Католиктік: Мағынасы мен кең таралуы

Кіріспе

Католиктік деп сипатталатын нанымдар мен тәжірибелер – Католиктік (καθολικός, catholicus арқылы) – көптеген христиан дінтерінде, әсіресе өздерін Шіркеудің Төрт белгісіне сәйкес католик деп сипаттайтын христиан дінтерінде кеңінен қабылданған нанымдар мен тәжірибелердің жиынтығы. Бұл тұжырым 381 жылы Константинопольдің бірінші соборында қалыптасқан Никеялық сенімінде былай деп көрсетілген: "[Мен] бір, қасиетті, католик және апостолдық Шіркеуге сенемін". Ағылшын тіліндегі "catholic" деген сөз ежелгі грек тіліндегі καθολικός (katholikos) сөзінен шыққан, ол "жалпы", "әмбебап" дегенді білдіреді. Осылайша, "католик" дегеніміз – Шіркеуде христиандық сенімнің толықтығы, толық және кемелді, барлығын қамтитын, ешбір нәрсенің жетіспейтін және сенімнің ешбір бөлігін немесе адамдар тобын есепке алмастан, барлық адамдарға жарияланатынын білдіреді. "Католик" дегеннің ертедегі анықтамасы 5 ғасырдағы Комонниторийдегі Винценциан канонында былай делінген: "барлық жерде, әрқашан және барлық адамдар сенген нәрсе". Бұл "Catholic" сөзінен ерекшеленеді, ол Католик Шіркеуін, көбінесе Рим-католик Шіркеуін білдіреді және әсіресе экуменикалық контексте және басқа шіркеулер "католик" терминін қолданатын елдерде оны терминнің кең мағыналарынан ажырату үшін қолданылады. Римдегі папа басқаратын қауым Католик Шіркеуі деп танылса да, католиктіктің белгілері, демек, "католик" термині Шығыс Православ Шіркеуі, Шығыс Православ Шіркеуі, Ассириялық Шығыс Шіркеуі сияқты дінге де қатысты. Бұл термин Рим-католик Шіркеуінен бөлініп шыққан лютерандық және англикандық сияқты діндерде де, сондай-ақ тәуелсіз католицизм және басқа христиан діндерінде де кездеседі. Католиктікті анықтау үшін қолданылатын белгілер, сондай-ақ басқа діндерде осы белгілерді тану осы топтар арасында әртүрлі болғанымен, осындай атрибуттарға ресми құрметті рәсімдер, епископтық басқару, апостолдық мұрагерлік, жоғары құрылымды литургиялық құлшылық және басқа да ортақ экклезиология кіреді. Протестанттық және оған байланысты дәстүрлерде "католик" сөзі ерте христиандықтан бастап сенім мен практиканың әмбебаптығын және сабақтастығын, "Құдайдың құтқарылған халқының бүкіл қауымын" қамтитын түсінікте қолданылады. Әсіресе моравиялық, лютерандық, методисттік және реформаторлық діндерде "католик" термині "апостолдық сенімнің мұрагері" екенін білдіреді. Бұл діндер өздерін католик (әмбебап) Шіркеудің бөлігі деп санайды, бұл термин "Христиандықтың тарихи, ортодоксалды негізгі ағымын білдіреді, оның ілімі экуменикалық соборлар мен сенім белгілерімен анықталған" және осылайша, көптеген реформаторлар "осы католик дәстүріне жүгінді және олар онымен сабақтастықта екендеріне сенді". Осылайша, Шіркеудің әмбебаптығы немесе католиктігі Мәсіхке біріккен сенушілердің бүкіл денесіне (немесе жиналысына) қатысты.

Beliefs and practices widely accepted by those that describe themselves as Catholic
the body of beliefs which are described as "catholic"

