Кіріспе

Штрашелье – қазіргі Беларусьтің Могилев облысындағы Штрашелье (Стараселье) қаласында тұрған басшысының есімімен аталатын, Хабад қозғалысының бір тармағы. Барлық хасидизм сияқты, ол Баал Шем Товтың үйреткен хасидизмнің ілімдері мен дәстүрлеріне, ал олар өз кезегінде Рабби Исаак Лурияның (Аризал деп те аталады) каббалалық еңбектеріне негізделген.

Бірінші ребе

Страшельедің алғашқы ребесі Аарон Халеви Хоровиц, Лиади раввині Шнеур Залманның (1745–1812) шәкірті, Хабад хасидтік ой-пікір мектебінің негізін қалаушы болған.

Раввин Арон және Хабад-Лубавичтің екінші ребе

Страшелье мен Любавич екеуі де Рабби Шнеур Зальманды өз мектептерінің бірінші ребесі деп есептесе, Страшелье Рабби Аарон Халеви Хоровицті оның ізбасары деп санайды. Ал Любавич Рабби Довбер Шнеуриді (Рабби Шнеур Зальманның үлкен ұлы) екінші ребе деп есептейді. Осыған байланысты, Хабад Хасидустың Страшелье тармағы 1812 жылы, Рабби Шнеур Зальман қайтыс болғанда құрылды.

Дұға туралы келіспеушілік

Раввин Довбер мен Раввин Ахарон екеуі де жақсы достар болғанмен, хасидтік дұғадағы эмоциялық білу және дұрыс әдіс туралы пікір таластырды. Раввин Довбердің пікірінше, яһудидің құлшылықтағы ең үлкен қызметі – Жаратушының алдында өзін толығымен жоққа шығару. Сондықтан, раввин Довбердің сөзіне сүйенсек, адамның тағайыны сырттан салқын және сезімсіз көрінуі мүмкін, бірақ дұға оқыған адамға Жаратушымен біртүтас болу сезімін сыйлайды. Осы мақсатта раввин Довбер, құдайға жақындауға (Д’веикустың) ұмтылыспен дұға етті, ал құштарлыққа (Хиспайлусқа) берілмей, дұға оқыған адам Жаратушыға құштар болғанымен, өзінің сезімі мен түсінігінде жеке тұлға болып қала береді. Раввин Довбер дұға оқығанда толығымен қозғалмай, иығын да қимылдатпады. Оның сыртқы бейнесі өзгерген жоқ. Бұл дұға оқу тәсілінің оның жеке басына тән екенін атап өткен жөн, себебі ол эмоцияларын жасыра білді, бірақ бұл әдісті әркімге ұсынбады. Ребе Довбер өзінің хасидтерінің (жақтастарының) эмоциялық көріністерден толығымен бас тарту керек деп ойлағанын байқағанда, бұл дұрыс емес екенін мәлімдеген ашық хат жазды. Оның раввин Ахаронмен келіспеушілігі, құдайлықты түсіну және оған жақындау болуы керек деген пікірде болды, яғни адамның эмоциялық сезімі ұзаққа созылуы керек, қысқа уақыттан кейін жоғалып кетпеуі керек. Раввин Ахарон бұған келіспей, хасидтің дұға оқығанда сырттан құштарлық білдіруі қалыпты және тіпті мақтауға лайық деп санайтын. Раввин Шнеур Зальманның өзі дұға оқығанда қабырғаны соншалықты күшпен ұрған, кейде қолынан әдемі қан кеткен. Раввин Ахарон да дұғада осындай құштарлық пен күш-жігерді көрсетті. Сонымен қатар, ол басқаларды да дұғада өз сезімдерін ашық білдіруге шақырып отырды.

Білім беру мәселесі бойынша келіспеушіліктер

Сонымен қатар, екеуі Хасидтік даналықтың ең терең элементтерін ашық түрде оқыту мәселесінде келіспеді. Раввин Довбер өзінің "Шаар Хайхуд" (Бірліктің қақпасы) атты ең маңызды еңбегінде жаратылыстың рухани құрылымын толық түсіндіреді. Ал Раввин Ахарон жаратылыстың белгілі бір аспектілерін талқылау қауіпті екенін, себебі бұл адамды Құдайды антропоморфтық тұрғысынан қарауға әкелуі мүмкін екенін айтты. Сондықтан, адамның Құдайдың орасан зор екенін, Оның бар болуы кез келген жаратылыстың бар болуын жоққа шығаратынын білуі жеткілікті, бірақ жаратылған нәрселер бар екенін де білу керек. Осы парадокс Құдайдың ұлылығының куәсі. Раввин Ахаронның үйретулері Кабалалық даналықтың ең терең қырларын қамтиды, бірақ олар оқырмандарды Кабаланың терең зияткерлік даналығын Құдайға деген қарапайым махаббат пен құрмет сезімін ояту үшін пайдалануға шақырады. Бұл Раввин Довбердің доктринасының да негізі болды, тіпті Раввин Шнеур Залманның "Таня" еңбегіндегі маңызды тұс болды. Айырмашылық негізінен Раввин Ахаронның ізбасарларынан күткен сыртқы (Хитзоний) эмоционалдық мінез-құлқында және Раввин Довбердің өзінен күткен өзін-өзі толық жеке басынан айырудың күшті білінуінде жатты.

