Кіріспе
1943 жылы Тунис жорығы аясында одақтастардың шабуылы. Екінші дүниежүзілік соғыстың Тунис шайқасы – Меденине шайқасы (Unternehmen Capri [Operation Capri]) 1943 жылғы 6 наурызда Тунистегі Меденинеде Окпанның шабуылды бұзуға бағытталған әрекеті болды. Операцияның мақсаты британдық Сегізінші армияның Марет желісіне шабуыл жасауын кешіктіру еді. Британдықтар Ultra арқылы неміс радиохабарларының шифрларын бұзу арқылы алдын ала ескертілді және Акустикалық шабуылға дейін Триполи мен Бенгазиден қосымша күштерді жедел жеткізді, бұл шабуыл қымбатқа түсті. Африка армиялар тобының (Heeresgruppe Afrika) қолбасшысы генерал Эрвин Роммель Марет желісін қорғауға қажетті күштерді жоғалтуға баруға құқығы болмады, сондықтан күш-жігер сол күні кешке тоқтатылды. Түнде Сегізінші армия Окпанның тағы бір әрекет жасауы мүмкін деген алаңдаулылықта болды және барлау жүргізу және Окпанның танктерін жою үшін шалғайлы топтарды жіберді. Күндіз Люфтваффе мен Регия Аэронавтика одақтастардың зениттік қорғанысына және Дезерт әуе күштеріне (DAF) қарсы тиімсіз күш салды. 7 наурызда Окпан күштері Марет желісіне қарай солтүстікке шегіне бастады, ал Сегізінші армияның қуғыны жаңбырдың салдарынан баяулады. Меденине шайқасы – Солтүстік Африка жорығында Роммель басқарған соңғы шайқас. Ол жақын арада Еуропаға оралды.
The Battle of Medenine (Unternehmen Capri [Operation Capri]) was an Axis spoiling attack at Medenine in Tunisia on 6 March 1943. The operation was intended to delay an attack by the British Eighth Army on the Mareth Line. The British had been forewarned by Ultra decrypts of German wireless communications and rushed reinforcements from Tripoli and Benghazi before the Axis attack, which was a costly failure. General Erwin Rommel, the commander of Army Group Africa (Heeresgruppe Afrika), could not afford to lose forces needed for the defence of the Mareth Line and the effort was abandoned at dusk that day. During the night, the Eighth Army remained alert for the possibility of another Axis attempt and sent forward patrols to carry out reconnaissance and to demolish knocked out Axis tanks. During the day the Luftwaffe and Regia Aeronautica had made a maximum effort with little effect against the Allied anti aircraft defence and the Desert Air Force (DAF). On 7 March the Axis forces began a withdrawal northwards towards the Mareth Line, the Eighth Army pursuit being slowed by rain. The Battle of Medenine was the last battle commanded by Rommel in the North African Campaign, who returned to Europe for good soon afterwards.
