Кіріспе
Октав Мирбоның романы "Қиындықтар бақшасы" – француз журналисі, романист және драматург Октав Мирбо жазған роман. Алғаш рет 1899 жылы Дрейфус ісі кезінде жарық көрді. Роман мына сөздермен арналған: "Пасторларға, сарбаздарға, судьяларға, адамдарды тәрбиелейтін, оқытатын және басқаратын адамдарға, мен осы "Қырғын мен қан" беттерін арнаймын."
the novel
The Torture Garden is a novel written by the French journalist, novelist and playwright Octave Mirbeau, and was first published in 1899 during the Dreyfus affair. The novel is dedicated: "To the priests, the soldiers, the judges, to those people who educate, instruct and govern men, I dedicate these pages of Murder and Blood."
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Дрейфус ісінің қақ ең биігінде жарық көрген Мирбоның романы – әртүрлі дәуірде жазылған, әртүрлі стильдегі және әртүрлі кейіпкерлерді бейнелейтін мәтіндердің еркін жинақталған қайта жөндеуі. Роман "Фронтиспийсте" ("Қолжазба") талқыланған "Қиын заңы" туралы мақалалардан басталып, "Миссияда" ("Миссияда") француз саясатын әжуалай сынға алады: француз саясаткерінің көмекшісі Қытайға жалған ғылыми экспедицияға жіберіледі, себебі оның үйде болуы ұятқа қалуы мүмкін. Содан кейін, баяндаушы садист және истерикалық Кларамен бірге Кантон түрмесіне сапар жасау оқиғасын баяндайды, ол әдемі орналастырылған және күтіммен жасалған бақтарда жасалған тері сызу, айқышқа шегелеу және сан алуан азаптауларға куә болуден ләззаттанады, сондай-ақ серігіне азаптаудың әсемдігін түсіндіреді. Ақырында, ол истерикалық оргазмға жетеді және шаршап-шалқып есінен таяды, бірақ бірнеше күннен кейін бәрін қайта бастайды.
Цитаталар
Әйел табиғаттың өзінің құдіретіндей, жойылмас күштің иесі, табиғаттың өзі сияқты. Ол – өзінің табиғатының толық бейнесі! Өмірдің бастауы болғандықтан, ол өлімнің де бастауы, себебі өлімнен өмір қайта-қайта жаңарады, ал өлімді жою – өмірдің жалғыз құнарлы көзін құртумен тең. ~"Қолжазба" Бір нәрсені адамнан алып, өзіне қалдыру – қарақшылық. Бір адамнан бір нәрсені алып, оны екіншісіне ақшаға сату – бизнес. Қарақшылықтан гөрі бизнес ақылдырақ, себебі қарақшылық бір реттік, көбінесе қауіпті пайдаға қанағаттанса, бизнес қауіпсіз екі есеге арттыра алады. ~"Миссия", 2-тарау Мемлекет қайраткерінде түзетуге келмейтін жалғыз қасиет – адалдық! Адалдық – теріс және сүректенген, құштарлық пен мақсатты дұрыс бағалауды білмейді, ал олар арқылы ғана берік негіз қалауға болады. ~"Миссия", 3-тарау Абсурд деп санайтын адамдар мен институттарға құрмет көрсетуге мәжбүрсің. Қорлықпен моральдық және әлеуметтік конвенцияларға байланысып, оларды жек көріп, айыптап, негізсіз деп білесің. Осы идеяларың мен тілектеріңнің, өркениетіңнің өлі формальдылықтары мен бос әрекеттерінің арасындағы үнемі қарама-қайшылық сені қайғылы, алаңдаған және тепе-теңдігін жоғалтқан етеді. Осы шыдамсыз жанжалдың салдарынан өмірдің қуанышын, жеке басыңды жоғалтасың, себебі олар әр сәтте күшіңнің еркін ойнауына кедергі жасайды. Бұл – өркениетті әлемнің уытты және өлімге алып келетін жарасы. ~"Миссия", 8-тарау (Бұл үзінді 1994 жылғы "Manic Street Preachers" тобының "The Holy Bible" альбомының жазбаларында келтірілген.) Азап, өмірдің қақпалары тек өлім арқылы ғана ашылады, өлімнің сарайлары мен бақшаларынан басқа ешқашан ашылмайды. Әлем мен үшін шексіз, қатал азаптау бақшасы сияқты. Барлық жерде қан, ал өмірдің ең көп орналасқан жерінде, қорқынышты азаптаушылар етіңді қазып, сүйектеріңді аралап, теріңді зұлым, қуанышпен шақырады. ~"Бақша", 9-тарау Әрине, Азаптау бақшасы! Құштарлық, ашкөздік, жек көрушілік және жалған; заң, әлеуметтік институттар, әділдік, махаббат, даңқ, батырлық және дін: бұл оның қорқынышты гүлдері және адамзаттың мәңгілік азап шегуінің қорқынышты құралдары. Бүгін көргенім мен естігенім – бүкіл жердің символы ғана. Тыныштық пен демалысты өлімде де таба алмадым. ~"Бақша", 9-тарау
