Кіріспе

Тсуреки (тσουρέκι), шурēк (шўрик, араб), чёрег, чʿорек, катʿнахунцʿ (арм. չէօրէկ, չորեկ, կաթնահունց), чёрек (әзербайжан), чырек (албан), козунак (болгар козунак), козонац (румын) немесе паскалья чёреғи (түрік) – ұн, сүт, май, жұмыртқа және қантпен жасалған, көбінесе апельсин қабығы, мастика шайыры немесе махабпен хоштандырылатын тәтті мерекелік нан. Лампропсомо, көбінесе "грек Пасха наны" деп аталатын цуракидің бір түрі, грек қауымдастықтары Пасхада Грецияда ғана емес, грек қауымдастықтары бар басқа елдерде де пісіреді. Ол армян Пасха наны деп те аталады және Арменияда және армян диаспорасында Пасха кезінде желінеді.

Этимология

Гректің "тсуреки" сөзі түрік тіліндегі "çörek" сөзінен алынған, ол ежелгі түрік диалектісінде "дөңгелек нан" деген мағынаны білдіреді. Кейбір сөздіктер бұл сөздің ежелгі түрікше "çevir" түбірінен, яғни "бұру" немесе "дөңгелетіп жасау" дегеннен шыққандығын айтады. Ежелгі армянша атауы "бсатир պսադիր" ("bsag պսակ" – "тақ" және "tir դիր", "tnel դնել" етістігінің түбірі: "қою") болған. Бұл армянша атау Мәсіхтің тікенді тәжін еске түсіреді.

Грек дәстүрі

Гректің "тсуреки" мейрамдық нандарының түрлі нұсқалары бар. Олардың ішінде: үстіне крест белгісі салынған дөңгелек Рождество наны – Christopsomo, бүтін, боялған жұмыртқалары қамырға басылған өрілген Пасха наны – lampropsomo, және жақсы ырыс үшін ішіне монета жасырылған, Әулие Василий күнінде (Жаңа жылда) пісірілетін vasilopita наны бар.

Пасхалық нан

Цуреки Грекияда және грек диаспорасында Пасха мерекесіне арналған. Ол ұн, қант, жұмыртқа, сары май және сүт қосылған тәтті ашытқы қамырынан жасалады, ал қамырға қызыл түспен боялған Пасха жұмыртқалары басылады. Пісірмес бұрын қамыр жұмыртқа сарысымен сүртіледі, кейде махлеп, мастика шайыры немесе апельсин қабығымен дәмделеді. Басқа дәмдеуіштерге миндаль эссенциясы, корица, кішміш немесе укроп тұқымы кіруі мүмкін. Бұл нан кейде "әрмениялық Пасха наны" деп те аталады. Армения тілінде оның ең көп қолданылатын атауы – түрік тілінен келген choreg (չորեկ) немесе chöreg (չէօրէկ), ал gatnahunts (կաթնահունց) деген армениялық атауы сирек қолданылады. Чорегті пісірмес бұрын, беті жұмыртқа сарысымен боялады, ал пештің ыстығы оны қызғылт қоңыр түске дейін күйдіреді, бұл Христианның қанының символы болып саналады. Дәстүрлі армениялық чорегінде боялған Пасха жұмыртқалары болмайды. Оның түрікше атауы – paskalya çöreği, яғни 'Пасха çörek'. Оның қамырына әшекей ретінде бүтін жұмыртқалар қосылмайды. Кейбір рецепттерде сүт пен сары майдың орнына бейтарап дәмді май, мысалы, күнбағыс майы және маргарин қолданылады. Қамырды апельсин қабығы, ваниль, махлеп және ұсатылған бадаммен дәмдеуге болады. Кейде цуреки ерекше жағдайларда сыйлық ретінде қолданылады, мысалы, балалар оны өз тәрбиешілеріне Пасха сыйлығы ретінде тарта алады.

Рождестволық нан

Кристопсомо (Χριστόψωμο), "Мәсіхтің наны" деп аударылатын, бұл грек халқының дәстүрлі мерекелік наны, кейде бүтін жаңғақтармен, кунжут тұқымдарымен және кесілген бадаммен безендіріледі. Рождестволық жемісті нан деп те аталатын цурэки қамырына жүзім, құрғатылған абрикос, құрғатылған інжір, апельсин қабығы, корица, мускат жаңғағы, гвоздика, кардамон, мастика (өсімдік шайыры) және махлеб қосылуы мүмкін. (Кейбір рецепттер бойынша, жүзім мен құрғақ өріктерді рецина немесе мавродафне сияқты шараптарда бір түнге маринадтау ұсынылады). Қамырдың бір бөлігі нанның крест пішіндес әшекейі үшін бөліп қойылады. Нанды бал, апельсин шырыны және кесілген бадамнан жасалған сироппен жағуға болады.