Жеймс Гамильтон Финнарт: Шотландия ақсұлы және сәулетшісі

Кіріспе

Шотланд ақсұлтаны және сәулетші

Сэр Джеймс Гамильтон Финнарттан (шамамен 1495 жылы Боншоуда туған). 1512 жылы кәмелетке толмаған кезінде заңды деп танылса да, ол "Аранның заңды емес ұлы" деп белгілі болды. Гамильтон әулетінің маңызды мүшесі және Шотландия королі Джеймс V-нің екінші туысы ретінде, ол шотланд қоғамындағы көрнекті тұлғаға айналды.

Көтеріліңіз

1498 жылдың ақпанында корольдық тізімде Джеймс IV Айрда болғанда Марион Бойдтың баласының күтушісі туралы жазба бар. Гамильтонға 1507 жылы Финнарт жері берілді және 1511 жылы ол жас кезінде рыцарь атағын алды. 1513 жылы әкесінің заңды мұрагерлері болмаған жағдайда, ол оның мұрагері ретінде мойындалды, кейін олай болды. 1517/18 жылғы қысында Джеймс Францияда болып, Франциск I-ден Шотландияға хаттар әкелді. 1518 жылдың наурыз айының соңында ол Антуан д’Арсестің өлтірілуіне қатысты жауаптармен Францияға қайта оралды, сондай-ақ оның әкесінің кінәлілерге қарсы іс-қимылдары туралы мәліметтерді жеткізді. Арран регент Олбанимен күресті, ал 1526 жылы Джеймс V оған, Арранға, Эглинтон графына, Лорд Авандайлға, Лудонның Хью Кэмпбелліне және басқаларына Глазго маңындағы «Киттикросхиллде» 5000 немесе 6000 адаммен Олбаниға қарсы қару көтергені үшін ресми түрде кешірім берді. 1520 жылы Гамильтон Эдинбургтің Корольдік көшесінде Ангус графымен «Кейзеуді тазалау» төбелес тудырды. Гамильтон мен оның әкесі шайқастан аттарды ұрлап, Нор-Лок батпақтары арқылы қашып құтылды. 1526 жылдың қыркүйегінде Гамильтон Линлитгоу көпірі шайқасынан кейін Гамильтон жағына өткен Леннокстың 3-графы Джон Стюартты өлтірді. 1526 жылдың 22 қазанында Гамильтон Линлитгоу сарайының сақшысы және капитаны болып тағайындалды, бұл рәсімде тастар мен топырақтың символдық табысталуы, содан кейін сарайға кіруі және одан кейін есіктердің жабылуы болды. Джордж Бьюкенен Леннокстың өлтірілуіне жауап ретінде графтың атқорасынан бір кісі Гамильтонды Холируд үйінің алдында пышақтады деп жазды. Ол зардап шекпеді, сарайда бас кәрізші, король дастарқанындағы асыл қызметкер және корольдің атқораларының бастығы болды. Ол протестанттарды қуғынға салуға қатысты, соның ішінде 1528 жылы өртте жақылған өзінің туысы Патрик Гамильтонды да қамтыды. 1529 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің жартылай ағасы, 9-10 жастағы Джеймс, Арранның 2-графы, және бір кезде Гамильтон әулетінің ең ықпалды және Шотландиядағы ең қуатты адамдарының бірі болды. 1528 жылдың қарашасында ағылшын дипломаты Томас Магнус оны жас корольдің кеңесшілерінің бірі ретінде «Сэр Джеймс Гамильтон, Леннекс графының өліміне кінәлі» деп сипаттады. Магнус Финартты және басқа да жарамсыз сарайлықтарды, соның ішінде Айр шерифін, Букклех лордын, Лорд Максвеллді және Маргарет Тюдордың күйеуі Лорд Метвенді Ангус графына қарсы қол сұғушылықты жалғастыруға жауапты деп есептеді. Алайда, Магнус сондай-ақ Финнарт пен Айр шерифінің, Яков V-нің екі «жақын адамы» Килспиндидің Арчибальд Дугласы мен Питтендрейхтің Джордж Дугласымен Кокбернспатта Ангус графтығын қалпына келтіру мәселесін талқылағанын естіді. Бұл кездесу және Дуглас отбасымен байланыс кейіннен Финнартқа қарсы қолданылатын болды.