Catholicity (from καθολικός, via catholicus) is a concept of pertaining to beliefs and practices that are widely accepted by numerous Christian denominations, most notably by those Christian denominations that describe themselves as catholic in accordance with the Four Marks of the Church, as expressed in the Nicene Creed formulated at the First Council of Constantinople in 381: "[I believe] in one, holy, catholic, and apostolic Church." The English adjective catholic is derived from the Ancient Greek adjective καθολικός (romanized: katholikos), meaning "general", "universal". Thus, "catholic" means that in the Church the wholeness of the Christian faith, full and complete, all embracing, and with nothing lacking, is proclaimed to all people without excluding any part of the faith or any class or group of people. An early definition for what is "catholic" was summarized in what is known as the Vincentian Canon in the 5th century Commonitory: "what has been believed everywhere, always, and by all." This is distinct from the capitalized word Catholic, referring specifically to the Catholic Church and often, further, the Roman Catholic Church, used especially in ecumenical contexts and in countries where other churches use the term catholic, to distinguish it from broader meanings of the term. Though the community led by the pope in Rome is known as the Catholic Church, the traits of catholicity, and thus the term catholic, are also ascribed to denominations such as the Eastern Orthodox Church, the Oriental Orthodox Church, the Assyrian Church of the East. It also occurs in the language of churches that decisively split from the Roman Catholic Church, like Lutheranism and Anglicanism, as well as Independent Catholicism and other Christian denominations. While traits used to define catholicity, as well as recognition of these traits in other denominations, vary among these groups, such attributes include formal sacraments, an episcopal polity, apostolic succession, highly structured liturgical worship, and other shared Ecclesiology. Among Protestant and related traditions, catholic is used in the sense of indicating a self understanding of the universality of the confession and continuity of faith and practice from Early Christianity, encompassing the "whole company of God's redeemed people". Specifically among Moravian, Lutheran, Methodist, and Reformed denominations the term "catholic" is used in claiming to be "heirs of the apostolic faith". These denominations consider themselves to be part of the catholic (universal) church, teaching that the term "designates the historic, orthodox mainstream of Christianity whose doctrine was defined by the ecumenical councils and creeds" and as such, most Reformers "appealed to this catholic tradition and believed they were in continuity with it." As such, the universality, or catholicity, of the church pertains to the entire body (or assembly) of believers united to Christ.

Негізгі бөлімдердің жиынтығы

Католиктікке қатысты жиі кездесетін сенім – Иса Мәсіх құрған алғашқы христиан шіркеуімен байланысты институционалдық сабақтастық. Көптеген шіркеулер немесе шіркеулер бірлестіктері өздерін жеке немесе ұжымдық түрде нағыз шіркеу деп жариялайды. Төменде христиандық ішіндегі маңызды шиғыстар мен қақтығыстар, әсіресе католиктер деп санайтын топтар арасындағы жағдайлар қамтылған. Қай топтар алғашқы шіркеуден бөлінгені туралы әртүрлі тарихи түсіндірмелер бар. Пентархия теориясына сәйкес, алғашқы бөлінбеген шіркеу Рим, Александрия және Антиохияның үш патриархы басшылығымен ұйымдастырылды. Кейін Константинополь және Иерусалим патриархтары қосылды. Рим епискобы сол кезде олардың арасында бірінші болып есептелді, мысалы, Константинопольдің бірінші соборының 3-ші қағидасында (381) айтылғандай, "бірінші" дегені – теңдердің арасындағы бірінші деген мағынаны білдіреді. Доктриналық немесе рәсімдік даулар көбінесе Римге жіберілетін, мысалы, Афанасий Тир соборының шешіміне қарсы шағым түсіргенде (335), Папа Юлий I, мұндай шағымдарды қалыпты жағдай деп атап, сол собордың шешімін жойды және Афанасий мен Анкиралық Марцеллді қызметтеріне қайтарды. Рим епискобының экуменикалық соборларды шақыру құқығы да болды. Империя астанасы Константинопольге көшкенде Римнің ықпалы кейде күмәндалған. Дегенмен, Рим өзінің Апостолдар Петір мен Пауылға байланысты ерекше билігін талап етті, олардың көптеген адамдар Римде шейіт болып, жерленгенін сенді. Рим епискобы өзін Петірдің мұрагері деп есептеді. Петірдің бірінші Папа болмағаны және Римге ешқашан бармағаны туралы мәліметтер де бар. 431 жылы Ефесте өткен үшінші экуменикалық собор негізінен несториандыққа қатысты болды. Несториандық Исаның адамдық және құдайлық жаратылыстары арасындағы айырмашылықты баса көрсетіп, Иса Мәсіх туғанда Мәриямды Құдайды туды деп айтуға болмайды деп үйретті. Собор Несториандықты қабылдамады және Иса Мәсіхтің адамдық және құдайлық жаратылыстары біртұтас болғандықтан, оның анасы, Қасиетті Мәриям, Теотокос, Құдайды туған Ана болып табылады деп бекітті. Осы собордан кейін ерте шіркеуде алғашқы үлкен жарылыс болды. Собордың шешімін қабылдамағандар негізінен парсылар болды және бүгінде Шығыс Ассирия шіркеуі мен оған байланысты шіркеулермен ұсынылады, бірақ қазір "несториандық" теологияны ұстанбайды. Олар көбінесе Ежелгі Шығыс шіркеулері деп аталады. Келесі маңызды жарылыс Халкидон соборынан (451) кейін болды. Бұл собор Евтихийдің монофизитшілігін жоққа шығарды, ол Құдайдың жаратылысы Мәсіхтің адам жаратылысын толыққанды қамтығанын мәлімдеді. Собор Мәсіхтің бір тұлға болғанымен, екі жаратылысы бар екенін, "араласпаған, өзгермеген, бөлінбеген, ажыраспаған" екенін және осылайша толыққанды Құдай да, толыққанды адам да екенін жариялады. Александрия шіркеуі осы собордың қабылдаған шарттарын қабылдамады. Соборды қабылдамау дәстүрін ұстанатын христиан шіркеулері – олар доктрина бойынша монофизит емес – Халкидонға дейінгі немесе Шығыс православие шіркеулері деп аталады. Христиандық ішіндегі келесі үлкен жарылыс 11 ғасырда болды. Ұзаққа созылған доктриналық даулар, шіркеу басқару әдістері арасындағы қақтығыстар және бөлек рәсімдер мен тәжірибелердің дамуы 1054 жылы шіркеуді "Батысқа" және "Шығысқа" бөліп, жарылысқа әкелді. Испания, Англия, Франция, Киелі Рим империясы, Польша, Богемия, Словакия, Скандинавия, Балтық елдері және жалпы Батыс Еуропа Батыс лагерінде болды, ал Грекия, Румыния, Ресей және көптеген басқа славян елдері, Анатолия және Сирия мен Египеттегі христиандар Халкидон соборының шешімін қабылдады және Шығыс лагерін құрады. Батыс шіркеуі мен Шығыс шіркеуінің арасындағы бұл жарылыс Шығыс-Батыс шиғыры деп аталады. 1438 жылы Флоренция соборы шақырылды, онда Шығыс пен Батыс арасындағы теологиялық айырмашылықтарды түсінуге бағытталған күшті диалог өтті, католик және православие шіркеулерін қайта біріктіру үмітімен. Бірнеше шығыс шіркеулері бірігіп, Шығыс католик шіркеулерінің бір бөлігін құрады. 16 ғасырда протестанттық реформация кезінде шіркеуде тағы бір маңызды жарылыс болды, содан кейін Батыс шіркеуінің көп бөліктері Папа билігін және сол кездегі Батыс шіркеуінің кейбір ілімдерін қабылдамады және "Реформацияланған" немесе "Протестант" деп аталды. Рим-католик шіркеуінің бірінші Ватикан соборынан кейін, Папаның қатесіздігі туралы догманы ресми түрде жариялағаннан кейін, Нидерландыдағы және неміс тілінде сөйлейтін елдердегі шағын католик топтары Ескі католик (Altkatholische) шіркеуін құрды.

