Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Брауншвейг (ағылшын тілінде Брансуик деп аталады) одақтас авиациясының 42 бомбалау шабуылына ұшырады. 1944 жылдың 14-15 қазанына қараған түні Корольдік әуе күштерінің (RAF) 5-тобы жасаған шабуыл соғыс жылдарында Генрих Арыстанның қаласының қирауының ең жоғалғы шегін белгіледі. Бұл әуе шабуылы одақтастардың бомбалау кампаниясының қабілеттерін көрсету мақсатындағы "Жылдамдық" (Hurricane) операциясының бір бөлігі болды. Шабуыл салдарынан ауқымды өрт шықты, ол от дауылға айналуы мүмкін еді, және Брауншвейг 15-17 қазан аралығында екі жарым күн бойы үздіксіз өртеніп жатты. Ортағасырлық қала орталығының 90 пайыздан астамы қиратылды, соның салдарынан қаланың қазіргі келбеті өзгерді.
Шабуылдар
RAF алғаш рет 1940 жылдың 17 тамызында Брауншвейгті бомбалады, нәтижесінде жеті адам қаза тапты, ал 94-ші BG 1944 жылдың 11 қаңтарында MIAG бомба жасаушы бөлшектер зауытына жасаған шабуылы үшін Ерекше қызмет орденімен марапатталды. Біріккен бомбалау науқанының аясында Брауншвейг RAF (түнгі рейдтер) және американдық бомбалаушылардың (күндізгі рейдтер) үнемі нысанасы болды, соның ішінде 1944 жылдың 20 және 21 ақпанындағы "Үлкен апта" шабуылдары да бар. Брауншвейгке қарсы британдықтардың алғашқы ірі шабуылы 1944 жылдың 14-15 қаңтарында болды, онда 500-ге жуық "Ланкастер" бомбалаушылары неміс әскерлерінің қарқынды қарсылығына қарамастан шабуыл жасады. Нысана салыстырмалы түрде кішкентай болғандықтан, көптеген бомбалар қаладан тысқары түсті. Радар арқылы ғана (нысананы белгілемей) бомбалаудың тиімділігін анықтау мақсатындағы тәжірибелік рейдте 1944 жылдың 12-13 тамызындағы түнде 400-ге жуық ауыр бомбалаушы Брауншвейгке шабуыл жасады. Бомбалардың тиімді шоғырлануы болмады, соның салдарынан жақын жердегі қалалар қатемен бомбаланды. Осы кезең аралығында жылдам "Москито" бомбалаушылары Брауншвейгке қарсы шашыраңқы шабуылдар мен алаңдату мақсатындағы рейдтер жасады. 1944 жылдың 14 қазанында RAF-тың 106-шы эскадрильясы Брауншвейгті бомбалады, ал соңғы шабуылдардың бірі 1945 жылдың наурыз айында синтетикалық мұнай өндірісіне қарсы күрес аясында химиялық зауытқа жасалған шабуыл болды.
1944 жылы Брауншвейг
Браншвейг 42 әуе шабуылына ұшырады, және қала әуе шабуылына қарсы қарулармен қоршалды. 1944 жылдың қаңтар айында "Штетин, Браншвейк және Магдебург" қалаларына жасалған бомбалаушылар командасының шабуылдары сол айда Берлинге жасалған шабуылдарға қарағанда 7,2 пайызға жоғары шығынға ұшырады. Шабуылдың нысандары машина жасау және оқ-дәрі зауыттары, порттар, ғылыми-зерттеу институттары, консервілеу комбинаты, теміржол станциялары, теміржол жөндеу шеберханалары, сондай-ақ Германияның авиация ғылыми-зерттеу орталығы болды. Браншвейгке жақын маңдағы нысандарға Salzgitter қаласындағы Reichswerke Hermann Göring және Fallersleben қаласына жақын орналасқан KdF Stadt Volkswagen зауыты кірді. Жақын орналасқан Офлаг 79 әскери тұтқын лагеріне 1944 жылдың 24 тамызында шабуыл жасалды.