The nurse of a child of Marion Boyd is mentioned in the royal accounts in February 1498, when James IV was at Ayr. Hamilton was granted the lands of Finnart in 1507 and knighted at a young age in 1511. In 1513 he was accepted as his father's heir, should his father not have legitimate heirs, which he later did. During the winter 1517/18 James was in France and brought back letters from Francis I to Scotland. At the end of March 1518 he returned to France with replies concerning the murder of Antoine d'Arces, sieur de la Bastie and his father's actions against the culprits. Arran struggled with Regent Albany and James V later in 1526 formally forgave him, Arran, the Earl of Eglinton, Lord Avandale, Hugh Campbell of Loudoun, and others for bearing arms against Albany with 5000 or 6000 men at "Kittycrocehill" by Glasgow. In 1520 Hamilton played a part in provoking the "Clear the Causeway" fight with the Earl of Angus in Edinburgh's High Street. Hamilton and his father managed to escape from the skirmish by stealing horses and crossing the Nor Loch marshes. In September 1526 Hamilton was the murderer of John Stewart, 3rd Earl of Lennox, who had surrendered to the Hamilton side following the Battle of Linlithgow Bridge. On 22 October 1526, Hamilton was made Keeper and Captain of Linlithgow Palace with a legal ceremony involving the symbolic presentation of stones and earth followed by his entry to the palace and the closure of the doors behind him. George Buchanan wrote that in revenge for the murder of Lennox a groom from the earl's stable stabbed Hamilton at the Pend of Holyroodhouse. Unharmed, at court he was made principal sewer, a noble waiter at the king's table, and master of the king's stables. He was involved in persecution of the Protestants, including his own cousin Patrick Hamilton, who was burnt at the stake in 1528. When his father died in 1529, he became guardian of his half brother the nine or ten year old James, 2nd Earl of Arran, and was for a time the most influential of the Hamilton dynasty, and one of the most powerful men in Scotland. In November 1528 he was described by an English diplomat Thomas Magnus with disapproval as one of the young king's counsellors, as "Sir James Hamylton, whoe did sley the Erle of Lenneux." Magnus thought Finnart and other unsuitable courtiers including the Sheriff of Ayr, the Laird of Buccleuch, Lord Maxwell, and Lord Methven, the husband of Margaret Tudor were responsible for continuing the forfeit and attainder of the Earl of Angus. However, Magnus also heard that Finnart and the Sheriff of Ayr, two "cherished servants" of James V met the forfeited rebels Archibald Douglas of Kilspindie and George Douglas of Pittendreich at Cockburnspath to discuss the restoration of the Earldom of Angus. This meeting and familiarity with Douglas family would later be used against Finnart.

Патша сарайлары мен қамалдарды салуға жауапты жұмыс бастығы

Ол король үйінің басқарушысы және корольдің жұмыс шебері болып тағайындалды. Король Джеймс Гамильтонға Ланаркширдегі Драффан иелігін берді, ол 1530 жылы Крейгнетхан қамалын салдырды. Ол қазір Гамильтон деп аталатын Оңтүстік Ланаркшир қаласының жанында Cadzow Castle салған болуы мүмкін. 1536 жылы Гамильтон Джеймс V-ге аң аулауға арналған жабдықтар – жылқы, иттілер және бүркіттер ұсынды, ал король Патрик, лорд Грейге, корольге қарызы болғандықтан, оған 850 шотландтық мерк төлеуді бұйырды. Жұмыс шебері ретінде ол Линлитгоу, Блэкнесс және мүмкін Фолкленд сарайларының қалпына келтіру жұмыстарына жауапты болды. Оның ең маңызды жұмысы – Стирлингтегі Ренессанс стиліндегі сарайды салу болды, ол үшін ол жоғары сыйлыққа ие болды. 1537 жылы қазынашы Финнартқа Гормоның Патрик Баттердің мұрагеріне қамқорлық жасағаны үшін құн төледі, ол Лилитгоу мен Блэкнесс қамалында жұмсаған 133 фунт 6 шиллинг 8 пенниге қарсы есептелді. Осы қаржыландыру жүйесі жалғасты, және 1539 жылдың 22 қыркүйегінде Стирлинг сарайында Финнартқа Стирлинг және Линлитгоу сарайларындағы жұмыстарды аяқтағаны үшін сыйлық ретінде жер берілді, оның ішінде Стратхавен қамалы, Кроуфорджон, Ренфрюширдегі Горджи және Авондейл барониясына айналған басқа да жерлер. Финнарттың құрылыс жұмыстары Стирлинг сарайында 1539 жылдың қазан айында 4000 шотланд фунт стерлингтік аванспен және 1540 жылдың сәуірінде Линлитгоу және Блэкнесс қамалындағы жұмыстарға 300 фунт стерлингтік аванспен жалғасты. Кейінгі тарихшы Уильям Драммонд Хоторден 1540 жылдың сәуір айында Бьют аралындағы Ротесей қамалын қайта құру үшін 3000 крона аванс берілгенін айтты, бірақ бұл патшалық есептерінде тіркелмеген. 1540 жылдың тамызында өлім жазасына кесілгеннен кейін Финнарт Стирлинг сарайындағы құрылыс жұмыстары үшін қарыз қалдырды. Патшаның теміршісі Уильям Хиллге 1541 жылдың тамызында ол жасаған темір бұйымдары мен есіктер үшін ақы төленді. 1542 жылдың қаңтарында Эдвард Литаллдың әйелі берген темір және ағаш үшін 487 фунт төледі. Діңгек, сэр Джеймс Найколсон, Финнарт 1538 жылдың мамырында бастаған Стирлингтегі жұмысты аяқтады, 1540 жылдың Рождествосына дейін 1459 фунт 15 шиллинг 10 пенни жұмсады, ал ағаш шебері Роберт Робертсон сарайды аяқтау үшін жұмыс шебері болып тағайындалды.

