Кіріспе

Хабурис кодексі (басқаша жазуы Хаборis, Хабурис) – 10 ғасырдағы классикалық сирия тіліндегі қолжазба, оның ішінде толық Пешитта Жаңа Өсиеті бар.

Колофон

Бұрынғы құжаттың колофоны, оның 164 жылға жатқан қолжазбадан жасалған "көшірме" екенін көрсетеді, бұл Неронның христиандарды 64 жылы қудалауынан кейін 100 жыл өткенін ішкі құжаттар растайды.

Шығу тегі

Хаборис кодексі 1966 жылы Норман Малек Йонан мен адвокат Дэн Макдугальд 25 000 долларға сатып алған. Ол "Ассирия тауының біріндегі ежелгі ассириялық монастырь кітапханасынан, немесе арамей тілінде Хабур өзенінің жанынан – сол себепті 'Хабурис' деп аталған" деп сипатталған. 1950 жылдары Малек Йонанның Йона кодексіне байланысты тәжірибесінен кейін, екеуі де Жаңа өсиеттің арамей тіліндегі жақсы сақталған нұсқасын іздеп шетелге кеткен секілді. Малек Йонанның бұрынғы кодексі тарихының бір кезеңінде жаңа материалдармен жөнделген. Ол Йонан кодексінің 4-ші ғасырдан бері отбасында болғанын мәлімдеді. Грек тіліндегі христиандық дәстүрінің жақтасы Брюс Мецгер Йонан кодексінің даулы тарихында, оны ең ертеде 7-ші ғасырда жазылған деп көрсетеді. Йонан кодексі мен Хаборис кодексінің арасындағы байланыс Дэн Макдугальдтың қатысуында. "Йонан кодексінің сағасы" кітабының 115-бетінде Мецгер 1970 жылдардың соңында Йонан кодексі туралы хабар алғанын айтады. Ол былай деп жазады: "Қызығы, бірнеше жылдан кейін Америка діни академиясының жылдық мәжілісіне қатысып отырғанда, Агнес Скотт колледжінің профессоры, Джорджия штатының Декатур қаласынан доктор Пол Л. Гарбер, маған Йонан кодексі туралы естігенімді сұрады. Бұл таңғажайып жаңалыққа әкелді. Гарбердің айтуынша, қолжазбаның ортағасырлық көшірмесі (Хабурисb) Грузия штатының Декатур қаласындағы Эмоционалды жетілуді дамыту орталығында сақталған. Орталық Исаның Таудағы уағызындағы (Маттай 5:3–12) 'Бақыттылар' туралы арамей тіліндегі мәтінді көшіріп, оның транслитерациясын 4 долларға саудалаған, сонымен қатар, осы сөздерге күнделікті назар аудару тұлғаны жетілдіретініне сендірген. Гарбердің сөзіне сүйенсек, орталық тіпті Атлантадағы судьяларды, тәртіпсіз тұтқындарды басу үшін транслитерацияның көшірмелерін сатып алуға көндірген!" 2004 жыл шамасында кодекс Нью-Йоркке жіберілді, онда Хабурис институтының директоры Эрик Ривера, Better Light Company компаниясындағы (цифрлік бейнелеу компаниясы) жұмыс істей отырып, жоғары ажыратымдылықтағы суреттер түсірді. Олардың веб-сайтында Ривераның жұмысының сипаттамасы және бірнеше жоғары сапалы суреттер бар. Осы кезеңде Хабурис қолжазбасы Нью-Йорк штатының Бейсайд қаласындағы Куинсборо қоғамдық колледжінің өнер галереясында қойылымға қойылды. Бұл жоғарыда аталған Western Queens Gazette газетіндегі мақаланың жариялануына себеп болуы мүмкін. Ривера 2005 жылы қолжазбамен жұмыс істегенін айтады, содан кейін ол ұрланған сияқты. Heartland веб-сайтында былай делінген: "Хабурис қолжазбасы QCC-ден (бізге хабарсыз) алынып, 2007 жылдың маусым айында Лондонға Sotheby's аукционына жіберілді. Сату сол кезде аяқталмады, бірақ қазіргі уақытта нақты қолжазбаның қайда екенін білмейміз". Оны Аризона коллекционері Джеймс Меликиан сатып алған болуы мүмкін. 2007 жылдың 11 желтоқсанында Феникс өнер мұражайында Хаборис кодексін қоса алғанда, ескі қолжазбалар көрмесі өтті. Көрме туралы жарияланған мақалада ол Джеймс Меликиан коллекциясының бөлігі деп сипатталды. Фениксте тұратын Меликиан армян және ежелгі шығыс христиандық артефакттарды жинауға қызығушылық танытады. Ол туралы 2008 жылғы 12 қаңтардағы "Армения репортерінде" жазылған. Phoenix Art көрмесі туралы мақалада автор Меликианның Khaboris Codexb-ті жеке көруге келгендерге көрсеткенін айтады. Болжам бойынша, Хаборис кодексі әлі де Меликианның жеке галереясында сақталуда. Меликиан өзінің инвентаризациялық тізімінде, оның көшірмесі Конгресс кітапханасындағыдан өзгеше қолжазба екенін көрсетеді.

Кодекс бетінен

+Хабурис кодексінің 360-беті Бірінші Жохан хатының соңы және Римдіктерге жолданған хаттың бастамасы болып табылады. Рубрика осы екі кітапты байланыстырады.