Кіріспе
Шанхайдағы шіркеу ғимараты. Қасиетті Марияның, христиандардың көмекшісінің базиликасы (лат. Basilicæ de Nostra Domina Mariæ Auxiliatricis Christianorum), сондай-ақ Шешан Анамыздың Ұлттық қасиетханасы деп те белгілі. Атауы Шанхай қаласының батысындағы Сонгцзян ауданындағы Шешан төбесінің орналасқан жерімен байланысты. Рим Папасы Пий XII 1942 жылдың 12 қыркүйегінде «Compertum Habemus» паптық жарлығы арқылы Мариан қасиетханасын Кіші базилика мәртебесіне көтерді. Бұл қасиетхана бұрын Шанхай диалектісінде айтылатын «佘山» (Шешан) сөзінен туындаған «Zosé Basilica» (Зо Сэ) деп аталатын. Базиликаның қасиетті қамқоршысы – Көмекші Марияның құрметті мүсіні, сонымен қатар Қытай католиктері құрметтейтін Шешан Анамыздың жақында қайта жаңартылған иконасы оның ішінде орналасқан.
The Basilica of Holy Mary, the Help of Christians (Latin: Basilicæ de Nostra Domina Mariæ Auxiliatricis Christianorum) also known as the National Shrine of Our Mother of Sheshan is a Roman Catholic Marian shrine in Shanghai, China. Its name comes from the locality of Sheshan Hill in Songjiang District, to the west of Shanghai's metropolitan area. Pope Pius XII raised the Marian shrine to the status of Minor Basilica via his Pontifical decree Compertum Habemus on 12 September 1942. The shrine was previously romanized as Zosé Basilica (pronounced "Zoh seh"), using the Shanghainese pronunciation of "佘山" (Sheshan). A venerated statue of the Blessed Virgin Mary under the title of Mary Help of Christians is enshrined within as the patroness of the basilica, along with the recently reconstructed icon of Our Mother of Sheshan, both venerated by Chinese Catholics.
Тарих
Шешан төбесіндегі алғашқы шіркеу 1863 жылы салынған. Тайпин көтерілісі кезінде иезуит миссионерлері төбенің оңтүстік беткейінде жер учаскесін сатып алды. Бұл жерде буддалардың қираған монастыры тұрды. Қалған ғимараттар бұзылып, миссионерлер үшін шағын үй және кішкентай шіркеу салынды. Таудың басында (Майтрея залы тұрған жерде) Мадонна мүсіні орналасқан шағын павильон салынды. 1870 жылдың маусымында Тяньцзиньдегі тәртіпсіздіктер салдарынан ондағы шіркеулер өртенді. Шанхай иезуиттері Мадонна мүсініне дұға етіп, оның қорғаны үшін оның құрметіне шіркеу салуға уәде берді. Содан кейін, француз иезуит ағасы Леон Мариоттың (馬历耀 Ма Лияо, 1830–1902) жобалаған шіркеуінің құрылысы 1871 жылы басталды. Ағаш Шанхайдан, ал тас Фуцзянь провинциясынан жеткізілді. Барлық материалды шыңға қолмен тасымалдау қажет болды. Екі жылдан кейін шіркеу құрылысы аяқталды. Бұл алғашқы шіркеу крест тәрізді салынды және қытай және батыс архитектурасының элементтерін біріктірді. Есіктің алдында он бағаналы веранда орналасты. Шіркеудің алдына сегіз тас арстан қойылды. 1894 жылы бірнеше қосымша ғимараттар салынды. Олардың ішінде ортаңғы деңгейдегі шіркеу, Қасиетті Жүрек, Әзіре Мәриям және Әзіз Жозефке арналған киелі орындар болды. Сырға жол бойында шіркеуге дейін 14 тоқталыс орнынан тұратын Крест Жолы салынды. 1899–1901 жылдары француз иезуиттері төбе басына астрономиялық обсерватория салды, онда Франциядан әке Станислав Шевалье (蔡尚質 Cai Shangzhi, 1852–1930) сатып алған телескоп орнатылды. 1920 жылы қолданыстағы шіркеудің жеткіліксіз екені анықталды, ол Шанхайдың басқа шіркеулерінен көлемі мен әшекейлеу жағынан қалып қойды. Шанхай иезуиттері бельгиялық миссионер сәулетші Альфонс Де Мурлуздың (和羹柏 He Gengbo, 1858–1932) монументалды жаңа базиликаның жобаларын жасауын сұрады. 1923 жылы ескі шіркеу бұзылғаннан кейін, жаңа базилика төбе басында 1924 жылдан 1935 жылға дейін португал иезуит миссионер сәулетшісі Франсуа Ксавье Диниздің (葉肇昌 Ye Zhaochang, 1869–1943) күнделікті бақылауымен баяу-баяу салынды. Рим папасы Пий XI 1924 жылдың 20 қаңтарында «Quod Te Delegimus» декретін шығарды, онда Қытайдағы Апостольдік делегаты, кардинал Сельсо Бениньо Луиджи Константини, Қытай епископтарының алғашқы ұлттық синодын шақыруға тағайындалды. 