Рейдтің мақсаты
13 қазанда RAF Hurricane операциясын жүзеге асыруға бұйрық берілді, бұл одақтас бомбалаушы күштерінің жойғыш қуатын және одақтас әуе үстемдігін көрсету мақсатында жасалды. Бұйрықта келесілер қарастырылды: "Германиядағы жауға одақтас әуе күштерінің осы театрдагы басымдығын көрсету үшін, Корольдік әуе күштерінің бомбалаушылар командасы мен 8-ші АҚШ бомбалаушылар командасы тығыз орналасқан Рур аймағындағы нысандарға ең қысқа уақыт ішінде барынша күш салуы тиіс". Hurricane операциясы Дуйсбургті RAF-тің мыңға жуық бомбалаушысының негізгі мақсаты ретінде, ал Кёльнді USAAF-тің 1200-ге жуық бомбалаушысының негізгі мақсаты ретінде қарастырды. Тағы 233 RAF бомбалаушы ұшағы 1944 жылғы қазан айында шамамен 150 000 тұрғыны бар Брауншвейгке жіберілді. Брауншвейгке шабуыл жоспарлау 1944 жылғы 15 тамызға дейін аяқталды. Дармштадт 1944 жылғы 11 қыркүйекте жаңа нысана алу әдісін қолдана отырып шабуылға ұшырады: желкен тәрізді ұшу формациясы және жарылғыш және отқа орайтын бомбаларды кезең-кезеңмен қолдану. Қала көбінесе дайындықтан өтпегендіктен, туған өрт салдарынан шамамен 11 500 адам қаза тапты. Одақтастар одан кейін Брауншвейгке көшті. Брауншвейг қару-жарақ өнеркәсібінің маңызды орталығы ретінде ғана емес, сонымен қатар, ең бастысы, тұруға жарамсыз және пайдасыз ету арқылы, өмір сүру орыны ретінде де толығымен жойылды. Мақсат, яғни мүмкіндігінше көп нәрсені жою, егжей-тегжейлі шабуыл жоспарлары мен мұқият орындау арқылы, сондай-ақ қолданылатын материалдың қасиеттерін тиімді пайдалану арқылы қол жеткізілуі керек еді. Осы мақсатқа жетудің құралы – жоғарыда аталған оттық дауыл болуы керек еді, оның пайда болуы кездейсоқ емес еді; ол ғылыми негіздемеге және егжей-тегжейлі талдау нәтижесінде әзірленген. 13 қазанда RAF High Wycombe әуежайындағы бас метеоролог RAF Бомбалаушылар командасының штабына 14-15 қазандағы демалыс күндерінің ауа райы болжамын ұсынды: аздап бұлтты, түнде жақсы көріну және орташа жел. Келесі күні әуе маршалы Артур "Бомбалаушы" Харрис Брауншвейгке және басқа қалаларға шабуыл жасау туралы бұйрық берді. RAF Бомбалаушылар командасы Брансуикке Skate кодын берді. Германияның барлық қалаларына балықтардың аттары берілді, себебі атау беруге жауапты адам құлшынып балық аулаушы еді. Қауіпсіздік мақсатында операциялық бұйрықтарда нақты қала аттары ешқашан қолданылмады. RAF Бомбалаушылар командасы 1944 жылы Брауншвейгке төрт рет тұрақты зардап келтіруге тырысты, бірақ әр жолы нашар ауа райы және күшті қорғаныс сияқты факторлардың салдарынан сәтсіз аяқталды. 1944 жылғы 14 қазанда No. 5 тобының Мортон Холлдағы штабында шабуылға дайындық жұмыстары аяқталды.
"In order to demonstrate to the enemy in Germany generally the overwhelming superiority of the Allied Air Forces in this theatre the intention is to apply within the shortest practical period the maximum effort of the Royal Air Force Bomber Command and the 8th United States Bomber Command against objectives in the densely populated Ruhr." Operation Hurricane foresaw Duisburg as the main goal for the RAF's thousand or so bombers, and Cologne for the USAAF's 1,200 or so bombers. A further 233 RAF bombers were detailed for Braunschweig, which had about 150,000 inhabitants in October 1944. Planning for the attack on Braunschweig was finalized by 15 August 1944. Darmstadt had been attacked on the night of 11 September 1944 using a new targeting technique: a fan shaped flying formation, and the staggering of the use of explosive and incendiary bombs. Being a largely unprepared town, the resulting fires caused about 11,500 deaths. The Allies then turned their attention to Braunschweig. Braunschweig was to be largely destroyed, not only as an important centre of the armament industry, but also, and above all, as a living place, thereby making it uninhabitable and useless. The goal, namely the greatest possible destruction, was to be achieved through detailed attack plans and careful execution, and also making careful use of the attributes of the materiel that was to be deployed. The means whereby the goal was to be reached would be the aforesaid firestorm, the production of which was to be no accident; it was scientifically based and developed through painstakingly detailed analysis. On 13 October, the chief meteorologist at RAF High Wycombe advised RAF Bomber Command headquarters of the weather forecast for the weekend of 14–15 October: slight cloudiness, good visibility throughout the night, and moderate winds. The next day, Air Marshal Arthur "Bomber" Harris issued the orders to carry out the attack on Braunschweig and other cities. Brunswick was codenamed Skate by RAF Bomber Command. All German cities were given names of fish, because the person responsible for the naming was a keen angler. For security reasons, the actual city names were never used in operational orders. RAF Bomber Command had sought in vain to inflict lasting destruction upon Braunschweig four times during 1944, failing each time as a result of, among other things, bad weather and strong defences. On Saturday 14 October 1944 at No. 5 Group's headquarters at Morton Hall, the preparations for the attack were finalized.