He was appointed Steward of the Royal Household and Master of Works to King James. King James granted Hamilton the Draffan estate in Lanarkshire, on which he built Craignethan Castle in 1530. He probably also built Cadzow Castle near the South Lanarkshire town now known as Hamilton. In 1536, Hamilton supplied James V with equipment for hunting horses, hounds and hawks, and the King ordered Patrick, Lord Gray, who was indebted to the crown, to pay him 850 Scottish merks. As Master of Works, he was responsible for restorations to the royal palaces of Linlithgow, Blackness Castle and possibly Falkland Palace. His major work was creating the renaissance palace at Stirling for which he was richly rewarded. In 1537, the treasurer allowed Finnart the composition fee for the Wardship of the heir of Patrick Butter of Gormo against £133 6s 8d he had spent at Linlithgow and Blackness Castle. This pattern of financing continued, and at Stirling Castle on 22 September 1539, Finnart was given a substantial gift of lands in recompense for his service in completing works at Stirling Palace and Linlithgow Palace, including; Strathaven Castle, Crawfordjohn, Gorgie in Renfrewshire, and other lands made into a barony of Avondale. Finnart's building work continued at Stirling Palace with an advance of £4000 Scots in October 1539, and £300 for works at Linlithgow and Blackness Castle in April 1540. A later historian, William Drummond of Hawthornden, mentioned an advance of 3000 Crowns in April 1540 for rebuilding a castle on the Isle of Bute, meaning Rothesay Castle, but this is not recorded in the royal accounts. After his execution in August 1540, Finnart left debts for the building work at Stirling Palace. The royal blacksmith, William Hill, was paid for the ironwork and yetts he had made in August 1541. As late as January 1542, Edward Lytall's wife was paid £487 for the ironwork and timber she had supplied. A priest, sir James Nycholsoun, finished off the work at Stirling, which Finnart had begun in May 1538, spending £1459 15s 10d before Christmas 1540, and a carpenter Robert Robertson was appointed master of work to complete the palace.

Күз

1540 жылы король Джеймс Гамильтонның оған қарсы қастандық жоспарлап отырғанына сенді, бірақ мұны растайтын ешқандай дәлел ұсынылмады. Шілде айының соңында мемлекеттік қасақаналық айыбымен тұтқындалған Гамильтон 16 тамызда сотталып, кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Финнарттың Эдинбургте басы кесілгеннен кейін, Джеймс V Крейгнетхан қамалын басып алды. Ол Джеймс және Дэвид Орок басқаратын гарнизон орнатты. Шәкіредегі күміс заттар Эдинбургке жеткізіліп, Джон Мосман корольдің үлкен ұлы, Ротсей герцогы Джеймстің елтаңбасымен безендірді. Джеймс V Финнартқа қарыз берген саудагер Мунго Теннанттан екі күміс тостағанды сатып алды, ол Стирлинг қамалындағы құрылыс жұмыстарына ағаш тасымалдауға жұмсалды. Финнарттың құжаттары бар сандық Эдинбургке әкелінді, және олардың көп бөлігі патшаның шенеуніктерімен жойылды. Кардинал Битон оның туысы болғандықтан, жесіріне ақша берді. Оның өлімінен кейін, Финнарт Джеймс V-ге түсінде пайда болып, ол «жақын арада екі қолын, содан кейін басын жоғалтады» деді. Бұл болжам орындалды, өйткені 1541 жылы корольдың екі кішкентай ұлы қайтыс болды, ал ол өзі 1542 жылы қайтыс болды. Оқиғаны Джон Нокс және Джордж Бьюкенен жазды.

