Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде теңіз шайқастарында конвой HX 84 – Атлантика шайқасы барысында Галифакс, Новая Шотландия және Бермудадан Ливерпульге, Англияға бағытталған одақтас Солтүстік Атлантика HX конвойларының 84-ші саны болды. Қаруланған сауда крейсерімен бірге тридцать сегіз кеме 1940 жылғы 28 қазанда Галифакстан шығысқа қарай Ливерпульге аттанды.
Convoy HX 84 was the 84th of the numbered series of Allied North Atlantic HX convoys of merchant ships from Halifax, Nova Scotia, and Bermuda to Liverpool, England, during the Battle of the Atlantic. Thirty eight ships escorted by the armed merchant cruiser departed from Halifax on 28 October 1940, eastbound to Liverpool.
Өмірбаян
5 қараша күні таңертең, HX 84 жүк кемесінен өтіп кетті, ол да Порт-Антониодан Ливерпульге бағыт алды. Осы кезде, Мопан кемесінің капитаны капитан Сапсвортқа Мопанның HX 84 конвоіне қосылуы туралы ұсыныс жасалды. Бірақ ұсыныс қабылданбады және Мопан өздігімен шығысқа қарай жолын жалғастырды.
Мопан
Алдыңғы күні Arado Ar 196 су ұшағын пайдалануға кедергі келтірілгеннен кейін, 5 қарашада ауа райы неміс крейсері Admiral Scheer үшін әуеде барлауды пайдалануға қолайлы болды. Сағат 09:40-да су ұшағы ұшырылды, кең және тереңге барлау тапсырылған болатын. Су ұшағы 12:05-те қайтып келгенде, бақылаушы шығысқа қарай бет алған конвойді көргенін хабарлады. Бұл Admiral Scheer мен конвой арасындағы арақашықтық шамамен болды. Қорғау кемелері байқалмады. Бұл Admiral Scheer-дің бұрын "B Dienst" радиосы арқылы ұстаған HX 84 конвойы екенін растады.
Биверфорд
Екі ғана зеңбірекпен қаруланған сауда кемесі адмирал Ширді төрт сағаттан астам уақытқа созылған, мысық пен тышқанға ұқсас артиллериялық дуэльге қатыстырды, содан кейін Биверфорд барлық экипажымен бірге батырылды. Бұл конвойдың көп бөлігіне қашуға мүмкіндік берді. Дегенмен, конвой кемелерінің барлық бағытта шашырап кеткендігін ескерсек, басқа кемедегі адамның оқиғаның бәрін сенімді түрде көруі екіталай. Бұл оқиғаға қарсылық ретінде адмирал Ширдің капитаны соғыстан кейін жазған есебі де бар. Кранке Джервис шығанағының батылдығына, сондай-ақ батқанға дейін қарсылық көрсеткен шағын, өртенген жүк кемесіне (бұл Кенбайн Хед болуы керек) зор құрмет көрсетті. Ол Биверфордпен болған шайқасқа ешқандай сілтеме жасаған жоқ, оны тек адмирал Ширдің негізгі шайқас аймағынан оңтүстікке қарай жоғары жылдамдықпен қашып бара жатқан, ағаш жүгін тасымалдаған кеме ретінде ғана көрсетті. Соңында қолға түскенде, Биверфордты артиллериялық оқтармен батыру қиын болды, сондықтан оқ-дәріні үнемдеу үшін торпеда қолданылды. Биверфордтан ешқандай шайқас немесе қарсы оқ атылғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ, және төрт немесе бес сағатқа созылған шайқасқа қарамастан, Биверфорд Кенбайн Хедке шабуыл жасалғаннан кейін 50 минуттан соң және адмирал Шир Фресно Ситиге жеткенге дейін шамамен бір сағаттан кейін шабуылға ұшырады. Мұндай шайқасқа уақыт болмады. Биверфордтың батуын Фресно Ситиден де көрді, ол да оңтүстікке қашып бара жатқан еді. Оның капитанының кемелік журналында: "Биверфорд, 110 градус Шығыс-Оңтүстік-Шығыс бағытында шабуылға ұшырады және өртке түсті, арақашықтығы шамамен 10 миль" деп жазылған.