1944 жылдың қазан айындағы рейд
Бұл шабуыл британдық мың бомбалаушы ұшақтың Дуйсбургке жасаған шабуылымен бір уақытта болды, бұл қалаға 24 сағат ішіндегі екінші шабуыл еді, ал бұрынғы британдық шабуыл күндіз жасалған болатын. Жоспарға сәйкес, No. 5 тобы 14 қазанда жергілікті уақыт бойынша сағат 23:00 шамасында ұшып кетті. Топтың негізгі күштері 233 төрт қозғалтқышты Mark I және III Lancasters ауыр бомбардировщиктерінен тұрды, олардың әрқайсысының бомба жүктемесі шамамен 6 тоннаны құрады. Ланкастерлерге жеті жылдам, жеңіл бомбалаушы "Москито" ұшақтары сүйемелдеді. Браншвейгке бағытталған бомбалаушылар Рур аймағынан қашып өту үшін оңтүстік бағытқа бұрылды, ол ауадан қорғаныс батареялары мен истребительдермен күшті қорғалған еді. Падерборн жанында күш солтүстікке бұрылып, Ганновердің үстінен өтіп, Брауншвейгке бет алды. Әдеттегідей, британдықтардың түнгі әрекеттеріне түнгі мақсаттарды неміс қорғанысынан жасыру үшін бірнеше шабуылдар кірді. 141 оқу ұшағы Гелиголандқа имитациялық шабуылдар жасады, 20 "Москито" Гамбургке, сегіз Мангеймге, 16 Берлинге және екі Дюссельдорфқа жөнелтілді. Оларға RAF 100-ші тобының 140 арнайы операциялар ұшағы қолдау көрсетті, олар неміс түнгі истребительдерінің қорғанысына қарсы электрондық соғыс шараларын қолданды. Неміс әуе қорғаныс жүйесінің радар станцияларын бұғаттап, оларды дерлік пайдасыз ету үшін үлкен мөлшерде қағаз жолақтары ("Window" кодовый атымен белгіленген) таратылды. Неміс күштерінің басты нысаны деп күткен Мангеймге жасалған алдау шабуылы Брауншвейгке қарсы шабуылға кедергі келтірмеді. Қалаға әуе шабуылы туралы ескерту сиренасы 15 қазанда шамамен 0150-де естілді.
Мақсатты белгілеу
5-топтың «Москито» ұшақтары негізгі күш үшін нысананы белгіледі. 5-топ «жол көрсетуші күштен» бөлек өздерінің әдістерін әзірледі және «секторлық бомбалау» тактикасын қолданды. Олар соборды бас ұшақтағы «бас бомбалаушы» үшін бағдарлау нүктесі ретінде пайдаланды. Брауншвейг соборы орналасқан Дом аралынан жасыл шағылыс (жалын) тасталды, ол «көрінбейтін белгі» деп аталды. Басқа «Москито» ұшақтары түрлі-түсті маркерлерді тастап, нысананы жарықпен жарықтады. Бірінші қызыл шағылыс қала орталығының оңтүстік-батысына түсті. Содан кейін сол ұшақ 1000 метр биіктіктен шамамен 60 шағылысты тастады, олар біртіндеп төмен түсіп, әрқайсысы 3-7 минут бойы жанды. Немістер бұл жарық маркерлерін олардың ерекше түріне байланысты «Рождество шыршасы» деп атады. Ашық түн, қиындықсыз ұшу және нысананы қатесіз белгілеу ескерілгенде, шабуылға жағдайлар британдықтардың пікірінше, ең қолайлы болды. Дом аралындағы жасыл маркер барлық ұшақтағы бомба нысаналаушыларды бағыттауға көмектесті, олар әртүрлі бағыттардан желкен тәрізді құрылымда одан өтіп, содан кейін бомбаларын тастады.
