Кіріспе

Шотландиядағы тұщы сулы көл Дуун (Loch Dùin) – Шотландияның Кэррик аймағында орналасқан тұщы сулы көл. Дун өзені оның солтүстік жағынан бастау алады, ал көлдің өзі Гала Лейн және Галлоуэй төбелеріндегі Лох-Энохтан Эглин Лейн арқылы су алады.

Тарих

13 ғасырда бұл жерде Каррик графының иелігіндегі Баллох қамалы орналасқан. Шотландияның тәуелсіздік соғыстарында оны Гил Бригде, сэр Гилберт де Каррик, ағылшындарға тапсырған жергілікті Каррик ақсұлуы ұстады. Бірақ көп ұзамай шотландтар оны қайтарып алды. 15 ғасырда ол Кеннеди руының қолында болды, алайда 1446 жылы қоршаудан кейін ол қысқа мерзімге Маклелландардың қолына өтті (оларға Уильям Дуглас, 8-ші граф Дуглас қолдау көрсетті). 16 ғасырда король Джеймс V барондардың билігін әлсірету саясатының аясында қамалды қиратты. Бірінші дүниежүзілік соғыста ұшқыштар мен әуе экипаждарын әуеде оқ атуға оқыту қажеттілігі артты. Loch Doon және оның төңірегіндегі тік төбелер мұндай оқу орталығы үшін өте қолайлы деп есептелді, себебі бұл нысаналарға арналған идеалды орын болатын. 1916 жылдың қыркүйегінде жұмыс басталды, соның нәтижесінде әуежай, сырғанау жолдары, пирстер, тұғырлар, су ұшақтарына арналған ангарлар, трамвай жолдары және басқа да қосалқы ғимараттар салынды. Олардың қалдықтары бүгінге дейін Loch Doon жағалауында табылады. 1930 жылдары көлге бөгет салынып, су деңгейі 27 футқа (8 метрге) көтерілді, бұл Галлоуэй гидроэлектр станциясы үшін маусымдық су қорытын қамтамасыз етті. Loch Doon су қоймасының тиімді сыйымдылығы 82 миллион куб метрден асады. Жаңбыр көп жауған кезде су, Water of Deugh арқылы туннель жүйесі арқылы көлге аударылады. Электр энергиясын өндіру үшін су қажет болғанда, Drumjohn жерінде су жіберіліп, Kendoon электр резервуарына қуат беріледі, ол Water of Ken суындағы генерациялық станциялар мен су қоймаларының біріншісі болып табылады. Құрылыс жұмыстары кезінде қамалдың қираған қалдықтары көл аралынан жағалауға көшірілді, себебі су көтерілуіне байланысты олардың суға батып кетуі мүмкін еді.

Әуе апаттары

Екінші дүниежүзілік соғыста Лохтың ішінде немесе жанында екі ұшақ құлағаны белгілі. 1944 жылдың 18 наурызында Канада Корольдік Әуе күштерінің 439-шы эскадрильясының F/O Roswell Murray MacTavish, RAF Heathfield әуе базасынан Hawker Hurricane Mk. IV LD564 ұшағымен оқу сапарында болған кезде, ол көлдің жанындағы орманға құлап түсті. МакТавиш қаза тауып, Айр бейіштемесіне жерленген. Ұшақтың қалдықтары, соның ішінде Rolls Royce Merlin қозғалтқышы, құлау орнында әлі де сақталып тұр.

Лох-Дун Спитфайр

1941 жылдың 25 қазанында No. 312 (Чехословакия) эскадрильясының RAF-ы Spitfire Mk IIA ұшағы RAF Heathfield-тен жеке жаттығу ұшуы кезінде көлге құлады. Spitfire сериялық нөмірі P7540 болды, DU W таңбасымен. Көзі куәгер болған адам Spitfire-дің көл үстінен төмен ұшып бара жатқанын көрді, сол кезде Хекл ұшақты оңға бұрып, оң қанатының ұшы суға тиді. Хекл басқаруды жоғалтып, ұшақ сынып, суға батып, суда майдың бір дағы қалды. RAF құтқару тобы қайықпен келіп, көлдің түбіндегі бөліктерді бірнеше күн іздеді, бірақ ұшақты немесе Хеклдің денесін таба алмады. 1977 жылы Шотландия Суб Аква Клубының Дамфрис бөлімшесі ұшақ құлаған деп есептелген аймақта көлдің түбін жүйелі түрде іздеуді бастады. 1979 жылы Британдық Суб Аква Клубтарының Солтүстік федерациясының бірнеше клубы іздеуге қосылды, ал Блэкпул Суб Аква Клубы жобаны ұйымдастыруды өз міндетіне алды.