Бангладеш Жоғарғы Соты

Кіріспе

Бангладештің Жоғарғы соты – Бангладештің ең жоғарғы сот органы. Ол Жоғарғы Соттың қазыналық бөлімінен және Апелляциялық бөлімнен тұрады, ал 1972 жылы қабылданған Бангладеш Конституциясының VI бөлімінің I тарауында (94-бап) құрылған. Бұл Бангладештің Бас судьясының, Апелляциялық бөлім судьяларының және Жоғарғы Соттың судьяларының кеңсесі де болып табылады. 2024 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша, Апелляциялық бөлімде 8 судья, ал Жоғарғы Сот бөлімінде 89 судья (78 тұрақты және 11 қосымша) қызмет етеді.

Құрылымы

Бангладеш Жоғарғы Соты екі бөлімге бөлінеді: апелляциялық бөлім және жоғары сот бөлімшесі. Жоғары сот бөлімшесі төменгі соттар мен трибуналдардан келіп түскен шағымдарды қарайды; сондай-ақ, Бангладеш Конституциясының 101-бабына сәйкес талап арыздарын, сондай-ақ компаниялар және теңіз құқығы мәселелерін қарастыру сияқты белгілі бір шектеулі жағдайларда бастапқы юрисдикцияға ие. Апелляциялық бөлім Бангладеш Конституциясының 103-бабына сәйкес Жоғары сот бөлімшесінен келіп түскен шағымдарды қарауға құзыретті. Жоғарғы сот атқарушы биліктен тәуелсіз және саяси тұрғыдан даулы істерде үкіметке қарсы шешім шығара алады. Бангладештің Бас судьясы және Жоғарғы соттың басқа судьяларын Бангладеш Президенті тағайындайды, ал бұрын міндетті түрде Премьер-министрмен кеңеседі. Жоғары сот бөлімшесі судьясы лауазымына кірудің бастапқы кезеңі – екі жыл мерзімге Конституцияның 98-бабында белгіленген тәртіппен Жоғарғы Сот адвокаттар алқасының адвокаттарынан және сот жүйесінен тағайындалатын қосымша судья лауазымы. Қазіргі уақытта мұндай тағайындаулардың арақатынасы 80%-20% құрайды. Осы мерзім сәтті аяқталғаннан кейін және Бас судьяның ұсынысы бойынша Конституцияның 95-бабына сәйкес Бангладеш Президенті қосымша судьяны тұрақты лауазымға тағайындайды. Апелляциялық бөлімнің судьяларын да осы ережеге сәйкес Бангладеш Президенті тағайындайды. Мұндай тағайындаулардың барлығы Конституцияның 148-бабында белгіленген ант қабылдау күнінен бастап күшіне енеді. Бангладештің қазіргі және ең ұзақ қызмет еткен Премьер-министрі шейх Хасина судьялар өз шешімдерін бенгал тілінде жариялауы керек деп ұсынды, осылайша әрбір бангладештік оларды оқи алады, ал кейін қажет болса шешімдер ағылшын тіліне аударылуы мүмкін. Бангладештің бұрынғы Бас судьясы Мұхаммед Хабибур Рахман әділдік ізгілік пен халыққа қызмет ету болса, онда шешімдер бенгал тілінде шығарылуы керек деді.

The Supreme Court of Bangladesh is divided into two parts: the Appellate Division and the High Court Division. The High Court Division hears appeals from lower courts and tribunals; it also has original jurisdiction in certain limited cases, such as writ applications under Article 101 of the Constitution of Bangladesh, and company and admiralty matters. The Appellate Division has jurisdiction to hear appeals from the High Court Division under article 103 of the constitution of Bangladesh. The Supreme Court is independent of the executive branch, and is able to rule against the government in politically controversial cases. The Chief Justice of Bangladesh and other judges of the Supreme Court are appointed by the President of Bangladesh with prior mandatory consultation with the Prime Minister. The entry point to the seat of judges in the High Court Division is the post of Additional Judge who are appointed from the practising Advocates of the Supreme Court Bar Association and from the judicial service under the provision of Article 98 of the constitution for a period of two years. The current ratio of such appointment is 80%–20%. Upon successful completion of this period and upon recommendation by the Chief Justice an Additional Judge is appointed permanently by the President of Bangladesh under the provision of Article 95 of the Constitution. The judges of the Appellate Division are also appointed by the President of Bangladesh under the same provision. All such appointments come into effect on and from the date of taking oath by the appointee under the provision of Article 148 of the constitution. Sheikh Hasina, the incumbent and longest serving Prime Minister of Bangladesh, suggested that the judges should deliver their verdicts in Bengali so that every Bangladeshi can read them, and, later on if need be, the verdicts could be translated into English. Muhammad Habibur Rahman, a former Chief Justice of Bangladesh stated that if justice is a virtue and a service to the people, then verdicts should be given in Bengali.