RAF түсірілімі
Брауншвейгке жасалған бұл рейдті үш "Eyemo" типті камералармен жабдықталған RAF киноөндіріс бөлімінің "Ланкастер" ұшағы түсірді. Камера ұшағы бомбалаушылардың қалған бөлігімен бірге Брауншвейгтің үстінен ұшып өтті. Шабуыл басталған кездегі уақыт 02:33 сағат деп тіркелді. Фильмнің көшірмесі де сақтауда. Фильмге келесідей ақпараттық мәтін қоса берілген: "Бомбалаушылар командасы Германияның ең ірі авиация және инженерлік өнеркәсіп орталықтарының бірі – Брансвик қаласына ауыр және шоғырланған шабуыл жасады. Камералары бар ұшақ нысанаға жақындағанда, қаланың барлық жеріне өрт тез таралып жатқанын көруге болады, ал ұшақ нысананың үстінен өткен кезде, қаланың бәрі өртеніп, көшелердің контуры анық көрінеді."
От дауыл
Көп ұзамай қалаға 847 тонна бомба тасталды. Бірінші кезекте 12 000-ға жуық жарылғыш бомбалар – «блокбастерлер» деп аталатын – ескі ағаштан салынған қала орталығын жаппай бомбалау арқылы, ағаш үйлерді қиратып, жоспарланған өртке ең тиімді жағдай жасау үшін қолданылды. Жарылыс толқындары үйлердің шатырларын қиратып, ішкі құрылымын ашып, терезе шыныларын сынып, ішкі қабырғаларын бұзып, электрмен жане сумен жабдықтауды тоқтатты, сондай-ақ өрт сөндірушілер мен құтқару қызметкерлерін, зиянды бағалаушылармен бірге, жертөлелер мен бомбобезіктерге тығып жіберді. Жарылғыш бомбалардың толқынынан кейін, шамамен 200 000 фосфор және отты бомбалар тасталды, олардың мақсаты қираған ғимараттарды тұтандырып, өрт дауылдарын тудыру болды, тіпті бомбалаушылар Англияға қайтқаннан кейін де өрт кеуекті күйінде қалатын еді. Сағат 03:10-да, алғашқы жарылғыш бомбалар тасталғаннан кейін 40 минут өткен соң, шабуыл аяқталды. Өрттен пайда болған қатты жылудың әсерінен ыстық ауа массасы жылдам жоғары көтерілді. Оның орнын салқын ауа толтырып, дауыл тудырды. Барлық бағыттан соққан желдер өртті күшейте түсіп, желдің күшін арттырды, ол кішкентай жиһазды алып кететіндей, тіпті адамдарды лақтырып тастауға жететіндей болды. Шамамен үш жарым сағаттан кейін, таңғы сағат 6:30 шамасында, өрт дауылы қаланың орталық бөлігінде ең жоғарғы шегіне жетті. Тарихи ескі Брауншвейгтің 150 гектары өртеніп кетті. Қаланың ең биік шіркеу мұнаралары – шамамен 100 метрлік Сент-Эндрю шіркеуінің мұнаралары – қаладан алыс жерден көрініп тұрды, сонымен қатар бүкіл қалаға шіліктерді жаңбырлап төкті. Қала орталығының қираған жерлері жарылмаған отты бомбалармен толып, өрт сөндіру машиналарын және құтқару көліктерінің жұмысын қиындатты. Қала соншалықты қатты және жарқырап жанды, оттың жарығы алыстан да көрінетін. Барлық жақтан көмекшілер мен өрт сөндірушілер өртеніп жатқан қалаға ағылып келді. Олар батыстан Ганноверден, шығыстан Хелмштедттен, солтүстіктен Цельден және оңтүстіктен Кведлинбургтен келді. «Жылдамдық» операциясының 24 сағаты ішінде Корольдік әуе күштері Дюйсбург пен Брауншвейгке барлығы шамамен 10 000 тонна бомба тастады.
Әсерлер
Брауншвейгтің тығыз орналасқан қала орталығының көп бөлігі 800-ге жуық ағаштан жасалған үйлерден тұрды, олардың көпшілігі орта ғасырларға дейін сақталған. Қалада негізінен 17- және 18-ғасырларға жататын тас ғимараттар да болды. RAF бүкіл операция үшін бағытталған нүкте ретінде пайдаланған және нацистер 1935 жылы "Ұлттық қасиетті орынға" айналдырған ескі собор зақымдалмады. Көптеген маңызды тарихи ғимараттар ауыр зақымдар алды, немесе толығымен қирады.
