Британ-жапон ғалымы және аудармашы Эдвин Макклеллан

Кіріспе

Британдық-жапондық ғалым және аудармашы Эдвин Макклеллан (24 қазан 1925 – 27 сәуір 2009) – британдық жапонолог, оқытушы, жазушы, жапон әдебиеті мен мәдениетін аударған және түсіндірген маман.

Өмірбаян

Макклеллан 1925 жылы Жапонияның Кобе қаласында жапон анасы Теруко Йокобори мен Жапониядағы Lever Brothers компаниясында жұмыс істеген британдық әкесінен дүниеге келді. Екі жасқа толғанда анасы мен ағасы қайтыс болды. Туғаннан екі тілді және Кобедегі Канада академиясында білім алған Макклеллан мен оның әкесі 1942 жылы Тацута Мару кемесімен Ұлыбританияға оралды. Бұл жолаушылар лайнері Жапон императорлық теңіз күштері тарапынан Оңтүстік-Шығыс Азия аймағындағы британдық азаматтарды елдеріне қайтару үшін пайдаланылды. Лондон қаласында Макклеллан соғысқа қатысу мақсатында Шығыс және Африка зерттеулері мектебінде жапон тілінен сабақ берді. 18 жасында ол ұшқыш болу ниетімен Корольдік әуе күштеріне қосылды, бірақ жапон тілін жақсы білуі одақтас елдердің барлау қызметі үшін тиімдірек болды. 1944-1947 жылдары Вашингтон қаласында және Мэриленд штатындағы Лэнгли әуе базасында жапондық байланыс деректерін талдаумен айналысты. 1948 жылы ол Сент-Эндрюс университетіне түсіп, британдық тарих мамандығы бойынша білім алды және болашақ әйелі Рейчел Элизабет Поттпен танысты. Сент-Эндрюсте ол белгілі саяси теоретик Рассел Киркті кездестірді, ол оны Мичиган мемлекеттік университетінде аспирантураға қабылдады. Екі жылдан кейін Макклеллан Чикаго университетінің Әлеуметтік ой-пікір комитетіне ауысып, классик Дэвид Грин және экономист және философ Фридрих фон Хайекпен жұмыс істеді. Макклеллан Хайектен өзінің докторлық диссертациясын Жапонияда жоғары бағаланған, бірақ Батыста танылмаған жазушы Нацуме Сосеки туралы жазуды сұрады. Хайекті Сосекидің жапондық заманауилықты түсіндірудегі маңыздылығына көндіру үшін Макклеллан Сосекидің "Кокоро" романын ағылшын тіліне аударды. Макклелланның "Кокоро" ромалының толыққанды аудармасы 1957 жылы жарық көрді. 1957 жылы докторлық дәрежесін алған Макклеллан 1959 жылға дейін Чикагода ағылшын тілінен сабақ берді, содан кейін оған университеттің Шығыс институтында жапондық зерттеулер бағдарламасын құруды ұсынды. 1965 жылы ол Алыс Шығыс тілдері және өркениеттері кафедрасының профессоры және негізін қалаушы төрағасы болды, кейіннен Карл Дарлинг Бак профессоры атанды. 1972 жылы Йель университетіне көшіп, 1973-1982 және 1988-1991 жылдары Шығыс Азия тілдері мен әдебиеті кафедрасының төрағасы қызметін атқарды. 1979 жылы ол Жапондық зерттеулер бойынша Сумитомо профессоры болып тағайындалды, бұл АҚШ университетіндегі жапондық демеушілікпен құрылған алғашқы кафедра. 1999 жылы Макклеллан Йельдің ең жоғары профессорлық құрметі – Стерлинг профессоры атанды. Макклеллан 1977 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы Жапония үкіметі оны "Көктемгі күн" орденімен, алтын сәулелермен және мойын таспасымен марапаттады. Оның басқа да марапаттары: 1994 жылы әдебиет саласындағы Кикучи Кан сыйлығы (菊池寛賞), 1995 жылы әдеби аударма үшін Нома сыйлығы және 2005 жылы Азия зерттеулеріне ерекше үлес қосқаны үшін Азия зерттеулері қауымдастығы сыйлығы. Чикаго мен Йельдегі комитеттердегі жұмысынан басқа, Макклеллан Халықаралық Ғылым алмасу кеңесінің (CIES), Жапония қорының Американдық консультативтік комитетінің, Америкалық Шығыстық қоғамының, Ұлттық гуманитарлық қордың (NEH), "Жапондық зерттеулер журналының" редакциялық кеңесінің және Гарвард пен Принстон университеттеріндегі Шығыс Азия зерттеулері комитеттерінің мүшесі болды. Оның жарияланымдарына Нацуме Сосекидің ( "Кокородан" басқа, "Жол бойындағы шөп") және Шига Наояның ("Қараңғы түннің өтуі") романдарының аудармалары; Ёсикава Эйджидің естеліктерінің аудармасы; эсселер жинағы, "Екі жапондық романист: Сосеки және Тосон"; және 19 ғасырғы жапондық "білімді әйел" Шибуэ Ионың "Кимонодағы әйел" атты өмірбаяны кіреді. Мичиган университетінің жапондық зерттеулер орталығы оның құрметіне шығарған фестшрифтте былай делінген: "Макклелланның студенттері арасында оның семинарлары аңызға айналды. Бұл семинарлар талап еткен оқулардың тереңдігі мен кеңдігі Макклеллан оларды 20 жыл бұрын бастаған кезде педагогикада революция жасады; және олар осы саладағы жоғары оқу орындарының идеалын білдіруді жалғастыруда. Ол өз шәкірттеріне әдеби қиял туралы ең негізгі сұрақтарды қоюды үйретті: тіл әдеби формалар тарихында және қоғам, тарих, саясат және бірегей қиялдың экзистенциалдық құштарлықтарының аясында қалай жұмыс істейді". Макклеллан өмірінің соңына дейін британдық азамат болып қалды. Оның әйелі Рейчел 2009 жылдың қаңтар айында қайтыс болды. Оның орнына Уотертауннан (Массачусетс штаты) Эндрю есімді ұлы, Сомервиллден (Массачусетс штаты) Сара есімді қызы және бес немересі қалды.