Апелляциялық бөлімнің судьялары

Атауы
Апелляциялық бөлімге тағайындалған күні
Жоғары сот бөлімінде қосымша судья болып тағайындалған күні
Міндетті зейнеткерлік мерзімі
Жоғары сот бөлімінде президент тағайындалған
Премьер-министр тағайындалған кезде
Соттық қызмет тағайындалғанға дейін
Заң мектебі
Бас судья Обайдул Хасан
3 қыркүйек 2020
30 маусым 2009
10 қаңтар 2026
Зиллур Рахман
Шейх Хасина (Авами лигасы)
Жоғарғы соттағы адвокат
Дака университеті
Сот М. Энайетр Рахим
9 қаңтар 2022
30 маусым 2009
10 тамыз 2027
Зиллур Рахман
Шейх Хасина (Авами лигасы)
Бангладештің қосымша бас прокуроры
Дака университеті
Сот М. Ашфакул Ислам
9 желтоқсан 2022
27 тамыз 2003
14 шілде 2026
Яджуддин Ахмет
Халида Зия (БНП)
Жоғарғы соттың адвокаты
Дака университеті
Әділет М. Әбу Зафор Сиддиқ
9 желтоқсан 2022
18 сәуір 2010
1 қаңтар 2026
Зиллур Рахман
Шейх Хасина (Ауами лигасы)
Жоғарғы Сотта адвокаты
Дака университеті
Әділ Жахангир Хосейн
9 желтоқсан 2022
18 сәуір 2010
30 желтоқсан 2026
Зиллур Рахман
Шейх Хасина (Ауами лигасы)
Жоғарғы Сотта адвокаты
Белгісіз

Дау

2004 жылы судья Сайед Шахидур Рахман президент Иажуддин Ахмед тарапынан жемқорлық айыптары бойынша қызметтен босатылды. Бұрынғы Бас судья Мұхаммед Фазлұл Кәрім М. Рухул Куддус (Бабу) 1988 жылдың 17 қарашасында Раджшахи университетінің «Жамаат-и Ислами Бангладеш» студенті Асламды өлтіруге қатысы болғандықтан, ол «Jatiyo Samajtantrik Dal (JSD)» партиясының жетекшісі болған кезде, қызметке кірісу рәсімін өткізуден бас тартты. Сондай-ақ судья Мохаммад Хосруззаман 2006 жылдың 30 қарашасында сотқа құрметсіздік жасады. Апелляциялық бөлімнің судьясы Шах Абу Наим Моминур Рахман, бұл судьялардың арасында алғаш рет, 2011 жылдың 12 мамырында қызметтен шеттетілуіне байланысты отставкаға кетті, өйткені ол 2011 жылдың 18 мамырында Бангладештің Бас судьясы болып тағайындалуы мүмкін еді. Мұхаммед Низамул Хук 2012 жылдың 11 желтоқсанында Бельгияда тұратын Бангладештің заңгерімен Skype арқылы сөйлескеніне байланысты туған дауға байланысты Халықаралық қылмыстық трибунал (ХҚТ) 1 төрағасы лауазымынан кетті. Бангладеш президенті Жоғарғы сот судьясы Мизанур Рахман Бхуянның 17 ақпандағы «The Daily Inqilab» газетінде жарияланған, «өлтірілген» деп танылған (2013 жылдың 15 ақпанында) 2013 жылғы Шахбаг наразылығының белсендісі және блогер Ахмед Ражиб Хайдердің «мортад» (діннен тайған) екенін айтқан мақаласының көшірмелерін тарату фактісін тергеу үшін Жоғарғы сот кеңесін құруды бұйырды. 2014 жылдың 12 маусымында А.Б.М. Алтаф Хоссейн Бангладеш Бас судьясының ұсынысына қарамастан, тұрақты судья болып бекітілмеді. Сондықтан ол Бангладеш үкіметінің жоғары лауазымды шенеуніктерге оны 72 сағат ішінде қызметке қайта орналастыру туралы заңдық шақыру жіберді. Бас судья Сурендра Кумар Синха 2017 жылдың 11 қарашасында Сингапурдан демалысқа шығып, Австралиядан Канадаға ұшып бара жатқанда отставкаға кетті. Кейін бұрынғы Бас судья Сурендра Кумар Синха ақша жылыстыру және сенімді сату фактілері бойынша қасыпта сотталды және 11 жылға бас бостандығынан айырылды. Бангладеш Жоғарғы Сотының апелляциялық бөлімінің судьясы, бұрынғы судья АХМ Шамсуддин Чоудхури Маник көптеген дау-дамайларға себепкер болды. 2003 жылы ол көлік полицейлерін өзінің көлігіне салют бермегені үшін сотқа құрметсіздік жасады деп айыптады. Бангладеш полициясының сол кездегі бас инспекторы Шахдул Хакик жол полицейлерінің ешкімге салют беруге міндетті емес екенін, және қауіпсіздік болған жағдайда ғана оны жасай алатынын мәлімдеді. Бангладеш Жоғарғы Сотының М.А. Матин және Сайед Рефат Ахмет судьялары Хакиге қарсы сотқа бағынбау айыбын қойды, бұл оны заңға сәйкес бас инспектор лауазымынан автоматты түрде шеттетуге әкеп соқты. Бангладеш үкіметі Хакидің лауазымын сақтап қалған президенттік кешірімді қамтамасыз етті. Ол сондай-ақ спикер және парламент мүшелеріне жасаған өткір сындық шабуылдары үшін де сынға ұшырады.