On the next morning, 16 October, Braunschweig lay under a thick cloud of smoke. A British reconnaissance aircraft sent to take photographs of the bombing's aftermath for analysis had to return to England, as its mission had been rendered impossible by the opaque pall that hung over the town. By the evening of 17 October, the last of the fire's main hotspots had been put out, but it took another three days to quench lesser fires, until 20 October. Eighty thousand of the townsfolk were left homeless by the attack. The destruction was so widespread and thorough that ordinary people and the experts alike, even years after the war, were convinced that the attack had come from one of the dread "thousand bomber attacks", such as the one that had laid Cologne waste. The extent of the damage could seemingly not otherwise be explained. Only after the British opened their military archives did it become plain that it had been "only" 233 bombers.
Құрылыс уақыты 15 қазаннан кейінгі жағдайы:
On the next morning, 16 October, Braunschweig lay under a thick cloud of smoke. A British reconnaissance aircraft sent to take photographs of the bombing's aftermath for analysis had to return to England, as its mission had been rendered impossible by the opaque pall that hung over the town. By the evening of 17 October, the last of the fire's main hotspots had been put out, but it took another three days to quench lesser fires, until 20 October. Eighty thousand of the townsfolk were left homeless by the attack. The destruction was so widespread and thorough that ordinary people and the experts alike, even years after the war, were convinced that the attack had come from one of the dread "thousand bomber attacks", such as the one that had laid Cologne waste. The extent of the damage could seemingly not otherwise be explained. Only after the British opened their military archives did it become plain that it had been "only" 233 bombers.
Эгидиенкирше (шіркеу) 13-15 ғасырлар – ауыр зақымдалған
Алте Вааге 1534 – толығымен қираған, 1990-1994 жылдары қайта салынған
Андреас Кирше (шіркеу) шамамен 1230 – ауыр зақымдалған
Биербаумсхаус 1523 – қираған
Брансвик сарайы 1833-1841 – ауыр зақымдалған, 1960 жылы үлкен дау-дамайлармен қиратылып, 2008 жылы қайта құрылып ашылды. Қазір қалалық кітапханаға және жаңа Schloss Arkaden сауда орталығына жалғасқан.
Брудерн Кирше (шіркеу) шамамен 1361 – ауыр зақымдалған
Данквардероде қамалы 1887-1906 – ауыр зақымдалған
Гевандхаус (көрпе залы) 1268 жылға дейін – ауыр зақымдалған
Хагенмаркет дәріханасы 1677 – қираған
Хаус Сальве Хоспес 1805 – ауыр зақымдалған
Катаринен Кирше (шіркеу) шамамен 1200 – ауыр зақымдалған
Либерей 1412-1422 – ауыр зақымдалған
Магникирше (шіркеу) шамамен 1031 – ауыр зақымдалған
Мартинеум 1415 – қираған
Мартини Кирше (шіркеу) шамамен 1195 – ауыр зақымдалған
Майнхоф 1320 жылға дейін – қираған
Мумме Хаус (пиво комбинаты) 16 ғасыр – қираған
Николай Кирше (шіркеу) 1710-1712 – қираған
Паули Кирше (шіркеу) 1901/06 – ауыр зақымдалған
Петри Кирше (шіркеу) 1195 жылға дейін – ауыр зақымдалған
Штехинелли Хаус 1690 – ауыр зақымдалған
Штатстеатр 1861 – ауыр зақымдалған
On the next morning, 16 October, Braunschweig lay under a thick cloud of smoke. A British reconnaissance aircraft sent to take photographs of the bombing's aftermath for analysis had to return to England, as its mission had been rendered impossible by the opaque pall that hung over the town. By the evening of 17 October, the last of the fire's main hotspots had been put out, but it took another three days to quench lesser fires, until 20 October. Eighty thousand of the townsfolk were left homeless by the attack. The destruction was so widespread and thorough that ordinary people and the experts alike, even years after the war, were convinced that the attack had come from one of the dread "thousand bomber attacks", such as the one that had laid Cologne waste. The extent of the damage could seemingly not otherwise be explained. Only after the British opened their military archives did it become plain that it had been "only" 233 bombers.