A common belief related to catholicity is institutional continuity with the early Christian church founded by Jesus Christ. Many churches or communions of churches identify singularly or collectively as the authentic church. The following summarizes the major schisms and conflicts within Christianity, particularly within groups that identify as catholic; there are several competing historical interpretations as to which groups entered into schism with the original early church. According to the theory of Pentarchy, the early undivided church came to be organized under the three patriarchs of Rome, Alexandria and Antioch, to which later were added the patriarchs of Constantinople and Jerusalem. The Bishop of Rome was at that time recognized as first among them, as is stated, for instance, in canon 3 of the First Council of Constantinople (381)—many interpret "first" as meaning here first among equals—and doctrinal or procedural disputes were often referred to Rome, as when, on appeal by Athanasius against the decision of the Council of Tyre (335), Pope Julius I, who spoke of such appeals as customary, annulled the action of that council and restored Athanasius and Marcellus of Ancyra to their sees. The Bishop of Rome was also considered to have the right to convene ecumenical councils. When the Imperial capital moved to Constantinople, Rome's influence was sometimes challenged. Nonetheless, Rome claimed special authority because of its connection to the Apostles Peter and Paul, who, many believe, were martyred and buried in Rome, and because the Bishop of Rome saw himself as the successor of Peter. There are sources that suggest that Peter was not the first Pope and never went to Rome. The 431 Council of Ephesus, the third ecumenical council, was chiefly concerned with Nestorianism, which emphasized the distinction between the humanity and divinity of Jesus and taught that, in giving birth to Jesus Christ, the Virgin Mary could not be spoken of as giving birth to God. This Council rejected Nestorianism and affirmed that, as humanity and divinity are inseparable in the one person of Jesus Christ, his mother, the Virgin Mary, is thus Theotokos, God bearer, Mother of God. The first great rupture in the Early Church followed this Council. Those who refused to accept the Council's ruling were largely Persian and are represented today by the Assyrian Church of the East and related churches, which, however, do not now hold a "Nestorian" theology. They are often called Ancient Oriental Churches. The next major break was after the Council of Chalcedon (451). This Council repudiated Eutychian Monophysitism which stated that the divine nature completely subsumed the human nature in Christ. This Council declared that Christ, though one person, exhibited two natures "without confusion, without change, without division, without separation" and thus is both fully God and fully human. The Alexandrian Church rejected the terms adopted by this Council, and the Christian churches that follow the tradition of non acceptance of the Council—they are not Monophysite in doctrine—are referred to as Pre Chalcedonian or Oriental Orthodox Churches. The next great rift within Christianity was in the 11th century. Longstanding doctrinal disputes, as well as conflicts between methods of church government, and the evolution of separate rites and practices, precipitated a split in 1054 that divided the church, this time between a "West" and an "East". Spain, England, France, the Holy Roman Empire, Poland, Bohemia, Slovakia, Scandinavia, the Baltic states, and Western Europe in general were in the Western camp, and Greece, Romania, Russia and many other Slavic lands, Anatolia, and the Christians in Syria and Egypt who accepted the Council of Chalcedon made up the Eastern camp. This division between the Western Church and the Eastern Church is called the East–West Schism. In 1438, the Council of Florence convened, which featured a strong dialogue focussed on understanding the theological differences between the East and West, with the hope of reuniting the Catholic and Orthodox churches. Several eastern churches reunited, constituting some of the Eastern Catholic Churches. Another major division in the church occurred in the 16th century with the Protestant Reformation, after which many parts of the Western Church rejected Papal authority, and some of the teachings of the Western Church at that time, and became known as "Reformed" or "Protestant". A much less extensive rupture occurred when, after the Roman Catholic Church's First Vatican Council, in which it officially proclaimed the dogma of papal infallibility, small clusters of Catholics in the Netherlands and in German speaking countries formed the Old Catholic (Altkatholische) Church.