To take something from a person and keep it for oneself: that is robbery. To take something from one person and then turn it over to another in exchange for as much money as you can get: that is business. Robbery is so much more stupid, since it is satisfied with a single, frequently dangerous profit; whereas in business it can be doubled without danger. ~"The Mission," Chapter 2
There is only one trait which is irreparable in a statesman: honesty! Honesty is negative and sterile; it is ignorant of the correct evaluation of appetite and ambition the only powers through which you can found anything durable. ~"The Mission," Chapter 3
You're obliged to pretend respect for people and institutions you think absurd. You live attached in a cowardly fashion to moral and social conventions you despise, condemn, and know lack all foundation. It is that permanent contradiction between your ideas and desires and all the dead formalities and vain pretenses of your civilization which makes you sad, troubled and unbalanced. In that intolerable conflict you lose all joy of life and all feeling of personality, because at every moment they suppress and restrain and check the free play of your powers. That's the poisoned and mortal wound of the civilized world. ~"The Mission," Chapter 8 (This passage is quoted in the liner notes of the 1994 Manic Street Preachers album The Holy Bible.) Alas, the gates of life never swing open except upon death, never open except upon the palaces and gardens of death. And the universe appears to me like an immense, inexorable torture garden. Blood everywhere and, where there is most life, horrible tormentors who dig your flesh, saw your bones, and retract your skin with sinister, joyful faces. ~"The Garden," Chapter 9
Ah, yes! the Torture Garden! Passions, appetites, greed, hatred, and lies; law, social institutions, justice, love, glory, heroism, and religion: these are its monstrous flowers and its hideous instruments of eternal human suffering. What I saw today, and what I heard, is no more than a symbol to me of the entire earth. I have vainly sought a respite in quietude and repose in death, and I can find them nowhere. ~"The Garden," Chapter 9
Аудармалар
Бірінші испан тіліне аудармасы, Рамон Семпау және К. Сос Гаутро жасаған, 1900 жылы жарық көрген (El Jardín de los suplicios, Барселона, Casa Editorial Maucci). Кітап 1903 жылы ағылшын тіліне аударылып басылды. Десио Цинтидің "Азаптар бағы" атты итальян тіліне аудармасы 1917 жылы шықты (Il Giardino dei supplizi, Милан, Sonzogno).
Фильмге бейімделу
"Қиындық бақшасы" фильмінің нұсқасы 1976 жылы шықты; оны француз академигі және романисі Паскаль Лайне жазған сценарий бойынша Кристиан Дьон режиссерлік етті, ал Роджер Ван Хуль, Жаклин Керри, Тони Таффин, Жан Ружул және Жан Клод Карьер түсті. Францияда фильм "Le Jardin des supplices" деген атаумен сақталды; ал Ұлыбританияда "The Garden of Torment" деп шығарылды. 2021 жылдың қаңтар айында Ұлыбританиядағы тәуелсіз DVD және Blu-ray дистрибьюторы Nucleus Films 2021 жылға арналған "The Garden of Torment" Blu-ray дискісін шығаруға дайындалып жатқанын хабарлады. 1967 жылғы британдық қорқыныш фильмі "Қиындық бақшасы" Мирбоның романымен ешқандай қатысы жоқ.
Басқа бейімделулер
Джон Зорнның "Torture Garden" альбомының аты "Le jardin des supplices" кітабынан алынған.