Кіріспе

Сократ кафесі – әлемнің түкпір-түкпірінде түрлі әлеуметтік топтан шыққан адамдардың жиналып, негізін Кристофер Филлипс қалаған Сократ әдісінің нұсқасын пайдалана отырып, өмір тәжірибелеріне сүйене отырып философиялық ойларын бөлісетін кездесулер. Топтар өз талқылауларын Кристофер Филлипстің 2001 жылы жарық көрген, осы аттас кітабынан және оның жасаған нұсқаулығынан үлгі алады. Бүгінде дүние жүзінде мыңдаған мұндай жиындар еріктілердің ұйымдастыруымен өткізілуде.

Тарих

Сократ кафелері 1996 жылы Кристофер Филлипс, сол кезде бос қызметкер жазушы және редакциялық кеңесші, тарихи ойшылдардың мұрасын дамытуға тырысты. Ол, эмпатиялық, объективті, сыншыл және шығармашылық философиялық ізденуге ұмтылатын кез келген адаммен Сократтық диалогтар ұсынды. Филлипстің айтуынша, оның Сократ әдісінің нұсқасы Сократтың эленктикалық (грекше "қарама-қарсы тексеру", "кездесу", "сұрау"), апория (грекше "күмәндану") және майетикалық (грекше "акушерлік", бұл жағдайда адамның ішкі әлемінен туындайтын идеяларды жарыққа шығару) грек сұрақтарынан ғана емес, сонымен қатар философ Юстус Бухлердің адамдық бағалау және сұрақтар туралы көзқарастарынан, философ Уолтер Кауфманның "Сократтық тип" ұғымынан және Сократ әдісінің кез келген нәрсені қарастырудың қарсылықтары мен баламаларын ұдайы қарастыруға тоқталғандығынан, ал Ханна Арендтің Сократтық бейнесі және оның іс-әрекеттерінен де шабыт алды. Әдетте "Сократ кафесі" тобы қоғамдық орында жиналады, кез келген адамға ашық, және дауыс беру арқылы немесе алдын ала хабарланған сұрақтарды Сократтық әдіспен талқылайды. Көбінесе ешқандай талаптар қойылмайды және оқу немесе басқа дайындық қажет емес.

Сократ әдісі

Маунт-Роял колледжінің философия профессоры Джанет Сиссон Филипстің әдістері мен мақсаттарын тарихи Сократпен салыстырудың дұрыстығына күмән келтірді: «Бұл жобаның [Сократ кафесі] тұрқы Сократтың әңгімелерінен мүлдем өзгеше. Платон Сократтың бейнесін жеке өзін тану жолы ретінде емес, шындықты іздеуді қолдау үшін интеллектуалдық талқылау идеясын ұсыну құралы ретінде пайдаланады. Диалог мүмкіндіктерін өзіндік даму құралы ретінде қарастыру – бұл қазіргі заманғы көзқарас, ал Сократтың өзінің бастапқы диалектикасының мақсаты емес. Америкалық ғалымдар кейде Сократтың ізденістерін осы тұрғыдан қарастыруға ынталандырған; Филипстің осы пікірге құштарлығы, бәлкім, Сократтың өзіне емес, идеалистік немесе экзистенциалистік ойлауға байланысты болуы мүмкін». Философ Томас Моррис Сократ кафесінің маңызды тақырыптарды қарапайым адамдардың талқылауына мүмкіндік беретін тұжырымын жоғары бағалады. Делавэр университетінің білім беру философиясы және құқық тану профессоры Дэвид Блэкер «Демократиялық білім берудің шектеулері: күрделілік либералдық идеалға қалай қарсы тұрады» (2007) еңбегінде: «Кристофер Филлипстің бастамаларын құттықтаудан басқа амал жоқ. (146-бет). Блэкер Сократ кафесін демократияны дамытуға бағытталған маңызды күш деп санайды, оның негізгі функциясы мен миссиясы оның азаматтарына «өздері қалаған өмір туралы дербес ойлауға» мүмкіндік беру болып табылады (146-бет).