In 2004, Justice Syed Shahidur Rahman was terminated by President Iajuddin Ahmed on corruption allegation. Former Chief Justice Mohammad Fazlul Karim withheld the oath taking of Justice Md. Ruhul Quddus (Babu) as he was involved in the murder of Aaslam, a pro Jamaat e Islami Bangladesh student of Rajshahi University, on 17 November 1988, when he was a leader of Jatiyo Samajtantrik Dal (JSD), and Justice Mohammad Khosruzzaman was overtly involved in contempt of court on 30 November 2006. Justice Shah Abu Nayeem Mominur Rahman, an appellate division judge, first ever among these judges, resigned on 12 May 2011 due to supersession, as he was presumed to be the Chief Justice of Bangladesh on 18 May 2011. Justice Mohammad Nizamul Huq resigned from the post of International Crimes Tribunal (ICT) 1 chairman on 11 December 2012 amid controversy for holding Skype conversations with an expatriate Bangladeshi legal expert based in Belgium. President of Bangladesh ordered for formation of a Supreme Judicial Council to investigate alleged misconduct of High Court judge Justice Mizanur Rahman Bhuiyan after he distributed copies of a 17 February The Daily Inqilab report, termed slain (on 15 February 2013) 2013 Shahbag protests activist and blogger Ahmed Rajib Haider was a moortad (heretic), among the justices of the Supreme Court of Bangladesh. Justice A B M Altaf Hossain was not confirmed as a permanent justice on 12 June 2014 despite recommendation from the Chief Justice of Bangladesh. So he has served legal notices to the top bureaucrats of Bangladesh government to reinstate him within 72 hours. Chief Justice Surendra Kumar Sinha resigned on 11 November 2017 from Singapore while on a leave, and transiting from Australia to Canada. Later on former Chief Justice Surendra Kumar Sinha was sentenced in absentia to 11 years in jail for money laundering and criminal breach of trust. Former justice AHM Shamsuddin Chowdhury Manik, a judge of the appellate Division of Supreme Court of Bangladesh gained notoriety for number of controversies. In 2003, he accused traffic police officers of contempt of court for not saluting his car while it was passing. The then Inspector General of Police of Bangladesh Police, Shahudul Haque, issued a rejoinder that said traffic police are under no obligations to salute anyone and they could do so if it was safe. Bangladesh High Court bench of Justice M A Matin and Justice Syed Refat Ahmed issued a contempt of court charge against Haque which automatically removed him from the post of Inspector General according to the law. The government of Bangladesh secured a presidential pardon that protected Haque's job. He was also criticised for his vitriolic attack on various politicians including Speaker and members of the Parliament.