Эль-Аламейннен осістердің шегінуі
Африкадағы танк армиясының шегінуі 1942 жылдың 5 қарашасынан 1943 жылдың 15 ақпанына дейін жүрді. 8 қарашада Марокко, Алжир және Тунисте «Шамыл» операциясы басталды. Панцерармее британдықтардың қанаттан орап өту әрекеттерін тойтарды, бірақ көлік кептелісі, отын тапшылығы, қолайсыз ауа райы және әуе шабуылдары кері шегіну жылдамдығын күніне дейін азайтты. Римдегі Командо Супремо және Берлиндегі Вермахттың Оберкомандосы жағдайға оңтайлы көзқарас танытты, ал Командо Супремо Мерса-эль-Брега – Эль-Агейла позициясын шегінудің соңғы нүктесі ретінде таңдады. Бұл позицияның фронтының ұзындығы шамалы емес, күшті бекіністері бір-бірінен тым алыс орналасқан, өзара қолдау көрсетуге мүмкіндік болмады және тек 30 000 минамен ғана қорғалған. Панцерармея келген кезде Африка корпусының құрамында 5 мың сарбаз, 35 танк, 16 бронеавтомобиль, 12 танкке қарсы зеңбірек, 12 далалық гаубица және күнделікті қажетті жабдықтаудың тек бөлігі ғана болды. Роммель Габес аймағындағы Вади Акаритке шегінуді қалаған, онда моторы жоқ әскерлер Жерорта теңізі мен Чотт Джерид арасындағы тар өткелді қорғауға мүмкіндік алады. Танктер мен мотоатқыштар солтүстікке қарай 5-ші танк армиясына (генерал-полковник Ханс Юрген фон Арним) қосылып, Тунистен Алжирге 1-ші армияны кері тартуға, содан кейін 8-ші армияны кері қайтару үшін жылдам оралуға ниеттенген. 28 қарашада Гитлермен болған кездесуде Роммель бұл ұсынысты талқылады, бірақ тек қосымша жабдықтау туралы уәде алды. 11/12 желтоқсан түні британдықтар шабуыл жасады, ал келесі күні кешке Панцерармее кері шегінуді жалғастырды. Созылмалы отын тапшылығына қарамастан, олар тағы бір қанаттан орап өту әрекетінен қашып үлкерді. 29 желтоқсанда Панцерармее Буэратта қорғаныс позициясын алды, бірақ бұл позиция нашар бекітілген, қанаттан орап өту маневріне ашық және Оңтүстік Тунистен 1-ші армияның Габеске шабуыл жасауынан оқшаулану қаупі бар еді. Жабдықтау жағдайы да жақсы емес еді, күнделікті қажеттіліктің тек тоннасы жеткізіліп, отынның 95 пайызы жабдықтауды таратуға немесе әскерлерді қайта орналастыруға жұмсалды. Ұзақ қашықтықтағы шөл тобы (LRDG) Остің жабдықтау желілеріне шабуыл жасады, нәтижесінде жүздеген жүк көліктері жанармай жетіспеушілігінен жол бойында қалды, ал 8-ші армия келесі шабуылға арналған бензин мен оқ-дәрілерді жинады. 1943 жылдың 13 қаңтарында 21-ші танк дивизиясының жаяу әскері Габестің жоғалуынан сақтану үшін 5-ші танк армиясына солтүстікке жіберілді. Ал 15 қаңтарда 8-ші армия 36 неміс және 57 итальяндық танкке қарсы 450 танкпен шабуыл жасады. Кешке Роммель тағы бір шегінуге бұйрық берді. Отынның жетіспеушілігі және Габеске төнген қауіп салдарынан шегіну Тархуна – Хомс желісінен өтті, ал Триполи 23 қаңтарда британдықтар басып алды. Эль-Аламейннен Остің шегінуі жалпы сомасын құрады. 13 ақпанда Остің соңғы сарбаздары Ливиядан шығып кетті, ал 15 ақпанда артқы күз Тунистегі Марет желісіне жетті. Командо Супремо бұл желіні бекітіп тұруды жоспарлаған, бірақ Роммель оны Вади Акарит позициясынан айырмашылығы, тағы бір қанаттан орап өтуге осал деп санады.
"Шамыл" операциясы
1942 жылдың 7 қарашасында ағылшын-американдық әскерлер Марокко мен Алжирге түсті, британдық Бірінші армия (генерал-лейтенант Кеннет Андерсон) Алжирдің екі жағына, ал АҚШ II корпусы (генерал-майор Ллойд Фредендалл) Касабланка мен Оранға Виши Франциясының күштерінің қарсылығына тап болды, 10 қарашада соғыс тоқтатылды. 14 қарашада одақтас күштер таулы жер арқылы шығысқа қарай Туниске жетуге тырысты, парашют десанттарының көмегімен жылдам шабуыл жасауға әрекет етті, бірақ нашар ауа-райы, Люфтваффе әуе күштерінің жылдам күшеюі және Сицилиядан Туниске әскер тасымалдануы (Anton операциясы) 30 қарашада осы әрекетті тоқтатты. Оккупациялық әскерлер Тунис және Бизерта порттарының маңында бекініс орнатып алды. Желтоқсан айына қарай 15 000-ға жуық неміс әскері, елу Panzer IV және қырық Tiger танктары жеткізілді. 8 желтоқсанда 5-ші танк армиясы құрылды, ал айдың ортасында қысқы ауа-райы басталды, бұл Оккупациялық әскерлердің қорғанысына оң әсер етті, сонымен қатар Panzerarmee Afrika Эль-Аламейннен оңтүстік Туниске қарай шегінісін жалғастырды. Тунистегі Оккупациялық әскерлердің позициясын тұрақтандырғаннан кейін, 5-ші танк армиясы жаңа жылда бірнеше жергілікті шабуылдар жасады: Сиди Бу Зид шайқасы (14–17 ақпан), Кассерин өткелінің шайқасы (19–24 ақпан) және Оксенкопф операциясы (26 ақпан – 4 наурыз 1943).
