Войтех Шафарик: чех химигі, бейорганикалық химиядағы маманы. Платина, ванадий катализаторларын, органометалл қосылыстарын зерттеген. Ай кратері оның құрметіне аталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех химигі Войтех Шафарик (26 қазан 1829 жылы Újvidék, Bács Bodrog округі, Воеводина, Венгрия (қазіргі Сербия) – 2 шілде 1902 жылы Прага, Богемия) – бейорганикалық химия саласындағы чех химигі. Шафарик словак филологы және тарихшысы Павел Йозеф Шафариктің ұлы. Айдың Шафарик кратері оның құрметіне аталған, сондай-ақ 8336 Шафарик астероиді (оның әйелімен бірге) оның есімімен байланыстырылған.
Czech chemist
Vojtěch Šafařík (26 October 1829 in Újvidék, Bács Bodrog County, Vojvodina, Hungary (today Serbia) – 2 July 1902 in Prague, Bohemia) was a Czech chemist, specialising in inorganic chemistry. Šafařík was the son of Pavel Jozef Šafárik, a Slovak philologist and historian. The crater Šafařík on the Moon is named after him, and so is the minor planet 8336 Šafařík (in conjunction with his wife).
Жұмыс
Геттингенде ол металдардың алкил йодидтермен реакциясын зерттеуге қатысып, диэтилмагнийді алды. Сонымен қатар, платина мен ванадий катализаторларының химиялық құрамын және органометалл қосылыстарын (Григнард қосылыстары) зерттеді. Вена академиясында физикалық химия саласындағы еңбегін жариялады. Ол минералогияны да зерттеді. 1859 жылы ол тағы бір химик Антонин Белохубекпен бірге әйгілі Король соты (Dvůr Králové) және Жасыл тау (Zelená Hora) қолжазбаларының нақтылығын химиялық және микроскоптық тұрғыдан тексеруге қатысты. Қолжазбалардың басында 18 ғасырға дейін белгісіз болған Пруссия көгінің (Prussian Blue) табылуы, олардың 1200 жылдарға жататындығы туралы мәлімдемелерге қарамастан, қолжазбалар жалған екенін және әдеби алдаушылықтар екенін көрсетті. 1860 жылы Шафарик чех тілінде химиядан алғашқы университеттік оқулығын (Základové chemie čili lučby) жариялады. Ол чех химиясы терминологиясын жетілдіруге тырысты, чех химигі Ян Сватоплюк Пресл және тіл білімі маманы Йозеф Юнгманның номенклатурасын негізге алып, оны одан әрі дамытты. 1882 жылы Прагадағы Карл Фердинанд университетінде химия ғылымының алғашқы профессоры болып тағайындалды. Өмірінің соңғы жылдарында ол көптеген танымал оқулықтар жазды, сондай-ақ 20 000-нан астам өзгермелі жұлдыздарды байқады. Оның әйелі және әріптесі Паулина Шафарикова астрономия тарихымен және оны насихаттаумен қызығушылық танытты.
In Göttingen, he was involved in the investigation of the reaction of metals with alkyl iodides and produced diethylmagnesium. He also worked on the chemical composition of platinum and vanadium catalysts, and on organometallic compounds (Grignard compounds). At the Vienna Academy he published a work on physical chemistry. He also studied mineralogy. In 1859, together with fellow chemist Antonín Bělohoubek, he participated in a detailed chemical and microscopic analysis of the authenticity of the notorious Queen's Court (Dvůr Králové) and Green Mountain (Zelená Hora) manuscripts. Finding Prussian Blue (unknown until the 18th century) in the initialling of the manuscripts, which were purported to date from the 1200s, they came to the conclusion that the manuscripts were forgeries and literary hoaxes. In 1860, Šafařík published the first introductory university textbook of chemistry in Czech (Základové chemie čili lučby). He worked to improve Czech chemical terminology, building on and improving over the nomenclature of Czech chemist Jan Svatopluk Presl and the linguist Josef Jungmann. In 1882 he was appointed as the first professor of chemistry at Charles Ferdinand University in Prague. In later life, he wrote many popular textbooks as well as making over 20,000 observations of variable stars. His wife and co worker Paulína Šafaříková was interested in the history and popularisation of astronomy.
Ескерту
Войтех Шафариктің есімі жиі қате жазылып, Адалберт Шафарик деп түсіріледі. Бұл шатасудың себебі дұрыс емес аударма әрекеттерінен туындаған деп саналады. Прагалық әулие Адалберт чех тілінде туған аты Войтехпен белгілі; алайда Войтех өзінің рухани наставнигі Магдебургтік Адалберттің құрметіне, мінездеме алу рәсімінде Адалберт есімін қабылдады. Осылайша, екі есімнің (Войтех және Адалберт) тілдік байланысы жоқ. Шафарик өзі де осы шатасуға себепкер болды. Оның жазбаша астрономиялық еңбектері "А. Шафарик" немесе "Адалберт Войтех Шафарик" деп қол қойылған, бұл оның барлық мақалаларының Astrophysics Data System тізімінен көрінеді.
Vojtěch Šafařík's name has often been incorrectly recorded as Adalbert Šafařík. It is thought that the confusion arose because of misguided translation attempts. St. Adalbert of Prague is known in Czech by his birth name of Vojtěch; however, that Vojtěch took the name Adalbert for his Confirmation, in honour of his tutor Adalbert of Magdeburg. Thus, the two names (Vojtěch and Adalbert) have no linguistic relationship with each other. Safarik himself contributed to the confusion. His written astronomical works are signed either "A. Safarik" or "Adalbert Vojtech Safarik" as can be seen from the Astrophysics Data System listing all his papers.