Мәдени өнертабыстар – адамдар жасаған жаңалықтар. Топтар қабылдаған мінез-құлық, дәстүрлер ұрпақтан-ұрпаққа беріледі. Сырттан да, іштен де туындауы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мәдени өнертабыс – адамдар жасаған кез келген жаңалық. Мәдени өнертабыстарға адамдар тобының қабылдаған мінез-құлқының жиынтығы кіреді. Олар топтың ішінде немесе одан тысқары адамдарға беріліп, таратылады. Сондай-ақ, олар болашақ топтар мен ұрпақтарға да жеткізіледі. Мәдени өнертабыстың бастаулары белгілі бір топтың сыртынан немесе ішінен туындауы мүмкін. Постмодернист антрополог Аллан Хансон мәдени өнертабыстарды зерттеудің талдау мақсаты – мәдениеттің сенім жүйесінің қайсысы ойлап табылды дегенді анықтау емес, олардың топтар ішінде қалай нақты деп қабылданатынын зерттеу деп есептеді. Бұл пікір антропологиялық қауымдастықтан және сыртқы көздерден де сынға ұшырады, сондай-ақ саяси қайта қарастырушылық және туған жерге қарсы деп аталды. Қорқыныш – мәдени өнертабысты аутентиктікке және кеңінен қабылданған нәрсеге алып келетін процесс ретінде қарастыру, жергілікті халықтың дәстүрлерін жойытып, олардың өз мәдениетіне қатысты билігіне күмән тудыруы мүмкін.
A cultural invention is any innovation developed by people. Cultural inventions include sets of behaviour adopted by groups of people. They are perpetuated by being passed on to others within the group or outside it. They are also passed on to future groups and generations. Sources of cultural invention can either come from outside a specific group or from within that group. Allan Hanson, a postmodern anthropologist, believed that the analytical purpose of studying cultural inventions was not to uncover which portions of a culture's belief systems are invented, but rather to study how cultural inventions become accepted as authentic within groups. This notion has been met with criticism from within the anthropological community as well as from outside sources, and has been referred to as both politically revisionist and anti native. The fear is that viewing cultural invention as a process which leads to something authentic and widely accepted may undermine indigenous people's traditions in addition to questioning the authority they have over their own culture.
Мәдениетті беру
Мәдени өнертабыстардың таралуының бір жолы – мәдени берілім арқылы, яғни мәдени ерекше идеялар мен мінез-құлық үлгілері бөлісіліп, мәдени шындыққа айналады. Марк Дж. Шварцтың пікірінше, қоғамдағы беделді адамдар мәдени шындық деп қабылданатын нәрсені анықтауда маңызды рөл атқарады. Олардың қоғамда идеяларды қабылдауға ықпал ететін қажетті дағдылары мен білімдері бар, осы арқылы мәдени өнертабыстар мәдени шындыққа айналуы мүмкін.
One way that cultural inventions can be spread is through cultural transmission, the means by which culturally specific ideas and patterns of behavior are shared and become cultural reality. According to Marc J. Swartz, people of status within society play an important role in deciding what is understood as cultural reality. Such people have the correct kinds of skills and knowledge within society to help transmit ideas in such a way that they are accepted by society at large, which is one method by which cultural inventions can become cultural realities.
Іс-қадағалау: Маори
Аллан Хансон маори мәдениетінің бірнеше аспектілерін ұзақ қашықтыққа көшіп-қону және таралуға бағытталған талдау жүйелеріне дағдыланған еуропалық ғалымдардың ойлап тапқандығын айтты. Осы себепті, ол еуропалық ғалымдардың көрші аралдан Купе есімді адам басқарған "Ұлы Флот" түсінігін құрастырғанына сенді, ол Жаңа Зеландияны алғаш рет ашып, қоныстандыруға жауапты болды. Маори ата-бабалары жақын аралдардан каноэмен келгеніне қарамастан, Хансон Ұлы Флот туралы әңгіменің маори дәстүрлерінің әртүрлілігін біріктіру үшін жасалғанына сенді. Сонымен қатар, маорилерді еуропалықтардың көзінде жоғарырақ көрсету үшін ғалымдар Ио деген құдайға табынушылықты ойлап тапқан болуы мүмкін, ол маори пантеонындағы барлық басқа құдайларды бақылайтын жоғары мәртебелі күш деп есептелді. Ионың әлемді жарату туралы әңгімесі Киелі кітаптағы Жаратылыс кітабындағы оқиғаға тым ұқсас, сондықтан оның еуропалықтардың туындысы екеніне сенеді. Хансон осы және маори дәстүрінің басқа элементтерін маорилер қабылдап, оларды шындық деп санағанын және олар ауызша дәстүр арқылы ұрпақтан ұрпаққа жеткізілгенін мәлімдеді. Хансонның сөзіне сүйенсек, "Ио және Ұлы Флот маори аңыздарына енген және әңгімелеу, сөз сөйлеу және басқа маори контексттерінде үлкендер кішілерге жеткізеді".
Allan Hanson proposed that several aspects of Maori culture had been invented by European scholars who were accustomed to analytical frameworks focused on long distance migration and diffusion. Because of this, he believed that European scholars constructed the notion that a "Great Fleet", headed by a man named Kupe from a neighboring island, who was responsible for the initial discovery and peopling of New Zealand. Although Maori ancestors most likely arrived in canoes from nearby islands, Hanson believed that the account of the Great Fleet was created to simplify various Maori traditions into a single tradition. Additionally, to make the Maori seem more elevated in European eyes, scholars may have invented a cult to the named Io, who was thought to be a supreme being that controlled all the other gods in the Maori pantheon. The story of Io creating the world is so similar to that of the Book of Genesis in the Bible, that it is believed to have been a European invention. Hanson asserted that those and other elements of Maori tradition were incorporated and taken to be true by the Maori and that they have been passed down through generations by way of oral tradition. According to Hanson, "Io and the Great Fleet have been incorporated into Maori lore and are passed down from elders to juniors in storytelling, oratory, and other Maori contexts".