Сенімдер мен тәжірибелер

"Католицизм" және "католиктік" терминдерін қолдану контекстке байланысты. Ұлы жарылыстан бұрынғы кезеңдерде бұл Никеялық дінге және әсіресе Христологияның қағидаларына, яғни ариандықтан бас тартуға қатысты. Ұлы жарылыстан кейін Католиктік (бас әрпімен) – Католик шіркеуі мағынасында, Латын шіркеуін, грек дәстүріндегі Шығыс Католик шіркеулерін және басқа Шығыс Католик шіркеулерін біріктіреді. Литургиялық және канондық тәжірибелер Рим және Шығыс Католик шіркеулерін құрайтын барлық жеке шіркеулерде әртүрлі (немесе Ричард МакБрайен оларды "Католик шіркеулерінің бірлігі" деп атайды). Мұны Шығыс Христиандығындағы жеке шіркеу басшысына қатысты "Католикос" (бірақ Католиктік емес) терминімен салыстырыңыз. Рим-Католик шіркеуінде "католик" термині крещение алған және Папамен бірлікте болатын адамдарды қамтиды деп түсініледі. Басқа христиандар оны аралық мағынада қолданады, тек Риммен бірліктегі христиандар ғана емес, сонымен қатар Символдарды жаттайтын барлық христиандардан да тар мағынада. Олар оны кальвинистік немесе пуритандық протестантизмнен өзгеше екенін көрсету үшін пайдаланады. Сонда осы католиктік анықтамасының ортақ сипаттамалық сенімдері мен іс-әрекеттерінің тізімін жасауға тырысудың мәні бар:

* Иса құрған және Киелі Рухтың басшылығымен құрылған шіркеуден тікелей және үздіксіз ұйымдық байланыс.
* Иса Мәсіхтің Құдай екеніне сену, бұл ілім Никеяның бірінші соборында ресми түрде нақтыланып, Никеялық дін белгісінде көрсетілген.
* Евхаристиядағы Мәсіхтің нақты қатысуына сену, яғни нан мен шараптың шын мәнінде Мәсіхтің денесіне айналуына сену.
* Қасиетті қызметте апостолдық мұрагерлікке сену.
* Католик шіркеуіне (грекше καθολικός, яғни "жалпыға ортақ") – Исаның Басы болатын Мәсіхтің денесі ретінде сену.
* Таңдау рәсімдерінің қажеттілігі мен тиімділігіне сену.
* Крест белгісін литургиялық және жеке пайдалану.
* Дін ғибадатында киелі суреттер, шамдар, киімдер мен музыка, көбінесе құрбандық иісі мен суды қолдану.
* Христиандық литургиялық жылды сақтау.
* Қасиеттілерге, әсіресе Исаның анасы Мәриямға, Иса Мәсіхтің адам анасы ретінде, немесе Теотокос ("Құдайды көтерген" немесе "Құдай анасы") деген атаққа құрмет көрсету, бұл атақ Никея кеңесінен кейін, 431 жылғы Ефес кеңесінде ғана "Католик" болды, бірақ оған табынудан бас тарту.
* Қасиеттілердің бірлігіне сену.