Келесі күні, 16 қазанда, Брауншвейг қалың түтін бұлтының астында жатты. Бомбалаудың салдарының суреттерін талдау үшін фотосуретке түсіруге жіберілген британдық барлау ұшағы, қаланың үстінде тұрған мөлдір емес түтінге байланысты миссиясын орындай алмады және Англияға қайта оралды. 17 қазанның кешіне қарай өрттің негізгі ошақтары сөндірілді, бірақ кішірек өрттерді сөндіруге тағы үш күн кетті, 20 қазанға дейін. Шабуылдан 80 мың қала тұрғыны үйсіз қалды. Бұл қираулар соншалықты кең және толық болғандықтан, соғыстан кейін де көп жылдар өткен соң, қарапайым халық және сарапшылар бұл шабуылдың Кёльн қаласын қиратып жіберген "мың бомбалаушыдан тұратын" шабуылдардың бірінен жасалғанына сенді. Зақымның мөлшерін басқаша түсіндіру мүмкін болмады. Тек британдықтар әскери мұрағаттарын ашқаннан кейін ғана, бомбалауға "тек" 233 бомбалаушы қатысқандығы белгілі болды.
On the next morning, 16 October, Braunschweig lay under a thick cloud of smoke. A British reconnaissance aircraft sent to take photographs of the bombing's aftermath for analysis had to return to England, as its mission had been rendered impossible by the opaque pall that hung over the town. By the evening of 17 October, the last of the fire's main hotspots had been put out, but it took another three days to quench lesser fires, until 20 October. Eighty thousand of the townsfolk were left homeless by the attack. The destruction was so widespread and thorough that ordinary people and the experts alike, even years after the war, were convinced that the attack had come from one of the dread "thousand bomber attacks", such as the one that had laid Cologne waste. The extent of the damage could seemingly not otherwise be explained. Only after the British opened their military archives did it become plain that it had been "only" 233 bombers.
Шығындар
15 қазандағы шабуылдың құрбандарының нақты саны белгісіз. Көрсетілген деректер 484-тен 640-қа дейін қаза болғандарды қамтиды, олардың 95-і Schöppenstedter Straße 31-дегі баспанада ғана көз жұмған. Бүгінде тарихшылар олардың саны мыңнан асып кеткенін айтады. Дрезден, Гамбург, Пфорцхайм және басқа да неміс қалаларына жасалған ірі әуе шабуылдарымен салыстырғанда, сарапшылар пікірінше, бұл "жеңіл" шығындар түрлі факторларға байланысты. Біріншіден, Брауншвейг тікелей ұшу бағытында, яғни Магдебург пен Берлинге қарайтын "жолдақта" орналасқан, сондай-ақ Зальцгиттер (Hermann Göring Werke) және Вольфсбург (Volkswagen) қару-жарақ өндіріс орталықтарына жақын болған. Сондықтан Брауншвейг тұрғындары ескертулерге жылдам ден қоюға үйренген, тіпті оған "дайындықтанған" деуге болады (1939 мен 1945 жылдар аралығында 2040 ескерту және 620 әуе шабуылы ескертуі болған). Бұл оларды шабуылға дайындаған болуы мүмкін, дегенмен олар бұрын паналаған басқа қалалар да шабуылға ұшыраған. Сонымен қатар, қалада соңғы үлгідегі әуе шабуылынан қорғаныш жапқан бомбобетондық қоршаулар мен бекіністер көп болған. Соңында, өрт сөндірушілердің "су жолы" 23 000 адамның өмірін сақтап қалды. Сол түні Корольдік әуе күштері бір Lancaster бомбалаушысын зениттік оққа түсірді.
Брауншвейг пен басқа қалалардың өрт сөндірушілері өртке қарсы әрекетке кірісті
Есептер бойынша, әсіресе бомбалау түнінде, сондай-ақ соңғы өрт сөнгенге дейін келесі алты күн ішінде шамамен 4500 өрт сөндіруші жұмылдырылды. Олар алыс-жақтан келді, және олардың арасында Blankenburg, Celle, Gifhorn, Hannover, Helmstedt, Hildesheim, Peine, Salzgitter, Wernigerode және Wolfenbüttel қалаларының өрт сөндіру бригадаларының мүшелері ғана емес, сонымен қатар Брауншвейгтегі және айналасындағы түрлі зауыттардың еріктілері мен кәсіби өрт сөндірушілері де болды. Олардың тырыстығының арқасында қала сол түні толығымен өртеніп кетпеді.
