Кіріспе
Германиядағы Дүниежүзілік мұра орны – Дессау-Вёрлиц бақтары (нем. Dessau-Wörlitzer Gartenreich) – Германияның орталық бөлігіндегі Дессау қаласы мен Вёрлиц қаласы арасында орналасқан мәдени ландшафт және Дүниежүзілік мұра орны. Германиядағы және континенттік Еуропадағы ең алғашқы және ең ірі ағылшын саябақтарының бірі. Ол 18-шы ғасырдың соңында Анхальт-Дессау герцогы Леопольд III билігімен құрылды. Бүгінде Дессау-Вёрлиц мәдени ландшафты Германияның Саксония-Анхальт жеріндегі Орта Эльба биосфералық қорығының аумағын қамтиды. Дессау-Вёрлиц бақтарының ерекше ландшафт дизайны және Ағарту дәуірінің идеалдарына куәлігі болғандықтан, 2000 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Екі саяхатшы Барокко дәуірінің формалды бақша концепциясынан Stourhead Gardens және Ermenonville-де көргендей, табиғи ландшафтқа көшуді мақсат етті. Леопольд III 1765 жылдан бастап осы идеалдарды іске асыру үшін аймақтың сәулет және ландшафтын өзгерте бастады. Вёрлиц бақтары осы бағдарламаның бастауы болды және континенттік Еуропадағы алғашқы ландшафт бақшасы атанды. Жиырма екі жылдан кейін неміс патшасы Неапольдің бір бөлігін Германияға әкелуді көздеді. Ол өзінің сәулетшісіне бес қабатты кірпіштен тұрғызылған және жергілікті тастармен қапталған ішкі ғимарат салдырды. Үстіне қуыс конус орнатылып, ішінде үш камин және сумен толтырылатын "жасанды кратер" бар жоғары бөлме жасалды. Одан кейін жанартаудың айналасына көл салып, достарын жарылысты тамашалауға шақырды. 18-шы ғасырғы жасанды жарылыстың қалай болғаны туралы мәліметтер тек сол кездегі жазбаларда ғана кездеседі, бірақ арал бұрынғы сұлулығына келгеннен кейін бұл тәжірибе қазіргі заманғы эффектілермен бірге бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Шамамен 25 км-ге созылған бақтардың шағын құрылыстары Орталық Еуропа сәулетіне зор әсер етті. 1774 жылы Эрдманнсдорф бастаған "Гот стиліндегі үй" Хорас Уолполдың Строуберри-Хиллдегі вилласының үлгісімен салынды. Сондай-ақ, саябақта 1795 жылы салынған Пантеон сияқты рим ғибадатханаларының көшірмелері де бар. Келесі ғасырдың басында ландшафт жақын орналасқан Риезигк (1800) және Вокероде (1811) ауылдарындағы неоготикалық шіркеулермен толықтырылды. 1930 жылдары теміржол желісі мен 9-шы Бундесавтобан құрылысынан кейін төрт бөлікке бөлінген бұл аумақ 2000 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орны деп жарияланды. Алайда, ICOMOS «ландшафттың жалпы құрылымы едәуір нашарлаған» деп атап өтті.
The Dessau Wörlitz Garden Realm, (German: Dessau Wörlitzer Gartenreich) is a cultural landscape and World Heritage Site in Germany, located between the city of Dessau and the town of Wörlitz in Central Germany. One of the first and largest English parks in Germany and continental Europe, it was created in the late 18th century under the regency of Duke Leopold III of Anhalt Dessau. Today, the cultural landscape of Dessau Wörlitz encompasses an area of within the Middle Elbe Biosphere Reserve in the German state of Saxony Anhalt. Because of its exceptional landscape design and testimony to the ideals of the Age of Enlightenment, the Dessau Wörlitz Garden Realm was designated as a world heritage site in 2000. The two men aimed to move from the formal garden concept of the Baroque era to a more naturalistic landscape, as they had seen at Stourhead Gardens and Ermenonville. As early as 1765, Leopold III began to make architectural and landscape changes to the countryside in order to realize these ideals. The Wörlitz gardens served as the starting point of the programme, becoming the first landscape garden in continental Europe. Twenty two years later, the German royal set about bringing a piece of Naples to Germany; he had his architect build a brick inner building nearly five stories high and cover it with local boulders. At the top, a hollow cone was made and contained a high chamber, complete with three fireplaces and a roof that contained an "artificial crater" that could be filled with water. He then constructed a lake around the volcano and invited his friends to watch an eruption. Only contemporary accounts detail what the 18th century artificial eruption would have been like, but the practice still takes place today, complete with modern effects, after the island was restored to its past glory. Minor structures of the Garden Realm, stretching for some 25 km, had far reaching ramifications in architecture of Central Europe. The "Gothic House", started by Erdmannsdorff in 1774, modeled on the villa of Horace Walpole at Strawberry Hill, was one of the first Neo Gothic structures on the continent. The park also features replicas of Roman temples, including the Pantheon built in 1795. In the early years of the following century, the landscape was enriched with the Neo Gothic churches in the neighbouring villages of Riesigk (1800) and Vockerode (1811). The grounds, which had been divided into four parts since the construction of a railway line and the Bundesautobahn 9 in the 1930s, were designated a World Heritage Site by UNESCO in 2000. ICOMOS, however, noted that "the overall structure of the landscape has undergone a good deal of deterioration".