Таңдаулар немесе қасиетті құпиялар

Рим-католик дәстүріндегі шіркеулер жеті сакрамент немесе «қасиетті құпияларды» өткізеді: Шомылдыру, Бастылау немесе Миросоздау, Евхаристия, Күнәдан бас тарту, сондай-ақ татуласу, Науқастарды майлау, Қасиетті тәртіптер және Неке. Протестант христиандары үшін тек шомылдыру және Евхаристия ғана сакрамент саналады. Өздерін католик деп санайтын шіркеулерде сакрамент – Құдайдың көзге көрінбейтін рақымының әсерлі, көрінетін белгісі. «Құпия» сөзі тек осы рәсімдер үшін ғана емес, сонымен қатар Құдай туралы және Құдайдың жаратылыспен мистикалық байланысына қатысты басқа мағыналарда да қолданылады. Ал «сакрамент» (латын тілінен – «соғымды серт») Батыста осы рәсімдерді ғана білдіреді. Шомылдыру – христиандық бастаудың бірінші сакраменті, барлық басқа сакраменттердің негізі. Католик дәстүріндегі шіркеулер христиандық конфессиялардың көпшілігінде «Әке, Ұл және Киелі Рухтың атымен» өткізілген шомылдыруды жарамды деп санайды, себебі әсері сакрамент арқылы туындайды, діни қызметкердің сеніміне қарамастан, бірақ оның ниетіне байланысты. Бұл басқа шіркеулерде міндетті түрде орын алмауы мүмкін. Никеялық Символда айтылғандай, шомылдыру «күнәлардың кешірілуі» үшін жасалады, тек жеке күнәлар ғана емес, тіпті нәрестелердің де түпкі күнәлары кешіріледі, олар әлі күнә жасаған жоқ. Күнәларды кешіру – Құдайдың қасиетті рақымы арқылы шомылдырылған адамның Құдайдың өміріне қатысуы. Басталған адам «Мәсіхке киінеді» (Ғалаттықтарға 3:27) және «Онымен бірге шомылдырылып, сенім арқылы Құдайдың күшімен қайта тіріледі» (Қолостықтарға 2:12). Бастылау немесе Миросоздау – христиандық бастаудың екінші сакраменті, шомылдыру рәсімінде берілген Киелі Рухтың сыйы «күштіріліп, тереңдетіледі» (мысалы, Католик шіркеуінің Катехизимі, §1303). Батыс дәстүрінде бұл әдетте шомылдырудан бөлек рәсім болып табылады, ол кем дегенде ақыл-есі жетілген (шамамен 7 жаста) адамдарға, катехизис деп аталатын білім беру кезеңінен кейін беріледі және кейде адам сенімін толыққанды білдіре алатын жасқа дейін кейінге қалдырылады. Бұл рәсім әдетте шомылдыру рәсімінің бір бөлігі болып табылатын, бірақ жеке сакрамент ретінде қарастырылмайтын миромен (немесе мырзамен) майлаудан ерекшеленеді. Шығыс дәстүрінде бұл әдетте шомылдырумен бірге, оны аяқтау ретінде өткізіледі, бірақ кейде басқа дінге кіргендерге немесе православиеге оралғандарға бөлек беріледі. Кейбір теологиялар мұны ішкі «Киелі Рухтың шомылдыруының» сыртқы белгісі деп санайды, оның арнайы сыйлықтары (немесе харизмалары) Құдайдың еркіне сәйкес уақыт өте келе көрініс табуы немесе жасырын қалуы мүмкін. Оның «бастапқы» қызметшісі – жарамды түрде құлшылыққа тағайындалған епископ; егер діни қызметкер («пресвитер») сакраментті өткізсе (кейбір католик шіркеулерінде рұқсат етілгендей), жоғары тәртіппен байланыс епископтың батасын алған мироны қолдану арқылы көрсетіледі. (Шығыс православие шіркеуінде бұл әдетте, бірақ міндетті түрде емес, жергілікті автокефальді шіркеудің біріншісімен жасалады.) Евхаристия – сакрамент (христиандық бастаудың үшіншісі), арқылы адалдар Иса Мәсіхтің Денесі мен Қанына қатысу арқылы және Мәсіхтің бір мәңгілік құрбандығына қатысу арқылы соңғы «күнделікті нанын» немесе «жолдағы нанын» алады. Католик дінінің пікірінше, бұл рәсімде қолданылатын нан мен шарап, Киелі Рухтың құпия әрекеті арқылы Мәсіхтің Денесі мен Қанына айналады – оның нағыз болуы. Бұл түрлендіруді кейбіреулер транссубстанциация немесе метоузиоз деп түсіндіреді, ал басқалары консубстанциация немесе сакраменталды одақ деп түсіндіреді. Күнәдан бас тарту (сондай-ақ Татуласу және Мойындау) – емдеудің екі сакраментінің біріншісі. Ол сонымен қатар қайта оралу, кешіру және ақталу