Марет желісі
Оңтүстік Тунистің жер бедері қираған, таулы қырқалар мен шөлдерге толы, бұл маневр жасауға кедергі келтіреді. Солтүстік-оңтүстік жағалауы шығысқа қарай ашылатын шығанақтың қарсы жағында, жартылай шөлейтті, бұталармен жабылған жазық, ішкі аймақта оңтүстікке қарай созылатын Матмата төбелерімен шектеседі. Габестен солтүстікке қарай Сфаксқа баратын жол теңіз бен Чотттар арасынан өтеді, бұл Сегізінші армияның солтүстікке қарай жалғыз бағыты. Жазықтың арғы жағында, шамамен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған Марет желісі орналасқан – бұл француздардың 1930 жылдары салған бекінісі. Солтүстікте төбелер мен бекіністер сызығы Тебага өткелінде аяқталады, ол Матмата төбелері мен Джебель Тебага арасындағы төмен жатқан өткел. Өткелдің батысында шығыстан батысқа қарай созылатын тағы бір биік жерлер тізбегі жатыр. Осы аймақтың солтүстігінде және батысында Чотт-эль-Джерид орналасқан, ал Матмата төбелерінің батысында құрғақ Джебель-Дахар және одан әрі Гранд-Эрг Ориенталдың қиын бағытталатын құмдары жатыр. Габес жазықтың тегіс бөлігінде, Тебага өткелінен басталатын жолдың жағалауында орналасқан. Марет желісі Уади Зигзаудың бағытымен жүреді, ол табиғи танкке қарсы кедергі болып табылады, биіктігі 21,34 метрге жететін тік жартастармен қоршалған. Солтүстік-батыс жағы француздармен бекітілген және Ось державаларының инженерлерімен күшейтілген. Уади Зараттан Тужанға дейін жағалау жазығын кесіп өтеді, содан кейін Матмата төбелеріне қарай жалғасады. 1938 жылы француздар Джебель-Дахарды моторизацияланған көліктер үшін өтпейтін жер деп санады және Марет желісін ішкі аймаққа қарай кеңейтпеді, бірақ 1943 жылы автокөліктердің өнімділігі айтарлықтай жақсарды. Италияның 1-ші армиясы (генерал Джованни Мессе) Марет желісін 90-шы жеңіл дивизиясымен, 164-ші жеңіл Африка дивизиясымен, Африка корпусының 10-шы, 15-ші және 21-ші танк дивизияларымен, сондай-ақ 200-ге жуық танк пен 80-ші жаяу әскер дивизиясы "La Spezia"мен бірге басып алды.
