Кіріспе

Пундалик немесе Пундарика – инду ғибралар жүйесіндегі кейіпкер. Витхоба – Вайшнав дінінің құдайы, Вишну мен Кришнаның қайта тууы. Пундалик Витхобаны Пандарпурға әкелген деп есептеледі, қазіргі күні Витхобаның басты киелі орны осы жерде орналасқан. Пундалик – Витхобаға табынуға бағытталған Варкари діни ағымының негізін қалаушы. Пундалик Кундалини йогасын ерте меңгергендердің бірі болған. Ол Кундалини йогасының шебері болғандықтан, халық оны "Кундалик" деп атаған. Бірнеше жыл өткен соң Кундалик Пундаликқа айналды. Ол Виттала бейнесінде Кундалини энергиясын символдайды, ол өз аты Пундалик бойынша Пандуранга деп те аталады. Пандарпурдың Витталы – Вишну немесе Кришнаның бір көрінісі. Аңыз бойынша, ол сондай-ақ Кундалини энергиясының символы болып табылады, бірақ рухани тұрғыдан алғанда, осы энергия барлық нәрседе бар. Виттала тұрған кірпіш – Кундалини энергиясының негізгі чакрасы, Муладхара чакрасы. Екі қол, садақ сияқты, Ида және Пингла надилерін бейнелейді, олар Сушумна немесе Брахма надисінің орталық бөлігінде қиылысады. Дене – пуруша, яғни Вишну немесе Кришна, ал бастағы тилака немесе белгі – Аджна чакрасы немесе гуру чакрасы немесе үшінші көз чакрасы. Бұл энергияның нәзік орталығы, ол қабаудың арасында орналасқан деп есептеледі, оның артында нәзік (физикалық емес) омыртқа жотасы бойында орналасқан, осы туралы Кришна Бхагавад-гитада айтқан.

Тарихилығы

Пундалик – Витобаға негізделген варкари сектасының құрылуы мен таралуымен байланысты тарихи тұлға. Рамакришна Гопал Бхандаркар Пундаликті варкари сектасының негізін қалаушы және оны маратха елінде таратушы деп санайды. Фрейзер, Эдвардс және П. Р. Бхандаркар (1922) Пундалик Шива мен Вишнуды біріктіруге тырысқанын, ал осы мәдениеттің Карнатакада пайда болғанын айтады. Ранда (1933) канадалық қасиетті Пундалик варкари мәдениетінің ғана емес, сонымен қатар Пандарпур ғибадатханасының алғашқы ұлы жақтасы немесе бас діни қызметкері болды деп есептейді. Упадхьяя діни қызметкер туралы теорияны қолдайды, бірақ канадалық шығу тегі туралы теорияны қабылдамайды. Делери (1960) Пундаликті Карнатаканың вайшнав харидаса сектасының ықпалымен Витобаға табынудағы күрт өзгеріске әкелген мистик деп санайды. Пундалик варкари сектасын құрған ғана емес, Витобаны алғаш рет Вишну құдайымен теңестірді. Пундаликтың даңқы Пандарпур қаласының Пундрака кшетра – Пундаликтың қасиетті жері деп аталуына себеп болды. Дханпалвар осы мүмкіндікке толық келісті. Вадевилл Пандарпур Пундалигі туралы аңыздың индуист эпосы Махабхаратадағы Вишнуға адал Пундарика туралы аңызға өте ұқсас екенін анықтады. Діни тарихшы Р. С. Дхере, «Шри Виттал: Эк Махасаманвайя» кітабы үшін Сахития Академия сыйлығын алған, Витобаны Вишнумен сәйкестендірудің нәтижесінде шайва (Шива құдайымен байланысты) Пундарика ғибадатханасы Пундалик адалының вайшнав ғибадатханасына айналғанын айтады. Гипотезаның негізгі аргументі – Пундалик еске алу ғибадатханасы вайшнавтық емес, Шива лингасы – Шива құдайының символы бар шайва ғибадатханасы екендігі.