Нацистік баспасөздегі бомбалау
Тіпті шабуыл болған түні де, ұлттық социалистер құрбандарды толық соғыс іздеуде құрал ретінде пайдалану мүмкіндігін алды, өйткені келесі күні, 16 қазанда, Брауншвейг әлі де жанып жатқанда, жергілікті нацистік пропагандалық газет, «Брауншвейгер Tageszeitung» газеті «Die teuflische Fratze des Gegners. Schwerer Terrorangriff auf Braunschweig – Volksgemeinschaft in der Bewährung» («Дұшпанның шайтандық әзіл-қалжыңдары. Брауншвейгке жасалған ауыр террорлық шабуыл – Халықты сынау») деген тақырыппен шықты, сондай-ақ Südhannover Braunschweig Gauleiter Hartmann Lauterbacher (1909–1988) «Брауншвейгерлерге» деген табандылық сөздерін жеткізді. 19 қазанда «қаза тапқандар» саны 405 деп хабарланды, ал 20 қазанда 344 адамның есімі жазылған толық беттік некролог жарияланды. 22 қазанда, апатты шабуылдан бір апта өткен соң, құрбандар құрметіне «еске алу шарасы» өткізілді, ол мемлекеттік соборда («Staatsdom») – нацистер Брауншвейг соборын осылай атады – және Брауншвейг сарайының алдындағы Шлоссплац алаңында өтті. Сол түні Брауншвейгке тағы да ауыр әуе шабуылы жасалды. Бұл жолы бомбалаушылар АҚШ Әуе күштерінің Boeing B-17 Flying Fortress бомбалаушылары болды. Брауншвейгке жасалған соңғы әуе шабуылы 1945 жылдың 31 наурызында 392-ші бомбалау тобы тарапынан жүзеге асырылды. Олардың басты нысанасы Шығыс теміржол станциясы болды.
Халық саны
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Брауншвейкте 202 284 адам тұрды. Соғыс аяқталғанда халық саны 26,03%-ға азайып, 149 641 адамға дейін төмендеді. Соғыстың салдарынан (көбінесе әуе шабуылдары, сондай-ақ олардың нәтижесінде одақтастар тастап кеткен жарылмаған бомбаларды залалсыздандыру сияқты шаралар) шамамен 2905 адам қаза тапты, оның 1286-сы (44,3%) шетел азаматтары болды. Бұл шетел азаматтарының көпшілігі соғыс тұтқындары, мәжбүрлі еңбекшілер және қару-жарақ өндірісінде жұмыс істеген концлагерь тұтқындары еді, оларға әуе шабуылына қарсы бомбалау орындарына кіруге рұқсат берілмеді.
Тұрғын үй мен инфрақұрылымды жою
1940 және 1945 жылдар аралығында Брауншвейг RAF және USAAF әуе шабуылдарына 42 рет ұшырады. Нақты деректер тек қираған үйлер мен пәтерлер туралы ғана бар. Соғыс аяқталған кезде Брауншвейгтің шамамен 20% үйлері мүлдем зақымдалмаған, ал 24%-ы толығымен қирады. Қалған 56%-ы белгілі бір дәрежеде зақымдалды, әрбір үйдің зақымдану шамасы әртүрлі болды. 1943 жылы, Брауншвейгтің аумақтық бомбалауынан бұрын, қалада 15 897 үй болған, бірақ 1945 жылдың ортасына қарай олардың тек 2 834-і (шамамен 18%) зақымдалмаған күйде қалды. Қалада 59 826 пәтер болды, олардың 11 153-і (шамамен 19%) соғыс аяқталған кезде зақымдалмады. Тұрғын үйлердің қирау деңгейі 35%-ды құрады, нәтижесінде соғыс аяқталған кезде қала тұрғындарының шамамен 80%-ы баспанасыз қалды. Қаланың мәдени орындарының 60%-ы, оның ішінде әкімшілік ғимараттар, сондай-ақ өнеркәсіптік аймақтарының шамамен 50%-ы қирады.
Жалпы жойылу жылдамдығы және үйінділердің мөлшері
Брауншвейгтің орталық бөлігінде ("Окер сағасы" шеңберінде, Окер – Брауншвейгті айналап өтетін өзен) қирау деңгейі шамамен 90% құрады, ал Брауншвейгтің жалпы қирау көрсеткіші 42% болды. Қалаға жасалған шабуыл нәтижесінде шамамен 3 670 500 м³ қиранды пайда болды. Бұл көрсеткіштер Брауншвейгті Екінші дүниежүзілік соғыста Германиядағы ең көп зардап шеккен қалалардың біріне айналдырды.