Осі үшін дайындамалар
28 ақпанда Роммель, Мессе және жоғары тұрған бронетанктік бөлімдердің командирлері Меденинеге шабуыл жасауды талқылау үшін кездесті, ол бірнеше жолдар мен жолдардың қиылысы болды. Шабуылды үш бағыттан жасау ұсынылды: сол жақтан Тужанеден Метамерге, ортадан және оң жақтан Халлуф асуынан Меденине. Роммель жағалауға жақын шабуыл жасауды ұсынды, бұл күтпеген бағыттан шабуылдау мүмкіндігін берер еді, бірақ Африка корпусының барлау мәліметтеріне сәйкес, жағалауға жақындау қиын, миналанған және көптеген қарулармен қорғалғандықтан, бағыныштылары келіспеді. Маневр жасауға орын болмады және танктер британдық артиллерия мен авиациясының оңай нысанасы болар еді. Роммель бас тарды, ал жоспарды Мессе және Африка корпусының уақытша қолбасшысы генерал-лейтенант Хайнц Зиглер жасады. Шабуыл 6 наурызға жоспарланды, бұл «Unternehmen Morgenluft» (Сиди Бу Зид шайқасы) операциясына қатысқан бөлімдерге жарақат алғандарды ауыстыруға және қайта ұйымдастыруға уақыт беру үшін қабылданды. Мессе Марет желісі мен Меденине арасындағы британдық әскерді қоршауды жоспарлады, бұл үшін DAK тобын (генерал-лейтенант Ханс Крамер) құрды, ол үш Африка корпусының танк дивизиясынан, 3 және 33-ші барлау бөлімшелерінен, 164-ші жеңіл Африка дивизиясының батальонынан, парашюттік батальоннан, жеті далалық артиллерия батареясынан және екі зениттік батальоннан, сондай-ақ Бари колоннасынан (генерал-лейтенант Теодор фон Спонек) тұрды, ол 200-ші танк-гренадиер полкінің екі батальонынан, 361-ші танк-гренадиер полкінің екі батальонынан, Ла Специя және Триест шайқас топтарынан (әрқайсысы екі батальоннан), неміс далалық артиллериясынан және бірнеше «Небельверферлерден», жеті итальяндық далалық батареядан және үш зениттік батареяның бөлігінен құралды; екі колоннаға да танкке қарсы және инженерлік бөлімдер қосылды.
Осілік жоспар
ДАК Хир-ен-Нрадан Ксар-Ребоутенге дейінгі шепті басып алуға тиіс болды, содан кейін солтүстікке немесе солтүстік-шығысқа қарай айналып өтуі керек еді, ал 10-шы танк дивизиясы Халлуф аңғарынан Метамерді басып алу үшін ілгері жылжуға тиіс болды. 21-ші танк дивизиясы Джебель Тебаганың оңтүстік жағынан шығып, Хир Ксар Кутинге қарай шабуыл жасауы керек еді. 15-ші танк дивизиясы Джебель-эр-Ремциадан Хир-эн-Нраға қарай қозғалды, одан кейін оның жаяу әскері, ал барлау бөлімшелері британдық күштердің келуіне кедергі келтіру үшін Фум-Татахоуин-Меденин жолын кесіп тастауға тиіс болды. Бари колоннасы Zemlet el Lebene-ге тікелей шабуыл жасады, оң флангда Spezia ұрыс тобы, ортада Panzer Grenadier полкі 200 және сол флангда Trieste ұрыс тобы болды. 5 наурызда Люфтваффе мен Регия Аэронавтика одақтас әуежайларын бомбалауға және жер күштерінің жиналуын қамтамасыз етуге тиіс болды, ал 6 наурызда Zemlet el Lebene-ден шығысқа қарай британдық артиллериялық позицияларына шабуыл жасап, одақтастардың алдыңғы әуежайларын жауып, жер шабуылына эскорт ұшақтарын беріп, Татахоуиннен Бен Гарданға дейін барлау жүргізуге тиіс болды.
