Кіріспе

Хусейн ибн Әлидің қызы Руқайя бинт әл Хусейн (رُقَيَّة بِنْت ٱلْحُسَيْن) он екілік шиа дініндегі үшінші имам Хусейн ибн Әлидің қызы болған деп айтылады. Хусейн мен оның аз ғана қолдаушылары 680 жылы Кербела шайқасында Умайяд халифасы Язидтің бұйрығымен қырғынға ұшырады. Олардың әйелдері мен балалары тұтқынға алынып, астанасы Дамаскқа қарай аттандырылды, онда Руқайя шамамен үш жасында, көтерілісшілердің қатыгездігінен қайтыс болған болуы мүмкін. Дамаскідегі Руқайяға арналған қасиетті орын шиа мұсылмандарының қажылық сапарына танымал мекен. Кербеладан кейін көп ұзамай қайтыс болған Хусейннің баласы кейде Сакина деп еске алынады.

Ата-аналар

Кейбір ертедегі тарихшылар Хусейн ибн Әлидің тек екі қызын атап көрсетеді, атап айтқанда, Фатима мен Сакина. Бұлардың ішінде сунни авторлары Ибн Сад пен әл Баладури, ал он екішілердің авторлары әл Муфид пен әл Табарси бар. Кейбір авторлар Зейнебті үшінші қыз ретінде қосады, соның ішінде он екіші Ибн Шахрашхаб пен Имад әл Дин әл Табари. Соңында, басқалары Хусейннің төрт қызы болғанын айтады, оның ішінде шиит Баха әл Дин әл Ирбили мен сунни Ибн Талха Шафии. Бұл төрт қыздың арасында соңғы автор тек Фатима, Сакина және Зейнептің есімдерін атайды. Белгілі ғалым Ибн Фондок төрт қыздың есімдерін Фатима, Сакина, Зейнеп және Умм Күлтум деп тізімдейді, бірақ соңғы екеуінің бала кезінде қайтыс болғанын нақтылайды. Ибн Фондок басқа жерде Хусейннің Фатима, Сакина және Руқайядан кейін өмір сүргенін жазады, бұл Руқайяның Умм Күлтуммен бір адам болуы мүмкін екенін көрсетеді. Фатима мен Сакинадан басқа, дереккөздер әртүрлі және кейбіреулер Руқайяны Хусейннің қыздарының қатарына қосады. Бұл есім Хусейннің майданға аттанғанда отбасына айтқан қоштасу сөздерінің кейбір баяндамаларында да кездеседі, бірақ он екіші дін ғалымы М. Рейшахри бұл Хусейннің Куфаға елшілікке барған Муслим ибн Ақилдің әйелі, Руқайя бинт Алиге қатысты болуы мүмкін деп жазады. Руқайя есімі Хусейн туралы өлеңде екі рет айтылады, ол Сейф ибн Умайра Нахаиге тиесілі, ол он екіші шианың алтыншы имамы Джафар әл-Садиктің серігі болған, бірақ бұл өлеңнің Сейфке тиесілігі нақты емес. Оның анасы туралы қазір көбінесе мәлімет жоқ. Кербеладан кейін көп ұзамай қайтыс болған Хусейннің баласы кейде Сакина деп аталады.