1924 жылдың 14 маусымында Шанхай католик синоды аясында ол және синодтың жиырма бес мүшесі Шешан төбесіне көтеріліп, Қытайды осы Мариалық қамқоршылық титулымен Әзіре Мәриямға салтанатты түрде бағыштады. Рим папасы Пий XII Шешан шіркеуін өзінің паптық декреті «Compertum Habemus» арқылы кіші базилика дәрежесіне ресми түрде көтерді (алғаш рет 1942 жылдың 24 шілдесінде жазылған) және 1942 жылдың 12 қыркүйегінде ресми түрде қол қойылды және нотариалды куәландырылды. Нанкиннің бұрынғы архиепискобы, кардинал Пол Ю Пин 1946 жылдың 8 мамырында Мариалық бейнеге епископтық тәж кигізді. Шетелдік Питер Хармсен («Шанхай 1937 – Янцзыдағы Сталинград») Қытайдың Шанхайдан шегінуі кезінде базилика маңындағы шайқас туралы баяндайды. Мәдени революция кезінде Шешан базиликасы қатты зақымдалды. Шіркеудің витражды терезелері, Via Dolorosa бойындағы мүсіндер, қоңырау мұнарасының үстіндегі мүсін және басқа да иконографиялық туындылар жойылды. Шанхайдың бұрынғы епискобы, кардинал Игнатий Кунг Пин Мэй 1950 жылдары 30 жылдан астам уақытқа қамауға алынып, түрмеге жабылды. Салдарынан Қытай үкіметі базиликаны Католик патриоттық қауымдастығына тапсырды. Осыған сәйкес, Ватикан тарапынан танылмаған және папалық энциклопедия «Ad Apostolorum Principis» арқылы айыпталған қытай епископтары. Мәдени революция аяқталғаннан кейін 1976 жылы зақым біртіндеп қалпына келтірілді. Мүсін алғашында қарапайым темір крестпен ауыстырылды, ал 2000 жылы жаңа мүсін орнатылды. Рим папасы Бенедикт XVI 2008 жылдың 24 мамырында Шешан Әзіресі үшін арнайы дұға жазғанын жариялады.
Орналасу
Ғимарат 1 гектар аумақты алып жатыр және шамамен 20 метр биіктікте. Ол төртбұрышты латын кресі пішіндес және классикалық базилика нысанында. Кіреберістер солтүстік, батыс және оңтүстік жақтарында орналасқан. Басты есік оңтүстік-батыста. Негізгі залдың (нав) ұзындығы 55,81 метр, ені 24,68 метр. Шатыры 16,46 метр биіктікте, ал шіркеуде 3000 адам отыруға арналған орындар бар. Алтарь шығыс жағында орналасқан, ол мәрмәрдан жасалған, алтынмен әшекейленген және жадемен инкрустацияланған. Сыртқы қабырғалары негізінен граниттен, ал шатырдың бір бөлігі қытай стиліндегі түрлі-түсті глазурьдалған плиткалармен жабылған. Қоңырау мұнарасы оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан. Оның биіктігі 38 метр. Мұнараның үстінде 4,8 метрлік қоладан жасалған Мадонна мен Бала ("Зоседегі Әміре") мүсіні тұр.
Басқа ерекшеліктері
Крест жолы шіркеуге дейін баратын тік беткейдегі әрбір қисық жолдың соңында орналасқан. Ортаңғы жазықтықта ашық алаңда екі киелі орын бар, біреуі – Қасиетті Жүрекке, екіншісі – Әзіре Мәриямға арналған. Жанында Шешан обсерваториясы (қазір Шанхай астрономиялық обсерваториясының Шешан станциясы) орналасқан. Оны бастапқыда иезуиттер салған.
Қажылық
1874 жылы Папа Пий IX май айында (дәстүр бойынша Мария айы) Шешанға барган паломниктер толық кешірім алатынын жариялады. Осының нәтижесінде, Қытайдың түкпір-түкпірінен келген паломниктер мамыр айында Шесанға жинала бастады, бұл дәстүр бүгінге дейін сақталып келеді. Әр мамыр айында шіркеу, Шесанға жыл сайын қажылық жасау үшін алыс-жақыннан келетін паломниктердің бағытталған жеріне айналады. Олар осы қасиетті орында Крест жолын оқып, Розарий дұғасын айтады және қатысады. Дәстүр бойынша, аймақтағы католиктердің көп бөлігі балықшылар болған, олар қайықпен қажылық сапарға шығарды. Бұл дәстүр жергілікті католиктер арасында жалғасып келеді, нәтижесінде Шешанның төңірегіндегі арналар мамыр айында қайықтарға толы болады.