Ораниенбаум
Ораниенбаум сарайы 1683 жылы Генриетта Катаринаның жазғы тұрағы ретінде аяқталды, ол күйеуі 1693 жылы қайтыс болғаннан кейін зейнетке шықты. Сарайдың бай безендірілуіне былғары қабырға жабындары және Делфт плиткаларымен жабдықталған асхана кіреді. Бірақ 1780 жылы герцог Леопольд III сарайды және паркті сэр Уильям Чемберстің теориялары бойынша қытай стилінде, бірнеше аркалы көпірлермен, шайханамен және пагодамен қайта жаңартуға бұйрық берді. 1811 жылы Еуропадағы ең ірілерінің бірі саналатын апельсин үйі салынды, ол бүгінге дейін цитрус өсімдіктерінің кең коллекциясын сақтап тұр. Ораниенбаум сарайы, паркі және геометриялық жоспарлау тұжырымы Германиядағы голланд бароккосының сирек кездесетін түпнұсқа қала құрылыстарының бірін құрайды. Нидерланд королевасы Беатрикс, Оранж-Нассау ханшайымы, 2004 жылдың 3 наурызында қайта жаңарту жұмыстарын қарап шықты.
Георгий сарайы
1780 жылы герцог Леопольд III-нің кіші інісі Джон Джордж (1748-1811) Эрдамсдорфтың Георгий сарайын салдырды. Дессаудың солтүстігінде, өзен жағасындағы орманды аймақта орналасқан сарайда бірнеше ескерткіштері бар ағылшын бағы бар. Бұл бақ, Вёрлиц бақтарынан кейін, Бақтар Корольдығындағы екінші ең үлкен бақ болып табылады. Бүгінде Георгиум Анхальт өнер коллекциясына ие, оның ішінде Альбрехт Дюрердің туындылары, әсіресе оның «Меланхолия I» ескі гравюрасы және Лукас Кранахтың Ескісінің туындылары бар.
Луизиум қамалы
Луизиум замогы Дессаудың Вальдерзее ауданында орналасқан және герцог Леопольд III әйелі Луизаға жасаған сыйы болды. Ол 1774 және 1778 жылдар аралығында Эрдманнсдорфтың жобалары бойынша елдік үй ретінде қарапайым неоклассикалық стильде салынды, оған жапсарлас бақтар, жайылымдар және жылқы шаруашылығы кірді. Бірінші және екінші қабаттардағы бөлмелер әшекейлі мүсіндермен және қабырға суреттерімен безендірілген. Жақын жерде демалыс үйі және шайхана ретінде пайдаланылған неоготикалық Жылан үйі орналасқан. Жылан үйінің апельсинханасының дизайны Лондонның Кью бақтарынан шабыттандырылған. Леопольд 1817 жылғы 9 тамызда аттан құлап соққан жарақаттың салдарынан замкте қайтыс болды.
Мосигкау қамалы
Дессаудың батысындағы Мосигкау сарайы Орталық Германиядағы сирек кездесетін рококо сарайларының бірі. Ол Георг Венцеслаус фон Нобельсдорф жобалаған Потсдамдағы Сансуци сарайын еске түсіреді. Сарай 1752 және 1757 жылдар аралығында Ангальт-Дессау әйелдері Анна Вильгельмина, ханзада Леопольд I-нің қызы үшін салынған. Кешенге әйнек үй және Фламанд барокко кезеңінің суреттерінен тұратын коллекция кіреді. Бұл коллекция герцог Джон Джордж II-нің Оранж-Нассау үйімен байланысы нәтижесінде пайда болды және Питер Пауль Рубенс пен Энтони ван Дейктің туындыларын қамтиды.
Гроскухнау қамалы
Гроскухнау қамалы Бақ әлемінің батыс шегін көрсетеді. Ол 1780 жылы герцог Леопольд III-нің кіші інісі Ангальт-Дессау Альберті үшін Кухнау көлінің жанында салынған. Паркте бірнеше жасанды аралдар, жеміс ағаштары және жүзімдіктер бар. Бүгінде қамал – паркті басқаратын Kulturstiftung Dessau Wörlitz қорының орны. Сонымен қатар, Бақ әлеміне 1830 жылы салынған Лейнер Берг орманшысының үйі кіреді, қазір ол Эльба велосипед жолының жанындағы мейрамхана болып табылады, сондай-ақ 1777 жылы жоспарланған Сиглицер Берг орман паркі де осы әлемге кіреді.