сакраменті деп аталады. Бұл – шомылдырылған адамның жасаған күнәларына байланысты Құдайдан алыстауының рухани жазылуы. Ол өкінушінің күнәсі үшін өкініш білдіруін (рәсімсіз әсері болмайды), күнәсын мойындауын (өте сирек жағдайларда жалпы мойындау түрінде болуы мүмкін) және күнәкарды кешіруге өкілеттігі бар діни қызметкерге, сондай-ақ діни қызметкердің кешіруін қамтиды. Кейбір дәстүрлерде (мысалы, Рим католик шіркеуінде) рәсімде төртінші элемент – қанағаттандыру – бар, ол діни қызметкер тағайындаған өкініш белгілері ретінде анықталады. Ертедегі христиан ғасырларында төртінші элемент өте ауыр болды және әдетте ақталудан бұрын, бірақ қазір ол әдетте қарапайым тапсырманы қамтиды (кейбір дәстүрлерде «күнәдан бас тарту» деп аталады), өкініш білдіру және одан әрі күнә жасауға қарсы тұру үшін емдік құрал ретінде. Науқастарды майлау (немесе Жұбату) – емдеудің екінші сакраменті. Онда ауруға шалдыққандар діни қызметкермен майланады, ол осы мақсат үшін епископпен қасиеттендірілген маймен майлайды. Өткен ғасырларда, мұндай шектеулі түсіндіру әдетте болған кезде, сакрамент «Соңғы Жұбату» деп белгілі болды, яғни «Соңғы майлау», дәл осылай дәстүрлі католиктер арасында белгілі. Ол тек «Соңғы рәсімдердің» бірі ретінде берілді. Басқа «Соңғы рәсімдер» – Күнәдан бас тарту (егер өлген адам денелік жағдайда мойындауға шамасы келмесе, өкініш болған жағдайда ғана ақталу беріледі) және Евхаристия, ол өлгенге берілгенде «Жолақы» деп аталады, латын тіліндегі түпнұсқалық мағынасы «сапарға азық». Қасиетті тәртіптер – епископтар, діни қызметкерлер (пресвитерлер) және диакондардың қасиетті тәртіптеріне кіретін сакрамент, «Құдайдың құпияларын басқарушылардың» үштік тәртібі (1 Коринттіктерге 4:1), оған үйрету, қасиеттендіру және басқару міндетін береді. Бұл сакраментті тек епископ ғана өткізе алады, өйткені тек епископ ғана Апостолдық қызметтің толықтығын ұстайды. Епископқа тағайындалу адамды Апостолдардың орнына келген дене мүшесіне айналдырады. Діни қызметкерге тағайындалу адамды Мәсіхке, Шіркеудің Басына және жалғыз қажетті Пасторға ұқсатады, оған епископтың көмекшісі және викарийі ретінде құдайға құлшылық етуге төрағалық етуге және әсіресе Евхаристия сакраментін жасауға берілген күшті ұсынады, «Мәсіхтің тұлғасында» әрекет етеді. Диаконға тағайындалу адамды барлық қызметші Мәсіхке ұқсатады, диаконды Шіркеуге, әсіресе Сөз қызметі, құдайға құлшылық ету, пастырлық көмек және қайырымдылық салаларында қызмет етуге қояды. Диакондар кейін діни қызметке тағайындалуы мүмкін, бірақ әйелі болмаса ғана. Кейбір дәстүрлерде (мысалы, Рим католик шіркеуінде) үйленген ер адамдарға діни қызметкер болып тағайындалуға рұқсат берілсе, діни қызметкерлер үйленуге құқығы жоқ. Басқаларында (мысалы, Англиялық католик шіркеуінде) діни қызметкерлердің үйленуіне рұқсат беріледі. Епископтыққа әйелдердің тағайындалуына қатысты, Шығыс православие, Шығыс және Рим католик шіркеулерінің бір жағынан, лютерандық, Англиялық және тәуелсіз католик шіркеулерінің екінші жағынан арасындағы алшақтықты бағалауға болмайды. Мысалы, Христиандық бірлікті ілгерілету жөніндегі Пап кеңесінің президенті кардинал Вальтер Каспер 2006 жылы Англиялық епископтарға сөз сөйлеген кезде бұл туралы айтты. Картагендік Киприанды (258 ж. өмірден кеткен) цитата келтіре отырып, ол епископат бірегей екенін, яғни «оның әр бөлігі әрқайсысы үшін толыққанды» екенін айтты; епископтар бірлік құралы болды, тек қазіргі Шіркеуде ғана емес, сонымен қатар уақыт бойынша, әмбебап Шіркеуде де. Осыған байланысты, ол «эпископтық кеңсеге әйелдерді тағайындау туралы шешім көпшілік пен азшылық арасында қақтығыс тудырмауы керек». Мұндай шешім «...ескі Шіркеулердің келісімімен» қабылдалуы керек.

