Кіріспе

Күнді құттықтау, сондай-ақ Сурья Намаскар немесе Күнге құттықтау ( ) деп аталатын, белгілі бір ретпен орындалатын йога поздарының сериясы – йогадағы жаттығу, онда он екі байланысқан асаналардың ағыны біріктіріледі. Асаналар тізбегі алғаш рет 20-шы ғасырдың басында йога ретінде тіркелді, бірақ осыған ұқсас жаттығулар бұрын Үндістанда қолданылған, мысалы, күрескерлер арасында. Негізгі тізбек тік тұрғаннан төмен және жоғары қарай бағытталған иттің поздарына өтуді, содан кейін тік тұрған күйге оралуды қамтиды, бірақ көптеген өзгерістер мүмкін. 12 асананың жиынтығы индуисттік күн құдайы Сурьяға арналған. Кейбір үнді дәстүрлерінде әр поза әртүрлі мантрамен байланысты. Күнді құттықтаудың нақты шығу тегі белгісіз, бірақ бұл тізбекті 20-шы ғасырдың басында Аунд раджасы Бхаванрао Шринивасрао Пант Пратинидхи танымал етті және Кришнамачарья Майсур сарайында йогаға енгізді, онда Күнді құттықтау сабақтары, сол кезде йога деп есептелмейтін, оның йогасаласының жанында өтті. Кришнамачарьядан тәлім алған, Паттаби Джойс және Б. К. С. Айенгар сияқты жетекші йога ұстаздары, бүкіл әлемдегі шәкірттеріне Күнді құттықтаудан алынған асаналар арасындағы өтулерді үйретті.

