы фильмге, ал 1969 жылы Джон Жубердің толықметражды операсына бейімделді. Операның премьерасы алғаш рет Лондонның Садлер Велс театрында «Нью Опера» компаниясымен қойылды. Сонымен қатар, роман 2018 жылдың 8 маусымында Варшавадағы «Театр Польскиде» премьера болған сахналық пьесаға да бейімделді.