Қайта құру
1946 жылғы 17 маусымда Брауншвейгте қираған құрылыстарды тазалау ресми түрде басталды. Бұл жұмыс 17 жылға созылды, ал қала 1963 жылы ғана міндеттің орындалғанын ресми түрде жариялады. Бірақ шындығында, одан кейін де көп жылдар бойы шағын бұзушылықтар жойылды. Брауншвейгтің 1950-1960 жылдардағы қайта құрылысы өте жылдам өтті, себебі тұрғын үйге үлкен қажеттілік болды және қаланың инфрақұрылымын қайтадан салу қажеттігі туды. Қаланың орталық бөлігі қираған қалдықтарға толы болғандықтан, қала және кеңістікті жоспарлаушылар жаңа, заманауи және, ең бастысы, автомобильге қолайлы қала салу мүмкіндігін пайдаланды. Бұл идеяны Ханс Бернхард Рейхов ұсынды. Осының салдарынан көптеген жерлерде одан әрі бұзушылықтар (мысалы, жаңа жолдар салу арқылы) және тарихи маңызы бар қалалық пейзаждардың жойылуына әкелді, өйткені бұрынғы қала жоспарының бір бөлігі ескерілмеді. Бұл кездегі қираған ғимараттар қалпына келтірілмей, асығыс түрде бұзылды, ал автомобиль «жаңа» Брауншвейгті бағалаудың жаңа «өлшемі» ретінде көтерілді. Осылайша, әсіресе қаланың орталық бөлігінде Брауншвейгтің «екінші жойылуы» орын алды. Кейін тарихи ғимараттар мен мәдени ескерткіштердің жойылуы, мысалы, көптеген ортағасырлық, барокко және классицизм үлгісіндегі ғимараттардың бұзылуы немесе 1960 жылы зақымдалған Брауншвейгер замогының (Браншвик сарайы) күрес тудырған бұзуы, Дрезден Фрауенкирхе, Берлин қалалық сарайы және басқа қалалардағы басқа да маңызды ғимараттар сияқты, жергілікті халықтың өзіндік ерекшеліктерін жоғалтуына және ондаған жылдар бойы пікір-таластарға себеп болды. Зақымдалған немесе қираған ғимараттарды қайта жаңғырту ісі бүгінгі күнге дейін жалғасуда, мысалы, 2007 жылы Брауншвейгер замогының дерлік толықтай қайта құрылуы осыны көрсетеді.
Жоюдың мәні мен қажеттілігі
1943 жылы Англияның епископы және Лордтар палатасының мүшесі Джордж Белл мұндай шабуылдар Батыс өркениетінің этикалық негіздеріне қауіп төндіріп, бұрынғы жаулар арасындағы болашақтағы келісімнің кез келген мүмкіндігін жойды деген пікірді айтты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері, соғыс соңғы сатысына жеткендіктен, 1944 жылдың қазан айында Брауншвейгтің қиратылуы әлі де әскери қажеттілік болды ма деген сұрақ туындады. Бұл Германияның басқа қалаларын қирату және 1944 жылдың қыркүйегінде одақтастардың стратегиялық бомбалау күштері Нормандияға түсуді тактикалық түрде қолдаудан босатылып, стратегиялық бомбалау кампаниясын қайта бастаған кезде (бұл кампания Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына дейін бірнеше күнге дейін үзіліссіз жалғасты) болған өлім-жертвелердің моральдық тұрғыдан ақталуы мүмкін бе деген пікірталасқа қатысты мәселе.
15 қазан - қаланың тарихындағы тұрақты нүкте
Брауншвейгтегі Бас зиратта көптеген құрбандардың қабірлерімен бірге ескерткіш орнатылған. 1944 жылдың 15 қазанындағы шабуылдан бері, Брауншвейгте әр жылғы 14-15 қазанда еске алу шаралары мен көрмелер өткізіліп келеді. Сол екі күндегі оқиғалар жергілікті тарихи әдебиеттерде де жақсы жазылған ("Әдебиеттер" бөлімін қараңыз). 2004 жылдың 14-15 қазанында – Брауншвейгтің тарихи ескі қаласының қирауының алпысыншы жылдығында – тағы да көптеген іс-шаралар ұйымдастырылды. Осы оқиғаға арналған тағы бір еске алу шарасы ретінде Бенджамин Бриттеннің "Соғыс реквиемі" Брауншвейг соборында Ұлыбритания елшісі, сер Питер Торридің қатысуымен орындалды.