Кіріспе
Инверсиялық поза йогада жаттығу ретінде. Сарвангасана, Иық тұру немесе толық Саламба Сарвангасана (Қолдаулы Иық тұру) – қазіргі йогадағы жаттығу ретінде инверсиялық асана; орта ғасырлық хатха-йогада осындай позалар мудра ретінде қолданылған. Көптеген атаулы түрлері бар, оның ішінде аяқтары лотос позасында және Супта Конасана – аяқтары кең жайылып, бақайшақтары еденге тиетін түрлері де кездеседі. Сарвангасанаға барлық асаналардың «патшайымы» немесе «анасы» деген лақап ат қойылған.
Sarvangasana , Shoulder stand, or more fully Salamba Sarvangasana (Supported Shoulder stand), is an inverted asana in modern yoga as exercise; similar poses were used in medieval hatha yoga as a mudra. Many named variations exist, including with legs in lotus position and Supta Konasana with legs wide apart, toes on the ground. Sarvāṅgāsana has been nicknamed the "queen" or "mother" of all the asanas.
Этимологиясы мен шығу тегі
Атауы санскрит тілінен алынған सालम्ब Саламба, "демеу", सर्वाङ्ग Сарванга, "барлық мүшелер", яғни "толық дене", және आसन Асана, "поза", "қалпы", немесе "орын". Сарвангасана атауы заманауи, бірақ осыған ұқсас кері позалар орта ғасырлық хатха-йогада мудра ретінде қолданылған, Випарита Карани, ол 14 ғасырдағы Шива Самхита 4.45-47, 15 ғасырдағы Хатха Йога Прадипика 3.78-81, 17 ғасырдағы Гхеранда Самхита 3.33-35 және басқа да ерте мәтіндерде сипатталған. Випарита Каранидің мақсаты – гравитация күшін пайдаланып, төмен қарайтын ағынды және одан кейін болатын өмірлік күштің жоғалуын болдырмау болды. 17 ғасырға қарай бұл асанаға айналып, Наракасана, Капаласана және Випаритакаранасана сияқты әртүрлі атаулармен атала бастады, бұл асана практикасының ұзақ даму процесінің бір бөлігі еді.
Сипаттама
Жатып, тізелерді бүгіп басталады. Иықтарды бүктелген жамылғыларға тіреуге болады, ал еңбектерді шынтақтан жоғары белдікпен жинап ұстауға болады. Жаңа бастағандар иілген аяқпен, ал тәжірибелілер тік аяқпен көтеруі мүмкін. Арқа қолдармен демеліп тұрады: көтерілгеннен кейін қолдар дене бойымен төмен қарай, басқа қарай созылады, сосын дене одан әрі көтеріледі; аяқтар тік күйге дейін түзелуі мүмкін.
Вариациялар
Бұл ұстанымға Халасанадан (ағаш арауығы) кіріп, Карнапидасана (құлақты басу ұстанымы) сияқты ұстанымдар циклына көшуге болады, мұнда тізелер басқа жақын иіліп, қолмен ұсталады; немесе Парсва Халасанаға (жанама ағаш арауығы), дене тік, кеуде бір жаққа бұрылып, аяқтар сол жаққа тікелей созылып, табандары жерге тиеді; Супта Конасанаға, аяқтарды мүмкіндігінше кең жайып, саусақтардың ұштары үлкен саусақтарды ұстайды; немесе Парсва Сарвангасанаға, екі аяқ бір жаққа иілген, күрделі ұстаным; және Сарвангасанадағы Урдхва Падмасана, аяқтар лотос күйінде. Саламба Сарвангасананы берік және тұрақты орындықта орындауға болады, аяқтар орындықтың арқасына тіреліп, дене орындықтың отырғыш бөлігінде бүктелген жамылғымен, ал иық пен мойын жердегі төсенішке тіреліп тұрады. Қолдар орындықтың артқы тіректерін ұстап, кеуде қуысын ашады. Бұл позаға орындықтың арқасына қарап отырып, аяқтарды арқасына көтеріп, орындықты ұстап, артқа сүйеніп, содан кейін басы жерге тигенше төмен сырғып түседі. Позадан шығу үшін аяқтарды иіп, сақтықпен төмен сырғып түседі. Нираламба Сарвангасана – қолдары жерге тимейтін, қолдаусыз иық тұру.
"Асаналардың анасы" туралы талаптар
XX ғасырда йоганың кейбір мектептерінің жақтаушылары, мысалы Б. К. С. Айенгар, йоганың нақты органдарға тигізетін әсері туралы дәлелдер келтірмей-ақ мәлімдеме жасады. Айенгар "Йоғаға жарық" еңбегінде сарвангасананың пайдалы әсеріне бір бет арнап, бұл позыны "ежелгі даналарымыз адамзатқа сыйлаған ең ұлы нығметтердің бірі" деп атады, оны "асаналардың анасы" және "көптеген ауруларға ем" деп сипаттады. Ол бұл позаның қалқанша безі мен парақалқанша безіне тікелей әсер ететінін, иықтың қысылуы оларға қан ағынын арттыратынын түсіндірді. Оның сөзіне қарағанда, бұл поза жүрекке веноздық қан ағынын күшейтеді, мойын мен кеудеге қан жеткізілуін арттырады, соның салдарынан "тыныс алудың қиындығы, жүрек қағуы, астма, бронхит және тамақ аурулары" жеңілдейді. Ол бұл поза жүйкелерді тыныштандырып, бас ауруларын басады және тұрақты жаттығулармен суық тиюдің алдын алады деді. Жүйкелердің тынышталуының нәтижесінде, ол артериалдық гипертензия, тітіркену, ұсқынсыздық, нервтік құлау және ұйқысыздықтан құтылуға көмектеседі деп жазды. Оның айтуынша, бұл поза ішек қозғалысына көмектеседі. Айенгардың пікірінше, ол зәр шығару жүйесінің бұзылуына, етеккір циклінің проблемаларына, геморройға, жарыққа, эпилепсияға, әлсіздікке және анемияға да пайдалы.
Қауіпсіздік
Сарвангасана, Сирсасана және Падмасана сияқты, жарақаттардың себебі ретінде ең көп айтылатын асаналардың бірі. Айенгар жоғары қан қысымы бар адамдарға бұл поздан қашықтауға кеңес берді, оларға оның орнына халасананы жасауды ұсынды, себебі оның ойынша, ол да сондай пайда келтіреді.