Кіріспе
Христиан дінінен бас тарту – бұрын христиан болған адамның (Мәсіхтің ізбасары) Мәсіх пен христиан дінінің орталық тұжырымдамаларын жоққа шығаруы. "Апостазия" сөзі грек тілінен ("ἀποστασία") шыққан және "қарсылық", "апостазия күйі", "тастап кету" немесе "дезертирлік" деген мағыналарды білдіреді. Бұл "Христиандықтан қасақана бас тарту немесе оған қарсы көтерілу" деп сипатталған. "Апостазия – Мәсіхке сенген адамның одан бас тартуы." "Апостазия – теологиялық категория, ол өз еркімен және саналы түрде Иса Мәсіхте толыққандай көрініс тапқан өзара келісімнің Құдайына деген сенімінен бас тартқандарды сипаттайды." "Апостазия – дінге қайта оралудың (конверсияның) антонимі; ол діннен айырылу." "апостазияға әкелетін бірнеше факторды анықтады." Осы факторлардың кейбіреулері бір-бірімен байланысты, ал кейбір христиан қауымдары "олардың біріне немесе бірнешесіне бейім" болған. "Жарамсыздық", "Құдайдың істеріне салқындық пен бейжайлық" (әсіресе, "қонарларыңды сүю туралы бұйрыққа") және күнәлі істерге бару ("әдепсіздік") немесе христиан емес мәдениетте көрінетін дінсіз көзқарастар мен мінез-құлықты қабылдау.
Apostasy in Christianity is the repudiation of Christ and the central teachings of Christianity by someone who formerly was a Christian (Christ follower). The term apostasy comes from the Greek word apostasia ("ἀποστασία") meaning "rebellion", "state of apostasy", "abandonment", or "defection". It has been described as "a willful falling away from, or rebellion against, Christianity. Apostasy is the rejection of Christ by one who has been a Christian. " "Apostasy is a theological category describing those who have voluntarily and consciously abandoned their faith in the God of the covenant, who manifests himself most completely in Jesus Christ." "Apostasy is the antonym of conversion; it is deconversion." "uncovered several factors that result in apostasy." Some of these factors overlap, and some Christian communities were "susceptible to more than one of these." "malaise," "indifference and negligence towards the things of God" (specifically, "the command to love one's neighbors"), and engaging in sinful acts ("vice doing") or assimilating to the ungodly attitudes and actions reflected in a non Christian culture.
Еврейлерге арналған хаттағы жолдан таюшылық
Еврейлерге арналған хат Жаңа Келісімдегі жолдан тайып кету туралы классикалық мәтін болып табылады. Жаңа Келісімді зерттеуші Скотт Макнайт ескерту берілген үзінділерді (2:1–4; 3:7–4:13; 5:11–6:12; 10:19–39; 12:1–29) «автордың хабарламасының төрт құрамын білдіретін, біртұтас нәрсе ретінде» оқып, түсіну керек дейді. Бұл төрт құрам: (1) күнә жасау қаупіндегі адамдар немесе тыңдаушылар, (2) сол күнәға әкелетін күнә, (3) ескерту, оны орындамаған жағдайда (4) сол күнәнің салдары. Макнайт өз зерттеуінен мынадай қорытынды жасады: (1) осы хаттың адресаттары шынайы «сенушілер, Иса Мәсіхке жүз бұрған адамдар» болды, (2) күнә – «Иса Мәсіхті әдейі және жария түрде мойындаудан бас тарту, Құдайдың Рухын теріске шығару және Құдайға және Оның еркіне бағынудан бас тарту», (3) үндеу – «Құдайға және Оның Иса Мәсіх арқылы берген жаңа өсиетіне берік сеніммен адал болу», (4) салдары – «егер адам сенімде табанды болмаса, мәңгілік құрылысқа ие болу». Б. Ж. Оропеза еврей қауымына жолдан тайып кету екі жақтан қауіп төндіреді деген қорытындыға келді: сырттан келгендердің зұлымдығы (қудалау) және құдайға берілген ескертулерді тыңдауға қарсылық білдіретін бейқамдық.