Британдық препараттар
Сегізінші армия Триполи портына жеткенге дейін, Марет желісіне шабуыл жасау туралы ойластырылған, ал LRDG Матмата төбелерінің оңтүстігіндегі аймақты тану үшін жіберілген. Карталар мен есептерде жердің танктер мен жүк көліктері үшін қолайсыз екені көрсетілгенімен, LRDG оңтүстікке қарай, төбелерді айналып, Чотт-эль-Фейдж тұзды батпағы мен төбелер арасындағы Тебага ойысына дейін жол тапты. 7-ші бронетанкті дивизия (генерал-майор Джордж Эрскин) Триполиден алға жылжыды, ал 51-ші (Highland) дивизиясы (генерал-майор Дуглас Уимберли) және 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы (генерал-майор Бернард Фрейберг) портта демалды. Қысқы жаңбырлар жерді батпаққа айналдырды, 15 ақпан күні басталған қысқа үзіліс кезінде 7-ші бронетанкті және 51-ші (Highland) дивизиялары алға жылжып, 17 ақпанда Медениндегі әуежайларды басып алды. Келесі күні генерал Филипп Леклерк басқаратын еркін француз ұшу колоннасы мен 1-ші жаяу әскер батальоны, Теңіз және Тынық мұхиты, Чад көлінен Құм теңізі арқылы жасаған жорықтан кейін, Сегізінші армияға қосылды. XXX корпусы (генерал-лейтенант Оливер Лиз) Триполиден 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясын алға жылжытты, оның құрамында 8-ші бронетанкті бригада және 201-ші гвардиялық бригада болды. Англиядағы Блетчли Парктегі Үкіметтік кодтар және шифрлау мектебінің одақтас шифрлаушылары Осьтік Энигма кодтарын оқыды және 25 ақпанда Монтгомериге Роммельдің Кассерин асуы шайқасын (19-24 ақпан) тоқтатуға бұйрық бергенін хабарлады. 28 ақпанда олар Роммельдің 1-ші итальян армиясының 4 наурызға дейін Сегізінші армияға шабуылға дайындалу үшін рейдтік операцияларын жүргізу туралы бұйрықтарын дешифрледі, ал 1 наурыздағы отын қорлары Осьтік күштерде үш күндік операцияға жететіндей мөлшерде екенін көрсетті. 26 ақпанда Сегізінші армияның Меденинде бір ғана дивизиясы болды, оның көп бөлігі X корпусымен (генерал-лейтенант Брайан Хоррокс) Бенгазиде орналасқан, сондықтан Марет желісіне шабуыл 20 наурызға дейін дайын болмайтын еді. Монтгомери 7 наурызға дейін Медениндегі XXX корпусы шабуылға төтеп бере алмайды деп ойлады, бірақ үш күн мен үш түн ішінде күшейту күштері жеткізіліп, 4 наурызға қарай 400 танк, 350 далалық зеңбірек және 470 танкқа қарсы зеңбірек жеткізілді. DAF сонымен қатар аймақтағы ұшақтар санын екі есеге арттырып, Осьтік әуе күштерінің санын басып өтті. 6 наурыз күні таңғы 5:36-да одақтас шифрлаушылар Монтгомериге шабуылдың бағытын және оның таңғы 6:00-де басталатынын хабарлады.
6 наурыз
Тұманды күні сағат 6:00-де Остің британдық алдыңғы позицияларын бомбалауы басталды, және тоқсан минут бойы Тужан мен Креддаше арасындағы биіктіктерден танктер, зеңбіректер және басқа да техника шықты. 15-ші танк дивизиясының танктері Тужан-Меденин тас жолымен қозғалып, содан кейін 7-ші бронеттанқ дивизиясының позицияларына қарсы солтүстікке бұрылды және 131-ші жаяу әскер бригадасының танкіге қарсы құралдарымен және 2-ші батальон шотланд гвардиясымен қақтығысты. Жаңа Зеландияның 2-ші дивизиясының майданында 164-ші жеңіл Африка дивизиясы 21-ші жаңа зеландиялық батальонның Брен тасымалдауыштарымен шабуылға түсті, олар тұман ішінде жаяу әскер мен танкіге қарсы қарулары бар жеті көлікке тап