Соқыр адамның көру тәжірибесі: Философиялық ой-эксперимент
Molyneux's problem
Мәлімдеме: «Молинеу мәселесі» – философиялық ой-эксперимент. Соқыр адамның көру қабілетін алғаннан кейін формаларды тануы туралы сұрақтар талқыланады. Философия, сезімталдық, қабылдау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Философиялық ой эксперименті
Philosophical thought experiment
Молинье проблемасы – философиядағы ой эксперименті. Бұл мәселе Локктың «Адам ақылы туралы зерттеу» еңбегінде баяндалған және осы жерде қайта келтірілген: «Мен мұнда нақты білімді зейін қойып зерттеген, білімді және құрметті мырза Молиньенің бір мәселесін енгіземін, ол маған бірнеше ай бұрын хат арқылы жіберуге құлық білдірді; мәселе былай қойылған: «Егер бір адам соқыр болып туса, қазір ересек болса, және оған бір металдан жасалған текше мен шарды, шамамен бірдей өлшемде, қолмен ұстап ажыратуға үйретсе, содан кейін олардың бірін не екіншісін ұстағанда, қайсысы текше, қайсысы шар екенін айта алатын болса. Егер содан кейін текше мен шар үстелге қойылса және соқыр адам көру қабілетіне ие болса: сұрақ – егер ол оларға тиместен, көзімен ғана оларды ажырата ала ма, қайсысы шар, қайсысы текше екенін анықтай ала ма?» Осы мәселені ұсынған өткір және салмақты ойлы адам былай деп жауап береді: «Жоқ. Ол шар мен текшенің қолға тигендегі сезімін білгенімен, қолға тигендегі сезімнің көзбен қабылдануын қалай болу керектігін білмейді; текшенің бұрышты жағы қолына теңсіз қысым жасаса, оның көзіне сол текшедегідей көрінуі керек пе?» Мен осы ойлы мырзамен келісемін, оны досым деп мақтанамын, және оның осы мәселеге берген жауабымен келісемін. Менің ойымша, соқыр адам алғаш рет көргенде, оларды тек көзімен ғана ажырата алмайды, бірақ оларды қолмен ұстап, олардың пішінін сезу арқылы нақты анықтай алады.»
Molyneux's problem is a thought experiment in philosophy It is known from the report of it in Locke's Essay Concerning Human Understanding, which is reproduced here:I shall here insert a problem of that very ingenious and studious promoter of real knowledge, the learned and worthy Mr. Molineux, which he was pleased to send me in a letter some months since; and it is this:—“Suppose a man born blind, and now adult, and taught by his touch to distinguish between a cube and a sphere of the same metal, and nighly of the same bigness, so as to tell, when he felt one and the other, which is the cube, which the sphere. Suppose then the cube and sphere placed on a table, and the blind man be made to see: quaere, whether by his sight, before he touched them, he could now distinguish and tell which is the globe, which the cube?” To which the acute and judicious proposer answers, “Not. For, though he has obtained the experience of how a globe, how a cube affects his touch, yet he has not yet obtained the experience, that what affects his touch so or so, must affect his sight so or so; or that a protuberant angle in the cube, that pressed his hand unequally, shall appear to his eye as it does in the cube.”—I agree with this thinking gentleman, whom I am proud to call my friend, in his answer to this problem; and am of opinion that the blind man, at first sight, would not be able with certainty to say which was the globe, which the cube, whilst he only saw them; though he could unerringly name them by his touch, and certainly distinguish them by the difference of their figures felt.
Локка дейін
Осыған ұқсас мәселені 12 ғасырда Ибн Туфаил (Абубасер) өзінің философиялық романы «Хаи ибн Яхдан» («Философ Автодидакт») еңбегінде де қарастырған. Бұл нұсқа пішіндерден гөрі түстерге баса назар аударды және кері шешім ұсынды:
A similar problem was also addressed earlier in the 12th century by Ibn Tufail (Abubacer), in his philosophical novel, Hayy ibn Yaqdhan (Philosophus Autodidactus). This version focused on colors rather than shapes, and gave the opposite solution:
Ерте заманауи кезең
1709 жылы Джордж Беркли «Көрменің жаңа теориясына арналған эссе» еңбегінің 95-тармағында, сезіну арқылы ұғымға келген әлем мен көру арқылы ұғымға келген әлем арасында міндетті байланыс жоқ деген қорытындыға келді – олардың арасындағы байланыс тек тәжірибе негізінде ғана орнатылуы мүмкін. Лейбниц (неміс философы, 1646–1716) да осы мәселені талқылады, бірақ басқаша жауап берді. Ол екі түрлі тәжірибе жиынтығының ортақ бір белгісі бар екенін айтты, яғни кеңістік. Сондықтан бір идеядан екіншісіне көшуге болады. 1749 жылы Дени Дидро «Көргіштерге арналған соқырлар туралы хат» атты туындымызды біздің түпкілікті шындық туралы білімімізге сын ретінде жазды.
In 1709, in §95 of An Essay Towards a New Theory of Vision, George Berkeley also concluded that there was no necessary connection between a tactile world and a sight world—that a connection between them could be established only on the basis of experience. Leibniz (German philosopher, 1646–1716) also discussed this problem, but derived a different answer. He suggested that the two sets of experience have one element in common, that is, extension. Hence it is possible to infer from one type of idea to another. In 1749, Denis Diderot wrote Letter on the blind for the benefit of those who see as a criticism of our knowledge of ultimate reality.
