Кіріспе

Октав Мирбоның романы "Қиындықтар бақшасы" – француз журналисі, романист және драматург Октав Мирбо жазған роман. Алғаш рет 1899 жылы Дрейфус ісі кезінде жарық көрді. Роман мына сөздермен арналған: "Пасторларға, сарбаздарға, судьяларға, адамдарды тәрбиелейтін, оқытатын және басқаратын адамдарға, мен осы "Қырғын мен қан" беттерін арнаймын."

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Дрейфус ісінің қақ ең биігінде жарық көрген Мирбоның романы – әртүрлі дәуірде жазылған, әртүрлі стильдегі және әртүрлі кейіпкерлерді бейнелейтін мәтіндердің еркін жинақталған қайта жөндеуі. Роман "Фронтиспийсте" ("Қолжазба") талқыланған "Қиын заңы" туралы мақалалардан басталып, "Миссияда" ("Миссияда") француз саясатын әжуалай сынға алады: француз саясаткерінің көмекшісі Қытайға жалған ғылыми экспедицияға жіберіледі, себебі оның үйде болуы ұятқа қалуы мүмкін. Содан кейін, баяндаушы садист және истерикалық Кларамен бірге Кантон түрмесіне сапар жасау оқиғасын баяндайды, ол әдемі орналастырылған және күтіммен жасалған бақтарда жасалған тері сызу, айқышқа шегелеу және сан алуан азаптауларға куә болуден ләззаттанады, сондай-ақ серігіне азаптаудың әсемдігін түсіндіреді. Ақырында, ол истерикалық оргазмға жетеді және шаршап-шалқып есінен таяды, бірақ бірнеше күннен кейін бәрін қайта бастайды.

Цитаталар

Әйел табиғаттың өзінің құдіретіндей, жойылмас күштің иесі, табиғаттың өзі сияқты. Ол – өзінің табиғатының толық бейнесі! Өмірдің бастауы болғандықтан, ол өлімнің де бастауы, себебі өлімнен өмір қайта-қайта жаңарады, ал өлімді жою – өмірдің жалғыз құнарлы көзін құртумен тең. ~"Қолжазба" Бір нәрсені адамнан алып, өзіне қалдыру – қарақшылық. Бір адамнан бір нәрсені алып, оны екіншісіне ақшаға сату – бизнес. Қарақшылықтан гөрі бизнес ақылдырақ, себебі қарақшылық бір реттік, көбінесе қауіпті пайдаға қанағаттанса, бизнес қауіпсіз екі есеге арттыра алады. ~"Миссия", 2-тарау Мемлекет қайраткерінде түзетуге келмейтін жалғыз қасиет – адалдық! Адалдық – теріс және сүректенген, құштарлық пен мақсатты дұрыс бағалауды білмейді, ал олар арқылы ғана берік негіз қалауға болады. ~"Миссия", 3-тарау Абсурд деп санайтын адамдар мен институттарға құрмет көрсетуге мәжбүрсің. Қорлықпен моральдық және әлеуметтік конвенцияларға байланысып, оларды жек көріп, айыптап, негізсіз деп білесің. Осы идеяларың мен тілектеріңнің, өркениетіңнің өлі формальдылықтары мен бос әрекеттерінің арасындағы үнемі қарама-қайшылық сені қайғылы, алаңдаған және тепе-теңдігін жоғалтқан етеді. Осы шыдамсыз жанжалдың салдарынан өмірдің қуанышын, жеке басыңды жоғалтасың, себебі олар әр сәтте күшіңнің еркін ойнауына кедергі жасайды. Бұл – өркениетті әлемнің уытты және өлімге алып келетін жарасы. ~"Миссия", 8-тарау (Бұл үзінді 1994 жылғы "Manic Street Preachers" тобының "The Holy Bible" альбомының жазбаларында келтірілген.) Азап, өмірдің қақпалары тек өлім арқылы ғана ашылады, өлімнің сарайлары мен бақшаларынан басқа ешқашан ашылмайды. Әлем мен үшін шексіз, қатал азаптау бақшасы сияқты. Барлық жерде қан, ал өмірдің ең көп орналасқан жерінде, қорқынышты азаптаушылар етіңді қазып, сүйектеріңді аралап, теріңді зұлым, қуанышпен шақырады. ~"Бақша", 9-тарау Әрине, Азаптау бақшасы! Құштарлық, ашкөздік, жек көрушілік және жалған; заң, әлеуметтік институттар, әділдік, махаббат, даңқ, батырлық және дін: бұл оның қорқынышты гүлдері және адамзаттың мәңгілік азап шегуінің қорқынышты құралдары. Бүгін көргенім мен естігенім – бүкіл жердің символы ғана. Тыныштық пен демалысты өлімде де таба алмадым. ~"Бақша", 9-тарау

Аудармалар

Бірінші испан тіліне аудармасы, Рамон Семпау және К. Сос Гаутро жасаған, 1900 жылы жарық көрген (El Jardín de los suplicios, Барселона, Casa Editorial Maucci). Кітап 1903 жылы ағылшын тіліне аударылып басылды. Десио Цинтидің "Азаптар бағы" атты итальян тіліне аудармасы 1917 жылы шықты (Il Giardino dei supplizi, Милан, Sonzogno).

Фильмге бейімделу

"Қиындық бақшасы" фильмінің нұсқасы 1976 жылы шықты; оны француз академигі және романисі Паскаль Лайне жазған сценарий бойынша Кристиан Дьон режиссерлік етті, ал Роджер Ван Хуль, Жаклин Керри, Тони Таффин, Жан Ружул және Жан Клод Карьер түсті. Францияда фильм "Le Jardin des supplices" деген атаумен сақталды; ал Ұлыбританияда "The Garden of Torment" деп шығарылды. 2021 жылдың қаңтар айында Ұлыбританиядағы тәуелсіз DVD және Blu-ray дистрибьюторы Nucleus Films 2021 жылға арналған "The Garden of Torment" Blu-ray дискісін шығаруға дайындалып жатқанын хабарлады. 1967 жылғы британдық қорқыныш фильмі "Қиындық бақшасы" Мирбоның романымен ешқандай қатысы жоқ.

Басқа бейімделулер

Джон Зорнның "Torture Garden" альбомының аты "Le jardin des supplices" кітабынан алынған.