болды. Жаңа зеландиялықтар екі адам шығын көріп, бір тасымалдауышты жоғалтқанда көптеген қарсыластарын жойды. Остің жаяу әскерінің шағын топтары майданды тексерді, ал тұман тарағанда артиллерияның қозғалысы байқалды. Британдық артиллерия жауап бермеді, өйткені шабуылшылар максималды қару санының қашықтығына жеткенше күтуге бұйрық берілген; танкіге қарсы құралдар тек жақын қашықтықтан атуды бастау керек еді. 5-ші Корольдік артиллерия полкі (RA) Остің танктері алдыңғы алты фунттық зеңбіректермен шабуылға түскеннен кейін ғана атуды бастады, содан кейін танктерді ілесіп келген жаяу әскер мен жүк көліктерін бомбалады, оларды оқшаулады. Сағат 8:30 шамасында танктердің Таджера Кбирге (270-тармақ) жинала бастағаны және 28-ші жаңа зеландиялық батальонның оң жағына қарай уадиден жоғары көтеріліп келе жатқан он танк пен отыз жүк көлігі туралы хабарлама келіп түсті. Танкілер жасанды мина даласына жетіп, жоспарланғандай, биікке қарай бұрылды. 73-ші танкіге қарсы полкінің екі 6 фунттық танкіге қарсы зеңбірегі атып, төрт Panzer III Special танкін жойды, ал 28-ші жаңа зеландиялық батальонның минометтері бесінші танкты жойды. Экипаждар танктерден түскенде, минометтер, пулеметтер және артиллерия қосылды. Шабуылшылар күтпеген жерден шабуылға ұшырап, дезориентацияға түсті, бірақ содан кейін танкіге қарсы зеңбіректерді көріп, оқ атуды қайтарды. 6 фунттық зеңбірек зақымдалып, екі адам жарақат алды, бірақ қалғандары басқа қарулар атуды бастағанға дейін атысты жалғастырды және аман қалған танктер шегінді. 10-шы танк дивизиясының 15 тұтқыны, соның ішінде танк ротасының командирі ұсталды. Сағат 9:00-дан кейін 21-ші батальонның миномет атысы көліктерден түсіп жатқан жаяу әскердің тобын шашыратты, ал сағат 10:00 шамасында қалған жаяу әскер шегініп, артқа қазылды. Британдық артиллерия барлық жерде, әсіресе бұрын тіркелген аймақтарда, Остің әскерлері немесе көліктері кірген кезде атып тастады. 21-ші танк дивизиясының жетекші танктері көкжиектің сызығын кесіп өтті және шабуылға түсті, 201-ші гвардиялық бригаданың бақылаушылары олардың "бірқалыпты емес" қозғалысын хабарлады. Жаңа Зеландияның 2-ші дивизиясына таңертең қайтадан шабуыл жасалмады, бірақ танктер мен көліктердің дезориентациялық қозғалысы байқалды. Остің негізгі күш-жігері Таджера Кбирге және солтүстікке қарай бағытталғаны анық болды. Сол жақ флангда 3 және 33-шы барлау бөлімшелері және тоғыз танкіден тұратын Кампштаффел штабы Фум Татахоуин-Меденин тас жолына дейін жұмыс істеді, онда еркін француз ұшу колоннасы орналасқан, ол Медениннің оңтүстігіндегі бір нүктеден тас жолы бойындағы шабуылдарды тойтарды, күні бойы 27 адам шығынға ұшырады. Түстен кейін Остің жаяу әскері шабуылға қосылды және шамамен сағат 15:30-да 2-ші жаңа зеландиялық дивизияның артиллериясы таратылды. Сағат 17:45-те 1000-ға жуық жаяу әскер танк қолдауымен 270-шы нүктеден батысқа қарай алға жылды және 2-ші жаңа зеландиялық дивизияның артиллериясы, 5-ші армия тобының Корольдік артиллериясының далалық және орта полктері және жақын маңдағы әуе шабуылына қарсы ауыр зеңбіректермен жойылды. Тұтқын алынған 88 мм-лік зеңбіректердің тобы Корольдік артиллерия экипаждарымен әуе шабуылына қарсы қару ретінде қолданылды. 