Этимологиясы мен шығу тегі

[[Файл:Пант Праттинидхи 1928 жылы Сурия Намаскар сериясы.jpg|thumb|left|upright=1.75|Бхаванрао Шринивасрао Пант Праттинидхи 1928 жылы жарық көрген "Денсаулыққа он нүктелі жол: Сурья Намаскарс" атты кітабының соңында және мәтіннің ішінде Күнге сәлемдесудің екі беттік нұсқауын ұсынды. Ол Күнді барлық тіршіліктің жаны және бастауы деп сипаттады, кітаптың мәтініне зиян келтірмей, осы нұсқауды алып тастауға болатынын айтты. Чандра Намаскара сөзі санскрит тілінен алынған चन्द्र Chandra, "Ай" деген мағынаны білдіреді. Күнге сәлемдесудің пайда болуы туралы нақты мәліметтер жоқ; Үнді дәстүрі 17 ғасырғы әулие Самарт Рамдасты Сурья Намаскара жаттығуларымен байланыстырады, бірақ қандай қимылдар болғанын нақты айтпайды. 1920 жылдары Аундтың раджасы Бхаванрао Шринивасрао Пант Праттинидхи осы практиканы танымал етіп, 1928 жылы шыққан "Денсаулыққа он нүктелі жол: Сурья Намаскарс" кітабында сипаттады. Кейбір деректер Пант Праттинидхи оны өзі ойлап тапқан деседі, бірақ Пант бұл практиканың маратхи халқының дәстүрлі әдеті екенін мәлімдеді. Рамаянаның "Юддха Каанда" 107-ші ырғағында сипатталған Адития Хридайям сияқты ежелгі, бірақ қарапайым Күнге сәлемдесулер қазіргі кезеңнен өзгеше. Антрополог Джозеф Альтердің сөзіне сәйкес, 19 ғасырға дейін Күнге сәлемдесу хатта йога мәтіндерінде кездеспеген. Сол кезде Күнге сәлемдесу йога саналмаған, ал оның поздары асаналар деп аталмаған; йоганы жаттығу ретінде дамытқан Йогендра, Күнге сәлемдесуді йогамен "көрсетпей" араластыруды сынға алып, оны "жақсы хабардар емес" деп бағалаған. Эллиотт Голдберг Вишнудевананданың 1960 жылғы кезеңін (5-тен 8-ге дейінгі поздар көрсетілген) "Сурья Намаскараның жаңа пайдалы түсінігі" деп атады, оның гуруы Шивананда оны денсаулықты жақсарту үшін қолданылатын ем ретінде қарастырғандығын жоққа шығарды. Йоганы зерттейтін және оны практикалайтын Норман Шжоман, "заманауи йоганың әкесі" Кришнамачарья 1896 жылы жарық көрген "Вяяма Дипика" кітабында сипатталған дәстүрлі және "көне" үнді күрескерлерінің жаттығуларын – данданы (санскрит: दण्ड daṇḍa, таяқ) – осы кезеңнің негізі ретінде пайдаланғанын айтты, сондай-ақ виньясалардың өтуіне ықпал еткенін де атап өтті. Әртүрлі данда поздары Күнге сәлемдесу асаналарына – Тадасана, Падахастасана, Чатуранга Дандасана және Бхуджангасанаға – ұқсас. Кришнамачарья Күнге сәлемдесу туралы білген, өйткені оның Йогасаласына іргелес залда сабақтар тұрақты түрде өткізілген. Йоганы зерттейтін Марк Синглтон "Кришнамачарья сурьянамаскардың ағып-төгілуін өзінің Майсор йога стилінің негізіне алды" деп мәлімдеді. Оның шәкірттері К. Паттабхи Джойс, қазіргі заманғы Аштанга виньяса йогасын жасаған, және Б. К. С. Айенгар, Айенгар йогасын құрған, екеуі де Кришнамачарьядан Күнге сәлемдесуді және асаналар арасындағы ағып тұрған виньяса қимылдарын үйреніп, оларды өз йога стилдерінде қолданды. Қазіргі заманғы йога тарихшысы Эллиотт Голдберг Вишнудевананданың 1960 жылы жарық көрген "The Complete Illustrated Book of Yoga" кітабында "Сурья Намаскараның жаңа пайдалы түсінігі" жарияланғанын айтады, оны оның гуруы Шивананда бастапқыда күн сәулесі арқылы денсаулықты жақсартуға арналған ем ретінде ұсынған. Голдберг Вишнудевананданың кітаптағы суреттерге Күнге сәлемдесудің поздарын үлгі еткенін және оның осы кезеңді "не үшін екенін: көптеген ауруларды емдеу үшін емес, дене шынықтыру үшін" деп мойындағанын атап өтті.

Жаттығу ретінде

Жаттығудың энергиялық шығыны метаболикалық тапсырма эквиваленті (МЭТ) бірліктерімен өлшенеді. 3 МЭТ-тен төмен – жеңіл жаттығу саналады; 3-тен 6 МЭТ-ке дейін – орташа; 6 МЭТ және одан жоғары – қарқынды жаттығу. Американдық спорт медицинасы колледжі мен Американдық жүрек қауымдастығының ұсынымдары бойынша, күнделікті ұсынылатын жаттығу көлеміне кемінде 10 минуттық орташа МЭТ деңгейіндегі белсенділік кіреді. 18-ден 65 жасқа дейінгі сау ересектер үшін, аптасына 5 күн 30 минуттан орташа қарқынды жаттығулар немесе аптасына 3 күн 20 минуттан қарқынды аэробтық жаттығулар жасау ұсынылады.

Мәдениетте

Индира Ганди әуежайындағы Күнге құрмет көрсетудің бір түрінің 12 асанасының мүсіні (мүсінші Нихиль Бхандари) Аштанга виниаса йогасының негізін қалаушы К. Паттаби Джойс: «Сұрая намаскарасыз Аштанга йогасы болмайды, ол Күн құдайына жоғары құрмет көрсету» деді. 2019 жылы Дарджилингтен келген альпинист-инструкторлар тобы Эльбрус тауының шыңына көтеріліп, онда Күнге құрмет көрсетуді орындады, бұл әлемдік рекорд деп мәлімделді.