Өлім

Хусейн 680 жылы Умавият халифасы Язид ибн Муавияның билікке көтерілуін сынады. Язидтің өкілдері оған адалдыққа ант беруге қысым жасағанда, Хусейн алдымен Мединеден Меккеге, содан кейін Куфаға, отбасымен және аздаған қолдаушыларымен бірге аттанды. Олар қалаға жақын жерде тоқтатылып, Умавият әскерлері тарапынан қырғынға ұшырады. Әскерлер оларды бірнеше күн қоршап тұрып, жақын маңдағы Евфрат өзеніне жол беруді тоқтатты. Шайқастан кейін әйелдер мен балалар тұтқынға алынып, Куфаға, содан кейін астана Дамаскқа қарай айдалды. Хусейннің қызының тұтқындықтан қайтыс болғаны туралы алғашқы мәліметтер Имад ад-Дин әл-Табари еңбегінде оның аты-жөнін атамай келтірілген. Ол Хусейннің балаларынан оның өлімін жасырып, оларды Язид сарайына әкелгенін жазады. Сол жерде Хусейннің төрт жасар қызы бір түні жылап оянып, әкесін сұрады, түсінде оның қиын жағдайда екенін көргенін айтты. Әйелдердің есірткілігі Язидті оятты, ол оның себебін өзінің адамдарынан білді. Язид Хусейннің басын балаға әкелуге бұйырды. Оқиға баланың денсаулығына ауыр соққы берді, ол бірнеше күннен кейін қайтыс болды. Әл-Табаридің дереккөзі – суннит ғалымы Касим ибн Мұхаммед ибн Ахмад әл-Мамунидің қазір сақталмаған еңбегі. Суфи ғалымы Хусейн Кашифи өз шейіттер кітабында осыған ұқсас оқиғаны келтіреді, бірақ баланың атын атамайды, бұл мәліметті Наджм ад-Дин Касим Мадмакинидің алғашқы төрт халиф, Хусейн және оның ағасы Хасан туралы жазған кітабынан алған. Екі нұсқаның басты айырмашылығы – соңғы нұсқада бала сол түні қайтыс болады, және осыны кейінгі дереккөздер растайды. Кейбір кейінгі дереккөздер осы баланы Руқайя немесе Зубайда деп атайды. Қажар дәуірінде Кербела оқиғасын еске алу рәсімдерінде жиі айтылатын оқиға бойынша, Руқайя түсінде әкесін көріп, оған қосылуға рұқсат сұраған. Ол көп ұзамай қайтыс болды, ал оның өлімі Омейядтардың қолындағы азаптан құтылудың бір түрі – шейіттік ретінде қарастырылды. Кейбір қазіргі заманғы дереккөздер осы кішкентай баланы Хусейннің қызы Сакина деп атайды, ол Дамаскіде тұтқын күйінде қайтыс болған.

Қасиетті орын

Дамаскідегі қабір Руқайямен жиі байланыстырылады. Бұл пікірді он екі имамдық авторлар Мұхаммед Хашим Хорасани және Мұхаммед Хаери Караки (1548 жылы тірі болған) де қолдайды. Бірақ кейбіреулер бұл қабірді Хусейннің басының жерленген орны деп санайды, оның ішінде суннит тарихшылары Ибн Катир және әл-Дхахаби. Тағы да кейбір дереккөздерде бұл қабір Руқайя бинт Әлиге тиесілі екені айтылады, бірақ ол Қайырда болуы мүмкін. Сондай-ақ, кейбір мәліметтерде қабірдің қыз балаға тиесілі екендігі және қабірді жөндеу кезінде эксгумациялап, қайта жерлеуге тура келгендігі туралы куәгерлердің айғақтары бар. Рейшахридің сөзіне сүйенсек, қабірдің Руқайя бинт әл-Хусейнге тиесілі екендігі нақты емес, бірақ бұл орын Әһл әл-Байт, яғни Мұхаммедтің үйімен байланысты деп санайды. Шиалардың қажылыққа баруға танымал орны саналатын бұл қабір, Омейяд мешітінің солтүстігіндегі Суқ әл-Эмара базарында орналасқан. Біздің заманымыздың он бесінші ғасырынан бастап бірнеше қайта құрулар мен кеңейтулер туралы жазбалар сақталған. Қазіргі ғимарат шамамен 1991 жылы аяқталды, ол сириялық және ирандық сәулет өнерінің үйлесімін көрсетеді, және ойнақтар, плиткалар мен ақ тас кеңінен қолданылған.