Финнартты өлім жазасына кесу туралы дәлелдер мен теориялар

Джеймс Гамильтонның Финнарттан өлім жазасы Джеймс V-нің мінез-құлқындағы тәртіпсіздік пен ашкөздіктің дәлелі ретінде тарихи маңызға ие. Осы оқиғаның және тарихтың басқа да аспектілері Уильям Драммондтың Хавторденнің «Бес Джеймс тарихы» еңбегінде талқыланды, алғаш рет 1655 жылы жарық көрген. Финнарт Джеймс V-нің Англияның Генрих VIII-мен кездесуіне және мүмкін Мэри ханшайымына үйленуіне кедергі келтірді, содан кейін 1536 жылғы тамызда кемелерін жолдан шығарып, корольдің француздық неке жоспарларын қиындатты. Сол кездегі ағылшын елшісі Уильям Говард Финнарттың корольдің сүйіктісі Маргарет Эрскинге үйленуін ұйымдастыруға тырысқанын естіді. 1570 жылы Джеймс Гамильтон Батвеллхоугтың регент Морейді өлтіргеннен кейін жазылған, Гамильтонға қарсы бағытталған есеп, Финнарттың өлім жазасына тартылуының себептерін және оның ықтимал ниеттерін ашады. Бұл есепте Финнартқа тағылған айыптаулардың ескі екендігі, олар 1524 жылы Албани герцогы Джон Стюарт кеткеннен кейін қойылғаны айтылады. Шотландия Парламентінің тізімдерінде Финнарт Холирудхауста Джеймс V-ті өлтіруді жоспарлаған деп айыпталды. Бұл жоспар орындалмаса да, 1570 жылғы жазушы Финнарттың корольдің үйленуін кейінге қалдыруға тырысқанын, осылайша Гамильтон әулетінің Шотландия патшалары болуына мүмкіндік беруді көздегенін мәлімдеді. Гамильтон әулеті корольдің мұрагерсіз қайтыс болуын үміттенген. Сесилдің 1570 жылдардағы «Гамильтонға қарсы Кеңес иелеріне үндеу» деп атап көрсеткен осы есебінен бастап Финнарттың беделі түсті. Пицкотттидің Роберт Линдсейі, шежірелік тарихшы, Гамильтон әулетіне және Финнарттың Гамильтонына қарсы осы көзқарасты бөліседі. Финнарттың өлім жазасының нақты себептері әлі де белгісіз, және Джейми Кэмерон сияқты кейбір жаңа жазушылар оның рөлі мен маңыздылығы «Үндеудің» авторы айтқандай маңызды болғанына күмән келтіреді. Кейбір деректер Финнарттың Дугластардың толыққанды одақтасы болмағанын көрсетеді. 1536 жылғы қазанда Джеймс V-нің Францияға саяхатынан кейін Дуглас агенттері жазған хаттар (ағылшындар ұстап алған) Финнарттың қолдау таппағанын және король Джон Драммондқа кемеде: «Егер мен тек бір рет Ангус графына қарасам, сэр Джеймс құлап кетер еді; Құдай атынан, сэр Джеймстің мақтанышы үшін, Ангус графы мен ол ешқашан кездеспеді, бірақ сэр Джеймс әрқашан шалбарының артқы тігісін бұрап тастады» дегенін хабарлады.

The execution of James Hamilton of Finnart has historical interest as an incident that has been cited as evidence of arbitrary cruelty and greed in the behaviour of James V. This and other aspects of the story were discussed in the History of the Five Jameses by William Drummond of Hawthornden first published in 1655. Finnart was supposed to have prevented James V meeting Henry VIII of England and possibly marrying Princess Mary and then hindering the King's French marriage plans by leading his ships off course in August 1536. At the time, the English ambassador William Howard heard that Finnart was working to arrange the King's marriage to his mistress, Margaret Erskine. An anti Hamilton narrative account written in 1570 shortly after James Hamilton of Bothwellhaugh had assassinated Regent Moray, gives an insight into Finnart's execution and his possible motivations. This account mentions that the charges against Finnart were old, dating from just after the departure of John Stewart, Duke of Albany in 1524. As noted in the records of the Parliament of Scotland, Finnart was accused of planning to kill James V at Holyroodhouse. Though this plan was not executed, the writer in 1570 added that Finnart persevered to delay the King's marriage so that the Hamilton family would succeed as kings of Scotland. The Hamiltons were supposed to have hoped the King might die by misfortune without heirs. According to this 1570s account, which Cecil noted as an 'Exhortation to the Lords of Council against the Hamiltons,' from that time forth Finnart was in disfavour. Robert Lindsay of Pitscottie, the writer of a chronicle history, shares this bias against the Hamilton family and Hamilton of Finnart. The reasons for Finnart's execution remain unclear and some recent writers, such as Jamie Cameron doubt that his role and significance was as pivotal as the author of the 'Exhortation' suggests. Some evidence suggests that Finnart was not unambiguously an ally of the Douglases. Letters written by Douglas agents following James V's journey in France in October 1536 (and intercepted by the English) reported that Finnart was not in favour and that the king had said to John Drummond of Milnab when they were aboard ship; "If I would but once look merely upon the earl of Angus, Sir James would droop; for by the wounds of God, for all Sir James' bragging, the earl of Angus and he never met but Sir James turned ever the back seams of his hose."