Киелі кітаптағы жолдан таюшылықтың бейнелері
Киелі суреттер сөздігінде былай делінген: "Құдай сөзінде діннен тайып кету ұғымының кем дегенде төрт ерекше бейнесі бар. Олардың бәрі сенімнен әдейі бас тартуды білдіреді." Осы бейнелер: Қарсылық; Бұрылып кету; Құлау; Зина.
Неке адалдығын бұзу
Ескі Келісімде жолдан таюшылықты бейнелейтін ең көп таралған бейнелердің бірі – адалдықты бұзу. Жолдан таюшылыққа қауіп-қатерлер ілеседі, себебі Құдайды тастау – Оның сот астына түсумен тең (Шығу 22:20; Евтоном 6:14–15; 17:2–7). Б.Ж. Оропезаның сөзінше, Жаңа Келісімдегі ескертулер христианды Мәсіхтен және христиандық сенімнен бас тартуға әкелуі мүмкін кем дегенде үш негізгі қауіпті сипаттайды:
Азғырулар: Христиандар Мәсіхші болғанға дейін өмірлерінің бір бөлігі болған түрлі жамандықтарға (сайыпқылық, жыныстық бұзықтық, ашкөздік және т.б.) ұшырады. Алдаулар: Христиандар жалған мұғалімдер мен пайғамбарлар таратып жүрген түрлі ерестер мен жалған ілімдерге тап болды, олар оларды Мәсіхке адалдықтан айнытуға қауіптендірді. Қуғын-сүргін: Христиандар Мәсіхке адал болғандары үшін сол заманғы билік иелері тарапынан қудаланды. Көптеген христиандар Мәсіхтен бас тартса, өлтіріледі деп қорқытылды. Қуғын-сүргін Еврейлерге арналған хатта және Петірдің бірінші хатында ерекше атап көрсетілген. Жалған мұғалімдер/ілімдер туралы мәселе Иоанн мен Пауылдың хаттарында, Петірдің екінші хатында және Яһуданың хатында кездеседі. Пауыл мен Яқыптың жазбаларында көптеген бөлімдер жамандық пен ізгілік туралы айтады. "Осы және басқа да ертедегі мәтіндер елшілерден кейінгі дәуірде жолдан таю құбылысына христиан жауабын қалыптастыруға көмектесті. Христиандар түрлі қарсылықтарға төтеп беріп, азғыруларға, жалған ілімдерге, қиындықтар мен қудалауға қарсы тұрулары керек еді." Александр Робертс пен Джеймс Дональдсон Антиникейлік Әкелердегі ерте христиан жазушыларының келесі аудармасын ұсынды.
Temptations: Christians were tempted to engage in various vices that were a part of their lives before they became Christians (idolatry, sexual immorality, covetousness, etc.). Deceptions: Christians encountered various heresies and false teachings spread by false teachers and prophets that threatened to seduce them away from their pure devotion to Christ. Persecutions: Christians were persecuted by the governing powers of the day for their allegiance to Christ. Many Christians were threatened with certain death if they would not deny Christ. Persecution is highlighted in the Epistle to the Hebrews and the First Epistle of Peter. The issue of false teachers/teachings is found in the Johannine and Pauline epistles, in the Second Epistle of Peter and the Epistle of Jude. A number of sections in the writings of Paul and James focus on vices and virtues. "These and other early texts helped to shape the trajectory of Christian response to the phenomenon of defection in the post apostolic era. The Christians were to persevere through various types of opposition, standing firm against temptation, false doctrine, hardships and persecution." The following translation from various early Christian writers is provided by Alexander Roberts and James Donaldson in the Ante Nicene Fathers.
Негізгі теологиялық көзқарастар
Католицизм, әсіресе христиан дініндегі діннен қайту мүмкіндігін мойындап келеді.