Churches in the Roman Catholic tradition administer seven sacraments or "sacred mysteries": Baptism, Confirmation or Chrismation, Eucharist, Penance, also known as Reconciliation, Anointing of the Sick, Holy Orders, and Matrimony. For Protestant Christians, only Baptism and Eucharist are considered sacraments. In churches that consider themselves catholic, a sacrament is considered to be an efficacious visible sign of God's invisible grace. While the word mystery is used not only of these rites, but also with other meanings with reference to revelations of and about God and to God's mystical interaction with creation, the word sacrament (Latin: a solemn pledge), the usual term in the West, refers specifically to these rites. Baptism – the first sacrament of Christian initiation, the basis for all the other sacraments. Churches in the Catholic tradition consider baptism conferred in most Christian denominations "in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Spirit" (cf. ) to be valid, since the effect is produced through the sacrament, independently of the faith of the minister, though not of the minister's intention. This is not necessarily the case in other churches. As stated in the Nicene Creed, Baptism is "for the forgiveness of sins", not only personal sins, but also of original sin, which it remits even in infants who have committed no actual sins. Expressed positively, forgiveness of sins means bestowal of the sanctifying grace by which the baptized person shares the life of God. The initiate "puts on Christ" (Galatians 3:27), and is "buried with him in baptism also raised with him through faith in the working of God" (Colossians 2:12). Confirmation or Chrismation – the second sacrament of Christian initiation, the means by which the gift of the Holy Spirit conferred in baptism is "strengthened and deepened" (see, for example, Catechism of the Catholic Church, §1303) by a sealing. In the Western tradition it is usually a separate rite from baptism, bestowed, following a period of education called catechesis, on those who have at least reached the age of discretion (about 7) and sometimes postponed until an age when the person is considered capable of making a mature independent profession of faith. It is considered to be of a nature distinct from the anointing with chrism (also called myrrh) that is usually part of the rite of baptism and that is not seen as a separate sacrament. In the Eastern tradition it is usually conferred in conjunction with baptism, as its completion, but is sometimes administered separately to converts or those who return to Orthodoxy. Some theologies consider this to be the outward sign of the inner "Baptism of the Holy Spirit", the special gifts (or charismata) of which may remain latent or become manifest over time according to God's will. Its "originating" minister is a validly consecrated bishop; if a priest (a "presbyter") confers the sacrament (as is permitted in some Catholic churches) the link with the higher order is indicated by the use of chrism blessed by a bishop. (In an Eastern Orthodox Church, this is customarily, although not necessarily, done by the primate of the local autocephalous church.) Eucharist – the sacrament (the third of Christian initiation) by which the faithful receive their ultimate "daily bread", or "bread for the journey", by partaking of and in the Body and Blood of Jesus Christ and being participants in Christ's one eternal sacrifice. The bread and wine used in the rite are, according to Catholic faith, in the mystical action of the Holy Spirit, transformed to be Christ's Body and Blood—his Real Presence. This transformation is interpreted by some as transubstantiation or metousiosis, by others as consubstantiation or sacramental union. Penance (also called Confession and Reconciliation) – the first of the two sacraments of healing. It is also called the sacrament of conversion, of forgiveness, and of absolution. It is the sacrament of spiritual healing of a baptized person from the distancing from God involved in actual sins committed. It involves the penitent's contrition for sin (without which the rite does not have its effect), confession (which in highly exceptional circumstances can take the form of a corporate general confession) to a minister who has the faculty to exercise the power to absolve the penitent, and absolution by the minister. In some traditions (such as the Roman Catholic), the rite involves a fourth element – satisfaction – which is defined as signs of repentance imposed by the minister. In early Christian centuries, the fourth element was quite onerous and generally preceded absolution, but now it usually involves a simple task (in some traditions called a "penance") for the penitent to perform, to make some reparation and as a medicinal means of strengthening against further sinning. Anointing of the Sick (or Unction) – the second sacrament of healing. In it those who are suffering an illness are anointed by a priest with oil consecrated by a bishop specifically for that purpose. In past centuries, when such a restrictive interpretation was customary, the sacrament came to be known as "Extreme Unction", i. e. "Final Anointing", as it still is among traditionalist Catholics. It was then conferred only as one of the "Last Rites". The other "Last Rites" are Penance (if the dying person is physically unable to confess, at least absolution, conditional on the existence of contrition, is given), and the Eucharist, which, when administered to the dying, is known as "Viaticum", a word whose original meaning in Latin was "provision for a journey". Holy Orders – the sacrament which integrates someone into the Holy Orders of bishops, priests (presbyters), and deacons, the threefold order of "administrators of the mysteries of God" (1 Corinthians 4:1), giving the person the mission to teach, sanctify, and govern. Only a bishop may administer this sacrament, as only a bishop holds the fullness of the Apostolic Ministry. Ordination as a bishop makes one a member of the body that has succeeded to that of the Apostles. Ordination as a priest configures a person to Christ the Head of the Church and the one essential Priest, empowering that person, as the bishops' assistant and vicar, to preside at the celebration of divine worship, and in particular to confect the sacrament of the Eucharist, acting "in persona Christi" (in the person of Christ). Ordination as a deacon configures the person to Christ the Servant of All, placing the deacon at the service of the Church, especially in the fields of the ministry of the Word, service in divine worship, pastoral guidance and charity. Deacons may later be further ordained to the priesthood, but only if they do not have a wife. In some traditions (such as those of the Roman Catholic Church), while married men may be ordained, ordained men may not marry. In others (such as the Anglican Catholic Church), clerical marriage is permitted. In regard to the ordination of women to the episcopacy, one cannot underestimate the chasm that is currently developing between the Eastern Orthodox, Oriental and Roman Catholic churches, on the one hand, and the Lutheran, Anglican and Independent Catholic churches, on the other hand. Cardinal Walter Kasper, President of the Pontifical Council for Promoting Christian Unity, for example, noted this when he addressed some Anglican bishops in 2006. Quoting St Cyprian of Carthage (d. 258), he said the episcopate is one, which means that "each part of it is held by each one for the whole"; that bishops were instruments of unity not only within the contemporary Church, but also across time, within the universal Church. This being the case, he continued, "the decision for the ordination of women to the Episcopal office must not in any way involve a conflict between the majority and the minority." Such a decision should be made "with the consensus of the ancient Churches of the East and West." To do otherwise "would spell the end" to any kind of unity. Moreover, some sectors of Anglicanism "in isolation of the whole" have approved the ordination of openly active homosexuals to the priesthood and episcopacy, in spite of the support that Rowan Williams, the Archbishop of Canterbury, spoke for Anglican teaching on homosexuality, which he said the church "could not change simply because of a shift in society's attitude", noting also that those churches blessing same sex unions and consecrating openingly gay bishops would not be able "to take part as a whole in ecumenical and interfaith dialogue." Thus in ecumenical matters, only if the Roman Catholic as well as Orthodox churches come to an understanding with first tier or primary bishops of the Anglican Communion can those churches (representing 95% of global Catholicism) implement an agreement with second tier or secondary Anglican bishops and their respective Anglican communities. The Russian Orthodox Church, which because of the episcopal ordination of Gene Robinson severed its dialogue with the United States Episcopal Church, while declaring itself open to "contacts and cooperation with those American Episcopalians who remain faithful to the gospel's moral teaching", stated that it was willing to restore relations with those Episcopal dioceses that refused to recognize the election of Katharine Jefferts Schori as their Church's presiding bishop
Holy Matrimony (or Marriage) – is the sacrament of joining a man and a woman (according to the churches' doctrines) for mutual help and love (the unitive purpose), consecrating them for their particular mission of building up the Church and the world, and providing grace for accomplishing that mission. Western tradition sees the sacrament as conferred by the canonically expressed mutual consent of the partners in marriage; Eastern and some recent Western theologians not in communion with the see of Rome view the blessing by a priest as constituting the sacramental action.