McClellan was born in Kobe, Japan in 1925 to a Japanese mother, Teruko Yokobori and a British father who worked for Lever Brothers in Japan. His mother and older brother died when he was two. Bilingual from birth and educated at the Canadian Academy in Kobe, McClellan and his father were repatriated to Britain in 1942 aboard the Tatsuta Maru, a passenger liner requisitioned by the Imperial Japanese Navy to repatriate British nationals from throughout Southeast Asia. In London, McClellan taught Japanese at the School of Oriental and African Studies as part of the war effort. At 18, he joined the Royal Air Force, hoping to become a fighter pilot, but his fluency in Japanese made him more useful to Allied intelligence. He spent the years 1944–1947 in Washington, D. C. and at Langley Air Force Base in Maryland, analyzing intercepted Japanese communications. In 1948, he went to the University of St. Andrews, where he earned a degree in British history and met his future wife, Rachel Elizabeth Pott. At St. Andrews he also met the noted political theorist Russell Kirk, who took him on as his graduate student at Michigan State University. Two years later, McClellan transferred to the Committee on Social Thought at the University of Chicago to work with classicist David Grene and economist and philosopher Friedrich von Hayek. McClellan appealed to Hayek to write his doctoral dissertation on the novelist Natsume Sōseki, whose work was much admired in Japan but unknown in the West. To persuade Hayek of Sōseki's importance as a writer and interpreter of Japanese modernity, McClellan translated Sōseki's novel Kokoro into English. McClellan's definitive translation of Kokoro was published in 1957. Awarded his doctorate in 1957, McClellan taught English at Chicago until 1959 when he was asked to create a program in Japanese studies, housed in the university's Oriental Institute. He became full professor and founding chair of the Department of Far Eastern Languages and Civilizations in 1965 and later was made the Carl Darling Buck Professor. In 1972, he moved to Yale University and served as chair of the Department of East Asian Languages and Literature 1973–1982 and 1988–1991. He was appointed as the Sumitomo Professor of Japanese Studies in 1979, the first chair at a U. S. university to be endowed by a Japanese sponsor. In 1999, McClellan was named a Sterling Professor, Yale's highest professorial honor. McClellan was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1977. In 1998 he was honored by the Japanese government with the Order of the Rising Sun, Gold Rays with Neck Ribbon. His other major awards include the Kikuchi Kan Prize (菊池寛賞) for literature in 1994, the Noma Prize for literary translation in 1995 and the Association for Asian Studies Award for Distinguished Contributions to Asian Studies in 2005. In addition to his committee work at Chicago and Yale, McClellan served on the board of the Council for International Exchange of Scholars (CIES), the American Advisory Committee of the Japan Foundation, the American Oriental Society, the National Endowment for the Humanities (NEH), the editorial board of the Journal of Japanese Studies and visiting committees in East Asian studies at Harvard and Princeton. His publications include translations of novels by Natsume Sōseki (in addition to Kokoro, Grass on the Wayside) and Shiga Naoya (A Dark Night's Passing); the translation of a memoir by Yoshikawa Eiji; a book of essays, Two Japanese Novelists: Soseki and Toson; and a biography of 19th century Japanese "bluestocking" Shibue Io, Woman in a Crested Kimono. A festschrift published in his honor by the University of Michigan Center for Japanese Studies, notes: "Among McClellan's students his seminars have become lore. The depth and breadth of readings these seminars required were a revolution in pedagogy when McClellan first began them over 20 years ago; and they continue to represent an ideal of graduate training in the field. He taught his students to ask the most fundamental questions about the literary imagination: how language functions within the history of literary forms and in the context of society, history, politics and the existential yearnings of a singular imagination." McClellan remained a British citizen until his death. His wife, Rachel, died in January 2009. He is succeeded by a son, Andrew, of Watertown, Massachusetts; a daughter, Sarah, of Somerville, Massachusetts; and five grandsons.

Белгілі қағаз

Мичиган университетінің жапон зерттеулер орталығы оның құрметіне арнап құрастырылған жинақ жариялады. 16 сын мақаласы мен таңдалған қазіргі заманғы аудармалар профессор Макклелланның белгілеген жоғары деңгейін көрсету мақсатымен топтастырылды. Мақала авторларының жұмысы Макклелланның ұстаз және кеңесші ретінде алған беделіне деген құрметті білдіруге бағытталған. Алан Тансман және Дэннис Уошберн (1997). Қазіргі жапон әдебиетін зерттеу: Эдвин Макклелланның құрметіне арналған мақалалар мен аудармалар. Энн Арбор: Мичиган университетінің жапон зерттеулер орталығы. (құрастырылған). 2000 жылы Яль университетіндегі Шығыс Азия зерттеулер кеңесі Жапон әдебиеті бойынша зейнеткер профессор Эдвин Макклелланның құрметіне арнап Макклеллан атындағы жапон зерттеулері бойынша қонақ шәкірттік бағдарламасын іске қосты.