Кіріспе
Шығыс Миннің Фучжоу диалектісінің романдану жүйесі (қысқ. BUC; t=平話字) немесе Фучжоу романдануы (福州話羅馬字) – 19 ғасырдың ортасында Батыс миссионерлері қабылдаған Шығыс Миннің Фучжоу диалектісі үшін латын әліпбиі. Ол әртүрлі кезеңдерде өзгеріске ұшырап, 1890 жылдары қалыптасты. Bàng uâ cê көбінесе шіркеу ортасында қолданылды және Фучжоудағы бірқатар миссионерлік мектептерде оқытылды. Дегенмен, Хоккиен диалектісі үшін қолданылатын Pe̍h ōe jī-ден өзгеше, Bàng uâ cê тіпті кең таралған кезеңінде де христиандардың барлығына түсінікті болған жоқ.
Bàng uâ cê (abbr. BUC; t=平話字) or Fuzhou romanization (福州話羅馬字), is a Latin alphabet for the Fuzhou dialect of Eastern Min adopted in the middle of the 19th century by Western missionaries. It had varied at different times, and became standardized in the 1890s. Bàng uâ cê was mainly used inside of church circles, and was taught in some mission schools in Fuzhou. However, unlike its counterpart Pe̍h ōe jī for Hokkien, even in its prime days Bàng uâ cê was by no means universally understood by Christians.
Тарих
Фучжоу бірінші опиум соғысының (1839-1842) соңында Нанкин шартымен ашылған бес қытай келісім-шарт портының бірі болғаннан кейін, қалаға көптеген батыс миссионерлері келді. Жалпы сауатсыздыққа тап болғандықтан, олар Фучжоу диалектісі үшін латын әліпбиін жасады. Фучжоу диалектісін латын әрпіне көшірудің алғашқы әрекетін американдық методист М.К. Уайт жасады, ол сэр Уильям Джонстың жүйесі деп белгілі орфографиялық жүйені қабылдады. Бұл жүйеде 14 әріптің басындағы әріптер олардың дыбысталуы мен үрлемелілігіне сәйкес жасалған. , , және , , және ; дегенді білдіреді, ал грек spiritus lenis аталған әріптерге олардың үрлемелі әріптерін көрсету үшін қосылды. Латын әліпбиінің бес стандартты дауыстысынан өзге, , , және , , , және , сәйкесінше көрсететін төрт диакритикалық белгілі әріптер де енгізілді. Бұл жүйе Уайттың "Фу-Чауда сөйленетін қытай тілі" лингвистикалық еңбегінде толық сипатталған. Кейінгі миссионерлер, соның ішінде американдық методист епископтық миссиясынан Роберт С. Маклей, Англия шіркеуінен Р.В. Стюарт және американдық миссиялық кеңестен Чарльз Хартвелл, Уайттың жүйесін бірнеше жолмен өзгертті. Ең маңызды өзгеріс жарылыс дауыстыларына қатысты жасалды, онда үрлемелі әріптердің spiritus lenis алынып тасталды және әріптер , және , және орнына қойылды. Дауыстыларға қатысты , , және , , , және , , , және -ға алмастырылды. Диакритикалық белгілер дауыстылардың астына жылдырылғандықтан, дауыстылардың үстінде жаңадан енгізілген тон белгілеріне орын қалды. Осылайша, Bàng uâ cê вьетнам жазуындағыдай, тон мен дауысты сапа белгілерінің дауыстының үстінде орналасуынан туындауы мүмкін ұсақ-түйектерден аулақ болады.
Әліпби
Үлгі таңбалар Цинь дәуірінде жазылған, Фучжоу диалектісі туралы белгілі фонологиялық кітап – "Ци Лин Байин" еңбегінен алынған. Ауыстырылымдар стандартты IPA символдарымен тіркелген.
Үлгі мәтін
Түпнұсқа аудио кейіпкерлер 北風共日頭 Солтүстік жел мен Күн Бір кездері Солтүстік жел мен Күн қайсысы күштірек деп таласып, өзара күшін сынады. Бірақ дауласып-тартысып, ешқайсысы жеңілмей қалды. Содан кейін жолмен келе жатқан бір адамның үстінде қалың пальто бар екенін көрді. Екеуі де келісіп, кім бірінші осы адамды пальтосынан айырып, шешіндірсе, соның күші басым болады деді. Алдымен Солтүстік жел бар күшімен соғып, аямай желді жіберді. Бірақ қаншалықты қатты соқса, адамның пальтосын соншалықты қысып жамылды. Соңында Солтүстік желдің амалы таусылып, бас тартысқа мәжбүр болды. Біраз уақыттан соң Күн шықты. Күн қатты ыстық шағылыспен күшпен жарқырады, сол мезетте адам бірден пальтосын шешіп тастады. Осылайша Солтүстік жел Күннің екеуінен де күшті екенін мойындауға мәжбүр болды.