Арминиялық
Арминийшілдік өз атауын пастор және теолог Джеймс Арминийден (1560–1609) алады. Арминий өмірінің соңына дейін сенушінің жолдан тайып кетуі мүмкін бе, жоқ па, деген мәселеде шешімге келе алмады. Дегенмен, ол Кальвин сияқты, сенушілердің Құдайдан толық құтқарылуға қол жеткізу үшін иманды үнемі сақтауы керектігін растады. Арминийдің қайтысынан кейін, ремонстранттар өз көшбасшысының сенушіде Киелі Рухтың тұруы арқылы күнә, Шайтан және әлемді жеңу күші бар екені, сондай-ақ жолдан таю мүмкіндігі туралы күмәнін сақтап қалды. Бұл туралы олардың басшылары 1610 жылы жазған бесінші бапта айқын көрінеді. 1610 жыл мен Дорт Синодының (1618) ресми отырысы арасында ремонстранттар, Киелі кітапта нағыз сенушінің жолдан тайып кетуге қабілетті екені жазылғанына толық сенімді болды. Олар өз көзқарастарын «Ремонстранттардың пікірі» (1618) деген еңбектерінде ресми түрде жариялады. Бесінші баптың үшінші және төртінші тармақтарында былай делінген:
Нағыз сенушілер нағыз иманнан тайып, нағыз және ақтауға лайықты иманмен үйлеспейтін күнәларға ұшырауы мүмкін; мұндай жағдай тек мүмкін ғана емес, тіпті жиі кездеседі. Нағыз сенушілер өздерінің кінәлары салдарынан арсыз, қорқынышты істерге салынып, оларға шыдап, солардан өліп, нәтижесінде құлап, жойылуы мүмкін. Арминийшіл ғалым Роберт Пицирилли былай деп мәлімдейді: «Осы мәселе тағы да қарастырыла бастағаннан бері, арминийшілдер шын құтқарылғандардың жолдан таюдың нақты және мүмкін қаупі есебінде ескертілуі керек екенін үйретеді». Жолдан таю туралы маңызды зерттемелер келесі арминийшілдерден шықты: Томас Оливерс (1725–1799); Ричард Уотсон (1781–1833); Томас О. Саммерс (1812–1882); Альберт Нэш (1812–1900); және Уильям Берт Поп (1822–1903).
Католицизм
Католик шіркеуінде, діннен қайту – «христиандық иманнан толық бас тарту» болып табылады. Діннен қайтқан адамдар лате сентенция бойынша автоматты түрде қауымнан шығарылады.
Августин, Аквина және Мартин Лютер
Августин, Аквинас және Лютер сияқты теологтар кейбір адамдар табандылық сыйлығын алмағандықтан, крещение рәсімінен кейін қайта туылу және ақталу рақымын жоғалта алады деп сенді. Августин (354–430) крещение алған кейбір христиандарға берілген табандылық сыйлығына сенді. Августин адамның осы өмірде өзі таңдалғандардың қатарында екенін және соңында табандылық танытатынын абсолютті нақтылықпен біле алмайтынын айтты. Осылайша, табандылық сыйлығын алмағандар ақталудан бас тартып, крещение арқылы алған қайта туылу рақымынан айырылуы мүмкін. Августинмен бірге, Томас Аквинас (1225–1274) ақталған адамдардың соңында құтқарылуын жоғалта алатынын айтты. Сол сияқты, Мартин Лютер (1483–1546) құтқарылудың немесе қайта жаралудың крещение суы арқылы болатынына сенді. "Бірақ", - деп атап өтті реформатор, - "біздің барлығымыз да крещениеден кейін сондай қалып таймаймыз. Көптегендер Мәсіхтен айнылып, жалған христиандарға айналады". 2 Петір 2:22-ге түсініктемесінде ол шіркеудегі діннен тайғандар туралы былай деп жазды: "Бұл адамдар крещение арқылы сенімсіздіктен құтылып, ұятты өмір салтынан тазаланып, сенім мен махаббатқа толы таза өмірге кірді. Енді олар сенімсіздікке және өз істеріне қайта оралып, өздерін қайтадан ластап алады". Галаттықтарға 5:4-ке түсініктемесінде, "Сіздер рақымнан құлап қалдыңыз" деген сөздерге жауап беріп, Лютер былай деп жазды: "Рақымнан құлау дегеніміз - Исаның өлімі мен тірілуі арқылы біз үшін лайықты болған құтқару, күнәнің кешірілуі, әділдік, бостандық және өмірден айырылу. Құдайдың рақымын жоғалту дегеніміз - Құдайдың қаһарына, сотқа, өлімге, шайтанның құлына айналу және мәңгілік айыпталу".