Адамның көру қабілеті туралы қазіргі зерттеулер
Молино проблемасының туындауының бір себебі – туғаннан соқыр болғаннан кейін ұзақ уақыттан соң көру қабілетін алған адамдардың өте аз болуы. 1971 жылы Альберто Вальво соңғы 1000 жылда жиырмадан да аз жағдай тіркелгенін бағалады. 2003 жылы Массачусетс технология институтының профессоры Пауан Синха «Пракаш» жобасы аясында бағдарлама құрды және Молиноның сұрағына тәжірибелік тұрғыдан жауап беруге бағытталған тәжірибеге қатысуға лайық бес адамды табуға мүмкіндік алды. Емдеуден бұрын, қатысушылар (8-ден 17 жасқа дейін) тек жарық пен қараңғыны ажырата алды, ал екеуі жарқын жарықтың бағытын анықтай алды. Хирургиялық емдеу 2007-2010 жылдар аралығында жүзеге асырылды және пациентті тумысынан соқырлықтан толық көруге тез жеткізді. Әрбір қатысушыға келесі 48 сағат ішінде мұқият жоспарланған тест ұсынылды. Нәтижелеріне сүйене отырып, тәжірибешілер Молино проблемасына қысқаша «жоқ» деген жауап берді. Көру қабілеті қалпына келтірілгеннен кейін, қатысушылар заттарды көру арқылы, тек қолмен ұстап сезу арқылы анықтағандай тиімді ажырата алды, бірақ екі түрлі сезім арқылы қабылданатын заттар арасындағы байланысты орната алмады. Бұл корреляция тәжірибешілердің болжауынан аздап жақсы болды. Олардың қолмен сезу арқылы білген пішіндерін көру қабілетіне ауыстыруға қабілеті болмады. Дегенмен, тәжірибешілер бес қатысушының үшеуін кейінірек уақыттарда (5 күн, 7 күн және 5 ай өткен соң) қайта тексерді және сезуден көруге қатысты көрсеткіштердің едәуір жақсарғанын, 80-90% жеткенін анықтады. Островский және авторлар тобы 2006 жылы 12 жасында екі жақты тығыз туа біткен катарактадан операция жасаған әйелді зерттеді. Олар операциядан кейін 6 ай өткен соң пациенттің отбасы мүшелерін көзбен тани алатынын, ал үй шаруасының көптеген заттарын тек көзбен тануға бір жылға дейін уақыт кеткенін хабарлады. Молино проблемасына қатысты авторлар Асиф А. Газанфар мен Хьяльмар К. Турессон (2008) жақында моторлық шығыстар мен жеке сенсорлық модалитеттер үшін жеке ми процестерінің жоқ екенін, керісінше мидің әрекет ету үшін барлық қол жетімді контекстке тән ақпаратты пайдаланатынын атап өтті – яғни, нақты бір әрекетке қатысты барлық ақпаратты. Олар бұл Молино проблемасын нейроғылыми тұрғысынан дұрыс емес сұраққа айналдырады, өйткені Молино куб пен шармен қандай әрекет жасау керектігін көрсетпейді.
One reason that Molyneux's Problem could be posed in the first place is the extreme dearth of human subjects who gain vision after extended congenital blindness. In 1971, Alberto Valvo estimated that fewer than twenty cases have been known in the last 1000 years. In 2003, Pawan Sinha, a professor at the Massachusetts Institute of Technology, set up a program in the framework of the Project Prakash and eventually had the opportunity to find five individuals who satisfied the requirements for an experiment aimed at answering Molyneux's question experimentally. Prior to treatment, the subjects (aged 8 to 17) were only able to discriminate between light and dark, with two of them also being able to determine the direction of a bright light. The surgical treatments took place between 2007 and 2010, and quickly brought the relevant subject from total congenital blindness to fully seeing. A carefully designed test was submitted to each subject within the next 48 hours. Based on its result, the experimenters concluded that the answer to Molyneux's problem is, in short, "no". Although after restoration of sight, the subjects could distinguish between objects visually almost as effectively as they would do by touch alone, they were unable to form the connection between an object perceived using the two different senses. The correlation was barely better than if the subjects had guessed. They had no innate ability to transfer their tactile shape knowledge to the visual domain. However, the experimenters could test three of the five subjects on later dates (5 days, 7 days, and 5 months after, respectively) and found that the performance in the touch to vision case improved significantly, reaching 80–90%. Ostrovsky, et al., in 2006, studied a woman who gained sight at the age of 12 when she underwent surgery for dense bilateral congenital cataracts. They report that the subject could recognize family members by sight six months after surgery, but took up to a year to recognize most household objects purely by sight. Regarding Molyneux's problem, the authors Asif A. Ghazanfar & Hjalmar K. Turesson (2008) have recently noted that there are not separate brain processes for motor outputs and individual sensory modalities, but rather that the brain uses all available context specific information to act – that is, all information associated with a specific action. They suggest that this makes Molyneux's problem into an ill posed question, from a neuroscientific perspective, since Molyneux does not suggest an action to be done with the cube and the globe.