Мұрагерлік

Раввин Шнеур Залман дүниеден өткенге дейін раввин Довбер мен раввин Ахарон арасында дау туындады. Бұл даудың себебі белгісіз. Бір белгілі нәрсе – раввин Ахарон Лиадиден (оның өзі, раввин Шнеур Залман және раввин Довбер тұрған жер) кетіп, өзінің туған қаласы Страшельеге қоныстанды. Раввин Шнеур Залман қайтыс болғаннан кейін раввин Довбер Любавич қаласына көшіп барды. Хабад мектебінің басшысы болуға ниеттенген раввин Довбер Любавич Хабад Хасидус мектебінің ребесі болды. Раввин Ахарон да Хабад мектебінің басшысы болуға ниеттеніп, Страшелидегі Хабад Хасид мектебінің ребесі болды. Екі бәсекелес мектеп өз басшыларының идеологиялық ерекшеліктеріне берік тұрды.

Шығармалары

Раввин Ахаронның екі кітабы раввин Шнеур Залманның еңбегі «Таняға» негізделген. Раввин Ахаронның «Шаарей ха-Йихуд ве’ха-Эмуна» (Бірлік пен сенімнің қақпалары) атты алғашқы кітабы «Танядағы» ұқсас бөлімге сүйенеді. Онда раввин Ахарон «Таняның» тиісті бөлігі толық емес екенін, оны толық түсіну үшін өз кітабын оқу қажеттігін айтады. «Шаарей ха-Йихуд ве’ха-Эмуна» ғаламның жаратылуы мен Құдаймен арақатынасына назар аударады. Ол «пеле» (таңғажайып) ұғымын дамытады, ол Құдай мен ғаламның бір уақытта болуынан туындаған парадокспен байланысты. Содан кейін Құдайды толыққанды «түсінуге» болмайтынын, себебі Құдай жаратылған әлеммен салыстыруға келмейтінін көрсетеді. Сондықтан, адам Құдайды «танысуға» ең жақын нәрсе – «пеле» туралы ой жүгірту және Құдайды одан да жақсырақ түсінуге ұмтылу. Кітап ғалам, Құдай және он сефира арасындағы байланыс туралы толық мәлімет береді. Оның екінші кітабы «Шаарей ха-Авода» (Құдайға құлшылық етудің қақпалары) деп аталады. Ол «Таняның» бірінші кітабына негізделген, онда «бейнони» («орташа адам») туралы айтылады (қараңыз «Таня» мақаласы). Осы кітапта және «Аводас ха-Левиде» раввин Ахарон құдайға құлшылық етуге қатысты көзқарасын жүйеледі: раввин Ахарон жүректей сезімдердің Құдаймен байланысу құралы ретінде маңызды екенін баса көрсетті. Ол раввин Довбер Шнеуридің пікіріне қарсы, салқын және зияткерлік ойлардың шынайы өздігінен бас тартуға жеткізбейтінін дәлелдеді. Тек Құдайға ашық және эмоционалды түрде жақындасу арқылы ғана шексіздің алдында жоғалуға жақын нәрсеге қол жеткізуге болады (Хабад хасидшілігінің жоғары мақсаты). Ал раввин Довбер бұл тәсілді «өзіңді мақтау» деп атады. Раввин Ахаронның шәкірттері раввин Ахаронның көптеген сөздерін жинақтап, кейбір сөздерді ол өзі жазған немесе раввин Шнеур Залманның сөздерінен көшірген. Бұл жинақ «Аводас ха-Леви» деп аталады. Оның кітаптары бүгінде Хабад ортасында кеңінен оқылмаса да, олардың ғылыми ойлары мен кең көлемділігі үшін құрметке ие. Сонымен қатар, Тольдос Авраам Ицхак Ребе өзінің хасидтеріне раввин Ахаронның кітаптарын оқуды бұйырды. Сөздер Тораның аяттарын немесе Тора ойларының ұғымдарын оның хасидтік көзқарасы тұрғысынан түсіндіреді.

Екінші ребе

Раввин Ахарон қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы, Староселььеден шыққан Раввин Хаим Рафаэль Халеви бен Аарон (1842 жылы қайтыс болды) оның орнына ребе атанды. Бірақ, бұл әулет келесі ұрпаққа дейін жалғаспады. Штрашелидің көптеген хасидтері үшінші буында Хабад-Любавичке қайтып оралып, Менахем Мендель Шнеерсонды өз ребелері деп мойындады.