Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Босвана мен Оңтүстік Африканың тілдер отбасы
Language family of Botswana and South Africa
Ту тілдері, немесе Таа–ǃКви (Таа–ǃУи, ǃУи–Таа, Кви) тілдері – Босвана мен Оңтүстік Африкада сөйленетін екі тіл тобынан тұратын тілдер отбасы. Екі топтың арасындағы байланыс даусыз, бірақ қашық. Ту атауы – отбасының екі тармағында да "адам" деген мағынаны білдіретін ортақ сөзден шыққан.
The Tuu languages, or Taa–ǃKwi (Taa–ǃUi, ǃUi–Taa, Kwi) languages, are a language family consisting of two language clusters spoken in Botswana and South Africa. The relationship between the two clusters is not doubted, but is distant. The name Tuu comes from a word common to both branches of the family for "person".
Тарих
Ту тілдерінің ата-бабасы, прото-ту тілі, болжам бойынша Калахари шөлінде немесе оның маңында сөйленген, себебі гемсбок (*!hai) сөзін прото-ту тіліне қайта жаңғыртуға болады. Ту тілдері мен басқа хойсан тілдері арасында, негізгі сөздік қорын қоса, сөздердің көптеп қарызға алынғанына дәлелдер бар. Әсіресе, хоехое тілінде Ту (ǃКви тармағы) тілінің ықпалы болған деп саналады. Хое тілінен Ту тіліне қарыз сөздердің мысалдары: 'кеуде' (ǃXóõ gǁúu, Khoe *gǁuu сөзінен) және 'жақ' (Nǁng gǃann, Khoe *ǃann сөзінен). Кейбір хое және ту тілдерінде 'құрт' сөзіне ортақ түбір (ǁxóni~kx'uni~kx'uri) 'Ту/Хое тілдеріне дейінгі субстраттан' шыққан болуы мүмкін деген болжам бар.
The ancestor of Tuu languages, Proto Tuu, was presumably also spoken in or around the Kalahari desert, as a word for the gemsbok (*!hai) is reconstructable to Proto Tuu. There is evidence of substantial borrowing of words between Tuu languages and other Khoisan languages, including basic vocabulary. Khoekhoe in particular is thought to have a Tuu (ǃKwi branch) substrate. Examples of borrowings from Khoe into Tuu include 'chest' (ǃXóõ gǁúu from Khoe *gǁuu) and 'chin' (Nǁng gǃann from Khoe *ǃann). A root for 'louse' shared by some Khoe and Tuu languages (ǁxóni~kx'uni~kx'uri) has been suggested as deriving from a 'pre Tuu/pre Khoe substrate'.
Жіктеу
Ту тілдері ешқандай басқа тіл отбасымен байланысты екені дәлелденбеген, бірақ олар Ккʼа тілдері отбасымен көптеген ұқсастықтарды бөліседі. Бұл, әдетте, мыңдаған жылдар бойындағы қарым-қатынас пен өзара әсердің нәтижесі (тілдер қауымдастығы) деп есептеледі, бірақ кейбір ғалымдар екі отбасының ақырында туыс екені анықталуы мүмкін деп санайды. Ту тілдері бір кезде қолданыстан шығып қалған Хойсан тілдер отбасының бір тармағы ретінде қабылданған және осы тұжырымдама бойынша Оңтүстік Хойсан деп аталған.
The Tuu languages are not demonstrably related to any other language family, though they do share a many similarities to the languages of the Kxʼa family. This is generally thought to be due to thousands of years of contact and mutual influence (a sprachbund), but some scholars believe that the two families may eventually prove to be related. The Tuu languages were once accepted as a branch of the now obsolete Khoisan language family, and in that conception were called Southern Khoisan.