regeneration occurred through the waters of baptism. "But," noted the Reformer, "all of us do not remain with our baptism. Many fall away from Christ and become false Christians." In his commentary on 2 Peter 2:22 he writes as follows on apostates in the Church: "Through baptism these people threw out unbelief, had their unclean way of life washed away, and entered into a pure life of faith and love. Now they fall away into unbelief and their own works, and they soil themselves again in filth." In his comments on Galatians 5:4, "Ye are fallen from grace," Luther writes, "To fall from grace means to lose the atonement, the forgiveness of sins, the righteousness, liberty, and life which Jesus has merited for us by His death and resurrection. To lose the grace of God means to gain the wrath and judgment of God, death, the bondage of the devil, and everlasting condemnation."
Томас Хелвис (1550-1616 жж.)
Томас Хелвис "Америка, арминиандық және баптистік тарихында маңызды орын алатын ағылшын заңгері және теологы болды". 1611 жылы Хелвис "Жалпы баптистердің теологиясын сипаттайтын сенім туралы декларацияны жасады". Жетінші тармақ оның жолдан тайғанын қабылдау сеніміне куәлік етеді:
Адамдар Құдайдың рақымынан (Еврейлерге 12:15) және олар алған және мойындаған шындықтан (Еврейлерге 10:26) құлап кетуі мүмкін, олар көктегі сыйды татып көргеннен кейін, Киелі Рухқа қатысып, Құдайдың жақсы сөзін және болашақ әлемнің күштерін татып көрді (Еврейлерге 6:4, 5). Олар осы дүниелік ластықтан құтылғаннан кейін, қайтадан оған ілініп, жеңіліп кетуі мүмкін (2 Петір 2:20). Әділ адам өз әділдігінен бас тартып, жойылды (Езекиел 18:24, 26). Сондықтан ешкім: "Мен рақымды алдым немесе бір кездері алдым, демек, мен әрқашан рақымға ие боламын" деп ойламасын. Бірақ барлығының сенімділігі болсын: егер олар соңына дейін тұрақты болса, құтқарылады. Ешкім мақтан тұтпасын; керісінше, барлығы қорқынышпен және дірілмен өз құтқарылуларын іске асырсын.
Симон Епископий (15831643)
Симон Эпископиус – ремонстранттардың жетекшісі және «Ремонстранттардың пікірлері 1618» және «1621 жылғы арминийлік мойындама» атты еңбектердің басты авторы болды. Мойындамада ремонстранттар «Христосқа иман келтіріп, Оның уәде еткен игіліктеріне үміт артып, шын жүректен Оның бұйрықтарын орындауға тырысатын адамды оңай айыптауға немесе христиандар тізімінен өшіруге болмайтынына сендірді». Сонымен қатар,
Егер иман мен киелілікке үйренгендер бұрынғы бейдіндік пен тәртіпсіздікке қайта оралуы қиын болса да (Еврейлерге 6), біз олардың біртіндеп қайта түсіп, бұрынғы иман мен қайырымдылықтарынан толығымен айырылуы мүмкін деп санаймыз, тіпті бұл сирек кездеседі (Еврейлерге 6:4; Аян 2 және 3; 2 Петір 2:18; Езекиел 18:24; Еврейлерге 4:1–2; 10:28–29; 10:38–39; 1 Тімотеге 1:19–20; Римдіктерге 11:18). Олар тура жолдан тайып, бұрын тастап кеткен әлемдік құмарлықтарына қайта оралады, шошқалар сияқты лайға малып, иттің құсығына қайта оралып, бұрын қашқан дене құмарлықтарына қайтадан ұшырайды. Осылайша, олар толығымен және соңында Құдайдың рақымынан айырылып, уақтылы өкініп, жаман жолдан қайтса ғана құтқарыла алады.