Басқа кемелер
Мейден, Тревелард, Кенбайн Хед және Фресно суға батып, танкер зақымдалды, бірақ күн батқандықтан конвойдың қалған бөлігі қашып үлкерді. Сан-Деметрио экипажымен тасталып кетті, бірақ екі күннен кейін, құтқару шалқандарында болған экипаж мүшелерінің бір бөлігі Сан-Деметрионы әлі де су бетінде, өртеніп жатқан күйінде көрді. Олар қайтадан кемеге мінді, қозғалтқышты іске қосып, оны портқа жеткізді. Бұл оқиға кейін "Сан-Деметрио Лондон" фильмінің сценарийіне негіз болды. Адмирал Шиер конвойдегі 38 кемеден тек 6-сын ғана батыра алды.
Салдары
38 кемеден тұратын конвойға ешқандай қорғанысы жоқ шабуыл жасаудың орнына, жалғыз сауда кемесін тоқтатудың маңыздылығын ескере отырып, адмирал Ширдің мұндай операциялық кешігуге жол беруі күмәнді. "Мопанды" тоқтатып, эвакуациялап, батыруға кеткен уақыт, содан кейін "Джервис Бэй" және "Биверфорд" кемелерімен болған оқиғалар, әрине, HX 84 конвойының ауқымды жойылмауға мүмкіндік берді.
Достасқан сауда кемелері
Барлығы 38 сауда кемесі конвойға қосылды, Галифакста немесе сапар барысында (Бермудада құрылған конвойлар, BHX кодымен белгіленген, мұхитта Галифакстан келген конвойлармен бірікті, себебі бір үлкен конвойды екі кішкені конвойдан қорғау оңайырақ болды). Біріккен конвойға шабуыл жасалғанда бес сауда кемесі батты, ал конвой тарағаннан кейін тағы біреуі батты. АтауыТоннажы (GRT)ЕскертпелерАндалузия (1918) ҰлыбританияGBI3,082Анна Болгарис (1912) Грекия4,603Ателемперес (1930) ҰлыбританияGBI8,941BHX 84 конвойынан қосылдыАтельтемплер (1930) ҰлыбританияGBI8,992BHX 84 конвойынан қосылды (1928) ҰлыбританияGBI10,042Неміс крейсері Admiral Scheer салдарынан баттыBriarwood (1930) ҰлыбританияGBI4,019Кастилия (1919) ҰлыбританияGBI3,067Cetus (1920) Норвегия2,614Корделия (1932) ҰлыбританияGBI8,190BHX 84 конвойынан қосылды, тарағаннан кейін қайта оралдыCornish City (1936)UKGBI4,952Dan Y Bryn (1940)UKGBI5,117Danae Ii (1936)UKGBI2,660Дели (1925)Швеция4,571BHX 84 конвойынан қосылдыDelphinula (1939)UKGBI8,120Эмиль Франки (1929)Бельгия5,859Империя Пингвин (1919)UKGBI6,389Эродона (1937)UKGBI6,207Фресно Сити (1929)UKGBI4,955Admiral Scheer салдарынан баттыХьялмар Уэсли (1935)Норвегия1,742Джеймс Дж. Магуайр (1939)UKGBI10,525Кенбэйн Хед (1919)UKGBI5,225Admiral Scheer салдарынан баттыЛанкастер Касл (1937)UKGBI5,172Майдан (1925)Ұлыбритания7,908Admiral Scheer салдарынан батты (1924)Польша3,208Oilreliance (1929)Ұлыбритания5,666BHX 84 конвойынан қосылдыPacific Enterprise (1927)Ұлыбритания6,736BHX 84 конвойынан қосылдыPersier (1918)Бельгия5,382Puck (1935)Польша1,065Рангитики (1929)Ұлыбритания16,698Saint Gobain (1936)Швеция9,959BHX 84 конвойынан қосылды (1938)Ұлыбритания8,073жанулы, бірақ кейін қалпына келтірілдіSolfonn (1939)Норвегия9,925BHX 84 конвойынан қосылдыSovac (1938)Ұлыбритания6,724Stureholm (1919)Швеция4,575тарағаннан кейін Галифаксқа қайта оралдыTrefusis (1918)Ұлыбритания5,299Trewellard (1936)Ұлыбритания5,201Admiral Scheer салдарынан баттыVaroy (1892)Норвегия1,531Vingaland (1935)Швеция2,734Донегол округінің батысындағы әуе шабуылынан кейін Luftwaffe ұшағы салдарынан батты.