51-ші жоғарғы дивизия мен 7-ші бронеттанқ дивизиясы майдандарында Остің шабуылы одан да қатаң болды, бірақ сәттілік аз болды және Таджера Кбирге ешқашан қауіп төнген жоқ. Сағат 18:00-де Жаңа Зеландияның далалық артиллериясы 27 танк пен жаяу әскерін шабуылға алды, содан кейін Жаңа Зеландия майданында басқа шабуылдар болмады. Сағат 20:30-да Роммель Мессенің шабуылды тоқтату ұсынысын қабылдады, өйткені ол Марет желісін қорғауға қауіп төндіретін шығынға ұшырамай жалғастырылмады. Луфтваффе мен Регия Аэронаутиканың ұшақтар мен истребительдері күні бойына ұшулар жасады, бірақ DAF ұрыс алаңының үстіндегі әуеді бақылағандықтан әсері аз болды. 4-ші далалық жедел жәрдемге жасалған шабуылда Жаңа Зеландияның екі азаматы қаза тауып, екеуі жарақат алды, ал 26-шы батальон тұтқын алынған Breda пулеметімен Bf 109 ұшағын атып түсірді. Күн батқанда шабуылшылар шегінді, Хаддададағы Корольдік атқыштар полкінің бөлімшесі және басқа да бөлімдер оң жақтағы ФФФ колоннасы кері шегінді, Остің қапталдан шабуылы кезінде бұзылмады. 6/7 наурыз түнде XXX корпусының барлау тобы шабуыл 7 наурызда жалғаса ма, әйтпесе Остің танктерінің шығыны, 6 наурыз күні қараңғы түскен кезде 40-50 танк құрады, жаңа шабуылды екіталай етті. Жаңа Зеландия дивизиясы майданында қорғаныс шебінің оңтүстігінен қапталдан шабуыл жасалмауы үшін сақшылық күшейтілді, ал түнде 28-ші батальон майданында жойылған бес танк және XXX корпусы майданында бұзылған басқа да танктер қиратылды. Стаффордширский егерь полкінің бір бөлігі Жаңа Зеландия аймағына сәл жылжытылды, бірақ түн тыныш өтті, сағат 3:30-ға дейін британдық артиллерияның мазалау оқтарынан басқа.
Талдау
1966 жылы британдық ресми тарихшы Ян Плейфейр шабуыл кезінде XXX корпусының артиллериясы шамамен 30 000 снаряд атып жібергенін, ал Люфтваффе DAF әуежайларына шабуыл жасап, 1-ші итальян армиясына жақын қолдау көрсетуге тырысқанын жазды. Бұл әрекет британдық зениттік артиллерия мен DAF-қа қарсы сәтсіз аяқталды, тек тактикалық барлау ұшулары ғана сәттілікке жетті. 1978 жылы Мэтью Купер егер Оккупациялық күштер өткен аптада шабуыл жасағанда, Сегізінші армия дайын болмаған болар еді деп жазды, себебі олар "Охсенкопф" операциясы кезінде британдық Бірінші армияның назарын аудару үшін жедел шабуылға көшкен. Оккупациялық күштердің шабуылына қарсы жасалған жылдам дайындық Сегізінші армияға оңай жеңіске жете беруге мүмкіндік берді, ал Роммель британдықтардың Марет желісіне шабуылдауын кешіктірмеудің салдары "үлкен қайғыға" әкелді және Оккупациялық күштердің Африкада қалуы – өзіне-өзі зиян екенін жазды.
Шығындар
1943 жылы Монтгомери 8-армия 130 адамдық шығынға ұшырағанын күнделікке жазды. 1957 жылы АҚШ-тың ресми тарихшысы Г. Ф. Хоу немістердің 61 адам қаза тапқанын, 388 адам жараланғанын және 32 адамы жоғалып кеткенін, ал 33 итальяндық қаза тапқан, 122 адам жараланған және 9 адамы жоғалып кеткенін тіркеді. Сонымен қатар, кемінде 41 осьтік танк жойылды. Немістер 6 британдық танк, 16 барлау машинасы, 33 автокөлік, 32 танкіге қарсы және әуе шабуылына қарсы зеңбірек және 51 тұтқын алғанын мәлімдеді. 1966 жылы британдық ресми тарихшы Ян Плейфейр 8-армияның шығындарын мардымсыз деп бағалады және 635 осьтік құрбандықты тіркеді, олардың көп бөлігі немістер еді, сондай-ақ 44-56 осьтік танк жойылды.