Джон Гудвин (1594-1665 жж.)
Джон Гудвин пуритан болған және "Құтқарылу құтқарылды" (1651) еңбегінде Арминийдің иманынан айырылу туралы ұстанымын баяндады. Онда ол былай деп жазады:
«Шын сенушілер, тіпті Мәсіхтің жүзім ағашының бұтақтары, және Мәсіхтің өзі оларды Оған бекініп тұруға шақыратынындай, немесе таза жүректен, жақсы ар-ұжданнан және шын ниетпен туған қайырымдылыққа ие болғандар, 1 Тімотеге 1:5, бірақ сергектік танытпағандықтан, олар одан бұрылып, жолдан тайып, өлі бұтақтар болып, отқа тасталып, жағылуы мүмкін [Жохан 15:6]. Бірақ сенімдеріне ізгілік, ізгілікке білім, білімдеріне мінездеме қосатындар ешқашан құламайды [2 Петір 1:5–10], өйткені олар Құдайдың күшімен сенім арқылы құтқарылуға дейін сақталады [1 Петір 1:5].»
Польша
Польшада кез келген діни ұйымға мүшеліктен шығуға мемлекеттік санкцияланған заңмен белгіленген ресми жол жоқ. Діннен бас тартуды қалағандар өз діни ұйымдары белгілеген ішкі тәртіптерге сүйенуі керек. 2020 жылдан бастап Польшадағы Католик шіркеуіндегі діннен бас тарту рәсімі 2016 жылдың 19 ақпанында бекітілген. Алдыңғы рәсім 2008 жылы бекітілді. 2016 жылғы рәсімнің ережесі екі куәгердің қатысуымен діннен бас тарту қажеттілігін жойды. Оны тек жеке өзі, шіркеу приходының діни қызметкеріне тікелей өтініш тапсыру арқылы жасауға болады. Рәсім электрондық пошта, пошта немесе мемлекеттік әкімшілік қызметтер арқылы жүргізілмейді. Діннен бас тарту 2020 жылдың қазан айындағы Польшадағы наразылықтар кезінде танымал болды, бірақ діннен бас тартқандардың саны шіркеу мойындаған сенушілердің пайызымен салыстырғанда айтарлықтай өспеді. 2020 жылы Краков архиепископиясы аумағында шамамен 460 діннен бас тарту оқиғасы тіркелді. Католик шіркеуінің жалпыұлттық деңгейдегі діннен бас тарту туралы ресми статистикасы жоқ. Бұрынғы шіркеу статистикасы 2006-2009 жылдар аралығында 1050-ге жуық діннен бас тарту тіркелгенін хабарлады. "Діннен бас тарту көрсеткіші" 2020 жылдың қазан айында өткен наразылықтардан бері шамамен 3000 адам діннен бас тартқанын көрсетеді. Рәсімді сынаушылардың пікірінше, ол діннен бас тартқан адамды шіркеу тізімінен шығармайды. Діннен бас тарту рәсімінен кейін тиісті жазба тек крещение кітабына (адамның "шіркеу өміріндегі" крещение, алғашқы қасиеттілік және мінездеме алу, некеге тұру немесе дін қызметкері ретінде қасиетті болу сияқты оқиғаларын хронологиялық түрде көрсететін құжат) енгізіледі. Бұл әрекет заңдық қыр сыйырмайды және бұл адам шіркеу алдында католик ретінде таныла беруін тоқтатпайды.
Америка Құрама Штаттары
2014 жылғы Pew діни ландшафты зерттеуіне сәйкес, дінге жатпайтындарын, соның ішінде атеистер мен агностиктерді де есепке алғанда, американдықтардың 41% протестанттық және 28% католик отбасында тәрбиеленген.