Кіріспе

Тамил Иламының тәуелсіздік топтарына шолу

1970-ші жылдары Шри-Ланка тамил соғысшылдары Шри-Ланка мемлекетімен солтүкте тәуелсіз Тамил Иламын құру мақсатында күреске шықты. Бұл, Шри-Ланка тамилдері арасындағы азшылықтың білім беру мүмкіндіктері мен мемлекеттік қызметтерге сингала тілді көпшіліктің артықшылықты таңдалып алынып жатыр деген сезіміне жауап ретінде болды. 1987 жылдың соңына қарай, соғысшылар Шри-Ланка қауіпсіздік күштерімен ғана емес, сонымен қатар Үндістанның бейбітшілік сақтайтын күштерімен де шайқасты. Олар қысқа мерзімге бір-бірімен де соғысты, ал басқаларын Тамил Иламның Азат ету жолбарыстары (ТИТИ) тобы басып озды. Соғысшылар ұрпақтар арасындағы шиеленістерді, сондай-ақ касталық және идеологиялық айырмашылықтарды көрсетеді. ТИТИ-ден басқа, қалған көптеген ұйымдар Тамил Ұлттық Альянсы құрамындағы шағын саяси партияларға немесе жекелеген саяси партияларға айналды. Кейбір тамил соғысшылдары Шри-Ланка армиясының құрамында сепаратистерге қарсы жасақтар ретінде де жұмыс істеді.

Шығу тегі

Сингаль және тамилдер арақатынастары әрдайым антагонистік болған жоқ, бірақ 1948 жылы Шри-Ланка тәуелсіздік алғаннан кейін, кезекті үкіметтер Сингаль көпшілігіне Шри-Ланка тамилдерінің азшылығының есебінен басымдық беретін саясатты қабылдады, мысалы, «Сингала тілі ғана» заңы. Үкіметтер осы саясатты Сингаль қауымдастығына білім беру және мемлекеттік қызметке орналасу сияқты салаларда көмек көрсету үшін қабылдады. Бірақ бұл саясат тамил орта тап өкілдерін, әсіресе жастарды қатты шектеді, олар 1970 және 1980 жылдары университетке түсуге немесе жұмыс табуға қиындықтарға тап болды. Бұл жас буынға жататын адамдар, басқа тамилдер көбінесе «балалар» (тамил тілінде Подиал) деп атады, көптеген содыр ұйымдар құрды. Үкімет халықтың сирек қоныстанған Солтүстік-Орталық және Шығыс провинцияларында кедей шаруаларды суару жобаларымен бірге орналастыру жоспарларын іске қосқанда, сингал ұлтшылдары бұл шараны «Сингальдың даңқты буддалық тарихын қайта жаңғырту және қазіргі заманда оны құрметтеу» деп қарады. Осының салдарынан көптеген тамилдер бұл шараны сингалдар басымдығы бар мемлекеттің оларды аймақтағы санын азайту арқылы одан әрі шеттетуге жасаған әдейі әрекет деп қарастырды.

Әлеуметтік жағдайлар

Сонымен қатар, жауынгерлік топтар сингальдықтар басымдығын күйзеген қалыпты жағдайға қарсы ғана емес, сонымен қатар өте дәстүрлі қоғамдағы, ата-ана билігіне бағыну күтілген ұрпақтар арасындағы шиеленісті де білдірді. Жас жауынгерлер өз этностық қауымдастығының өмір сүруіне қауіп төніп тұрған кезде, үлкендерін шешім қабылдауда батыл болмағаны үшін сынады.

Дау-дамайдағы рөлі

1987 жылдың соңына қарай олар Шри-Ланка қауіпсіздік күштерімен ғана емес, сонымен қатар Үндістанның бейбітшілік сақтайтын күштерімен де шайқасты және азаматтық тұрғындарға қарсы терроризм деп танылған әрекеттерге қатысқан деген айыптамалар болды. Сонымен қатар, олар қысқа мерзімге бір-бірімен де соғысып, негізгі Тамил Иламның Азат ету жолбарыстары (ТИТИ) бүлікші тобы басқаларын басып озды.

Тамил жарымәскери топтары

Ішкі қақтығыстардың және жауынгерлік ұйымдар ішіндегі келіспеушіліктердің салдарынан тамильдік жауынгерлік топтардың көптеген мүшелері Шри-Ланка үкіметімен ынтымақтасып, жарымәскери топтар ретінде жұмыс істеді. Олар ТТТИ-ге қарсы әскери операцияларда, сондай-ақ бүлікшілерге қарсы күрес операцияларында маңызды рөл атқарды. ТТТИ-ден бөлініп шыққан «Тамил Макал Видуталай Пуликал» тобы үкіметпен жұмыс істеді. Оның бұрынғы жетекшісі Каруна Амман Ұлыбританияның Лондон қаласында тұтқындалды. Ал қазіргі басшысы Шиванесатурай Чандракантан 2008 жылы шығыс провинциясында өткен сайлауда, ТТТИ-ден шығысты азат еткеннен кейін, аймақтың бас министрі болып сайланды. 1990 жылы тағы бір ірі тамилдік топ – «Элам халықтық демократиялық партиясы» жарымәскери топ ретінде қосылды, ал Шри-Ланка үкіметі осы топты қаржыландыруға келісті. Шри-Ланканың ұлттық «Asian Tribune» сайтының мәліметінше, 2009 жылы соғыс аяқталған кезде жарымәскери топтар қарусызданып, көпшілігі саясатқа қатыса бастады. Алайда, «Lessons Learnt and Reconciliation Commission» (LLRC) комиссиясына куәлік берген азаматтар жарымәскери топтардың зорлық-зомбылық әрекеттерін, оның ішінде адамдарды ұрлау және өлтіруді тоқтатпағанын мәлімдеді. LLRC үкіметтің жарымәскери топтарды, балаларды әлі де жұмысқа алумен айналысып жатқандарын қарусыздауға жеткілікті күш жұмсамағанын анықтады. LLRC-нің басты ұсынымы – үкіметтің жарымәскери топтарды қарусыздауы болды. 2011 жылы АҚШ үкіметі де елдің солтүстігіндегі жарымәскери әрекеттерді тоқтатуға үкіметті шақырды.