Аңыздар

Пундалик пен Витоба туралы әңгімелерді варкари дәстүрі, брахман дәстүрі және Раесайд «үшінші дәстүр» деп атаған, варкари және брахман элементтерін біріктіретін дәстүрлерге бөлуге болады. Варкари мәтіндері маратхи тілінде, ал брахман мәтіндері санскрит тілінде жазылған, «үшінші дәстүр» – брахмандар жазған маратхи мәтіндері. Варкари мәтіндері: Махипатидің «Бхакталиламрита» және «Бхактавиджая» шығармалары, Бахинабайдың «Пундалика Махатмьясы» және Намдевтің ұзақ абангасы. Бұл мәтіндердің бәрі Пундалик туралы әңгімені баяндайды. Брахман мәтіндеріне мыналар жатады: «Сканда Пуранадан» Пандуранга Махатмьяның екі нұсқасы (900 шумақтан тұрады); «Падма Пуранадан» Пандуранга Махатмья (1200 шумақтан тұрады); «Падма Пуранадан» Бхима Махатмья; және үшінші діни шығарма, тағы да Пандуранга Махатмья деп аталады, ол «Вишну Пуранада» кездеседі. «Үшінші дәстүр» екі еңбекте кездеседі: брахман Шридхараның «Пандуранга Махатмьясы» (750 шумақтан тұрады) және Прахлада Махарадждың сол аттас еңбегі (181 шумақтан тұрады). Пундалик туралы әңгіменің үш нұсқасы бар, олардың екеуі «Сканда Пурананың» мәтіндік нұсқалары ретінде белгілі (1.34–67). Бірінші нұсқа бойынша, аскет Пундарика (Пундалик) Вишну құдайының адамы және ата-анасына қызмет етуге берілген. Вишнудың бір формасы – Гопала Кришна, Пундарикамен кездесу үшін Говарданадан сиырларын ертіп, сиыр бағушы ретінде келеді. Кришна дигамбар түрінде, макара кундала, шриватса белгісі, пав қауырсынынан жасалған бас киімі, қолын жамбасына тіреп, сиыр таяғын жамбасының арасына ұстап тұрған күйде бейнеленген. Пундалика Кришнадан осы күйінде Чандрабага өзенінің жағасында қалуын сұрайды. Оның ойынша, Кришнаның болуы бұл жерді тирта (су көзі жанындағы қасиетті орын) және кшетра (ғибадатхана жанындағы қасиетті орын) етеді. Бұл жер қазіргі Пандарпурмен сәйкес келеді, ол Чандрабаганың жағасында орналасқан. Кришнаның бейнесі Пандарпурдағы Витобаның суретіне ұқсайды. Әңгіменің екінші нұсқасында Витхоба Пундаликтің алдына бес жасар Бала Кришна (сәби Кришна) ретінде пайда болады. Бұл нұсқа Пураналардың, Прахлада Махарадждың және ақындардың, әсіресе Тукарамның қолжазбаларында кездеседі. Пундалик туралы әңгіменің қалған нұсқасы Шридхарада және «Падма Пуранада» нұсқа ретінде кездеседі. Брахман Пундалик әйеліне қатты үйіркеніп, қарт ата-анасын естен шығарған. Кейін, ақылман Куккутамен кездескеннен кейін Пундалик өмірінде өзгеріс болып, өмірін қарт ата-анасына қызмет етуге арнады. Осы уақытта бір күні Кришна Пундаликтің үйіне жақын Дандавана орманына, өзін тастап кеткен ашулы әйелі Рукминиді іздеп келеді. Біраз көкес салғаннан кейін Рукмини тынышталды. Содан кейін Кришна Пундаликтің үйіне барып, оның ата-анасына қызмет етіп жатқанын көреді. Пундалик Кришнаға тұру үшін кірпіш лақтырады. Кришна кірпіштің үстіне тұрып, Пундаликті күтеді. Қызметін аяқтаған соң Пундалик өзінің құдайы Витхобаның кірпіш үстінде қолдарын жайып тұрған түрінде, ал Рукмини Ракхумай түрінде мәңгілікке жандарға бата беруін тілейді.