Кіріспе

Колумбияның қауіпсіздік мәселелері

Бұл мақалада Колумбияның ұлттық және халықаралық қауіпсіздік мәселелері жайлы айтылады.

Сыртқы қауіптер

Колумбияға ешқандай сыртқы қауіп-қатер төніп тұрған жоқ. Мұнай кендері болуы мүмкін теңіз шекарасы бойынша әлі шешілмеген аумақтық дауларға байланысты әскери қиындық тудыруы мүмкін жалғыз көрші ел – Венесуэла. Дегенмен, елдің саяси және әлеуметтік негіздері есірткі картельдерінің қор жинауымен байланысты зорлық-зомбылық пен сыбайлас жемқорлықтың салдарынан әлсіреген. 2016 жылы Колумбияда 100 мың адамға шаққанда 24,4 құқық бұзушылық тіркелді, бұл 1974 жылдан бергі ең төменгі көрсеткіш. Бұл көрсеткіштің 40 жылдық ең төменгі деңгейге түсуі Колумбия үкіметінің FARC ұйымымен бейбіт келісімге қол қойған жылы орын алды. Колумбиядағы шетелдік террористік немесе есірткі тасымалдау ұйымдарының қызметі шектеулі, көбінесе Майкао негізделген Хезболла мүшелерінің немесе Ресей мафиясы сияқты халықаралық қылмыстық топтардың қатысуымен жасалған қылмыстық әрекеттерге байланысты. 1998 жылы ислами террорист FARC-пен заңсыз мәміле жасағаны үшін елден қуылды. 2011 жылы президент Хуан Мануэль Сантос Колумбияның шекараларындағы заңсыз қарулы топтармен (партиялықтар, жарымәскерилер және BACRIM) күресу және кедейлікті жеңу мақсатымен «Гүлдену үшін шекаралар» жоспарын іске қосты, бұл жоспарға 2014 жылға дейін 32 миллион долларға жуық қаражат жұмсалды. Халықаралық дағдарыс тобының мәліметінше, бұл жоспар «әсіресе мемлекеттік билік жоқ немесе одан аз болған шеткерлі аймақтарда оң әсер көрсетуде». АҚШ-тың қолдауымен президент Урибе әкімшілігі қарулы күштерді кәсібилендіруге және оларды бүлікшілерге қарсы күреске толыққанды қатыстыруға тырысты, нәтижесінде қарулы топтар бірқатар жеңіліске ұшырады. Президенттің жоспарына «шаруа сарбаздары» жасағын құру кіреді, олар полиция мен әскерге көмек ретінде бұрын күзетілмеген елді мекендерде күзет қызметін атқарады. 2004 жылдың тамызына дейін 8000-нан астам шаруа сарбазы қабылданып, оқытылды және 2006 жылға қарай олардың санын 15000-ға жеткізу жоспарланды. 2003 жылы FARC-тың құрамында шамамен 18000 белсенді мүшесі және 5000 мүшелі қалалық милициясы болды; ELN-де шамамен 3500 мүшесі және қалалық милициясы болды; ал EPL-де шамамен 500 мүшесі болды. 2003 жылдың тамызында қарулы күштердің күшейген қысымы салдарынан FARC және ELN одақ құрғанын жариялады. Бұл серіктестік елдің кейбір аймақтарында ELN және FARC бөлімшелерінің бірлесіп күресуімен бұрыннан да болған, енді ол бүкіл елге тарады. Одақ әзірге айтарлықтай өзгеріс жасамады, бірақ ұзақ мерзімді перспективада екі топ бірігіп, жеке-жеке қарағанда әлдеқайда қауіпті болады, себебі FARC-тың әскери күші мен ELN-нің саяси күші бір-бірін толықтырады. 2009 жылдың қаңтарындағы мәліметтерге сәйкес, Урибе әкімшілігінің демобилизациялау уәделері мен армияның күшейген қысымы FARC-тың онжылдықтың басындағы жауынгерлерінің жартысын қалдырды. Есептерге сәйкес, олардың саны 7000-ға жетеді және күн сайын партизандар демобилизацияланып, FARC-тан кетеді. Урибе үкіметі партизандардың тұтқын алмасу және бейбіт келіссөздерінің шарты ретінде әскери емес аймақтарды құру туралы талаптарын қабылдамады. 2004 жылы АҚШ-тың айтарлықтай әскери көмегімен партизандарға қарсы күшейтілген үкіметтік шаралар партизандарды негізінен елдің ауылдық аймақтарына ықпалдады, ал экономиканы жақсарту және кокаин өндірісін азайту жөніндегі үкіметтік күш-жігер нәтижелер көрсетуде. Солшыл партизандардың Колумбияда билікті алуға мүмкіндігі аз болса да, олар террористік әрекеттерді жалғастыруда. Сарапшылардың пікірінше, қарулы күштердің қарулы топтар бақылап отырған аумақты азайтуда маңызды прогресс жасауына бірнеше жыл қажет, өйткені Урибе әкімшілігінің бұл бағыттағы жетістіктері күткеннен асып түсті, соның салдарынан FARC күштері қазіргі уақытта орманды аймақтарға шегініп, колумбиялық армияның тұрақты шабуылдарына ұшырауда.

Оңшыл заңсыз жарымәскери күштер

Ең ірі жарымәскери ұйым, Колумбияның Біріккен Өзін-Өзі Қорғау Күштері (Autodefensas Unidas de Colombia—AUC) шамамен 10 600 мүшеден тұрды. Ол әртүрлі жарымәскери топтардың еркін конфедерациясы ретінде жұмыс істеді, олардың ішіндегі ең ірісі Кордова мен Ураббаның Шаруалар Өзін-Өзі Қорғау Күштері (Autodefensas Campesinas de Córdoba y Urabá—ACCU) болды. 2004 жылғы бейбіт келіссөздерге дейін болған басқа да маңызды жарымәскери ұйымдар: Касике Нутибара блогы (Bloque Cacique Nutibara—BCN), Орталық Боливар блогы (Bloque Central Bolívar—BCB) және Орта Магдалена блогы (Bloque del Magdalena Medio—BMM). Бұл топтар партизандармен күресіп, бейбіт тұрғындар арасындағы олардың жақтастарын немесе көзқарасын бөлісетіндерді қорқытып-үркітті. Урибе әкімшілігі 2003 жылдың шілдесінде AUC-ті демобилизациялау мақсатымен AUC-мен ресми келіссөздер бастады. Кедергілерге олардың қылмыстары үшін қудалаудан иммунитет және AUC басшыларына қатысты АҚШ-тың экстрадиция ордерлері кірді, олардың бірнешеуі есірткі саудасымен айыпталды. Дегенмен, 2004 жылдың қазан айының басында AUC біржақты түрде жартылай қарусыздануды жариялады, Венесуэламен шекарада орналасқан 3000 жауынгері жыл соңына дейін қаруын тастады, ал қазіргі таңда бүкіл ұйым демобилизацияланды. "Águilas Negras" деп аталатын бұрынғы жарымәскерилердің шағын тобы қайтадан әрекетке кірісті, бірақ AUC-мен салыстырғанда, олардың күштері 92%-дан астам азайды. "Águilas Negras" AUC-ден өзгеше бағытқа бұрылды, олар кейбір есірткі операцияларында FARC-пен ынтымақтастыққа түсті.