Дене атауларын түсіндіру

Көптеген жеке христиандар мен христиандық ағымдар өздерін «католик» деп санайды, әсіресе апостолдық мұрагерлік негізінде. Олар бес топқа бөлінеді: Католик шіркеуі, сондай-ақ Рим католик шіркеуі деп белгілі, Рим епискобымен толық бірлікте болуды католиктік діннің маңызды элементі деп есептейді. Оның құрамына кіретін жергілікті шіркеулер – Латын шіркеуі және Шығыс католик шіркеулері – «Риммен бірлікте» бола тұра, ерекше және жеке юрисдикцияларға ие. Бұларға, Шығыс православие шіркеуі, Орталық православие шіркеуі және Шығыс шіркеуінің жатқандары сияқты, ертедегі шіркеуден апостолдық мұрагерліктің үзілмегенін дәлелдейтін және өздерін Католик шіркеуі деп танитын адамдар жатады. Ежелгі католик, Англикан және кейбір лютеран және басқа да ағымдар да ертедегі шіркеуден апостолдық мұрагерлік жалғасын талап етеді және өздерін шіркеудің құрамдас бөлігі деп санайды. Апостолдардың рухани ұрпақтары екенін мәлімдейтін, бірақ тарихи шіркеуден анық институционалдық мұрагерлік болмайтын және әдетте өздерін «католик» деп атамайтын адамдар да бар. Апостолдық мұрагерлік үзілгенін мойындаған, бірақ оны толық бірлікте сақталған шіркеулермен қарым-қатынас құру үшін қалпына келтіргендер де бар. Мысалы, Америкадағы Евангелистік лютеран шіркеуі мен Канададағы Евангелистік лютеран шіркеуі, Англикан және Ежелгі католик шіркеулерімен салыстырғанда. 3-санаттағы кейбір конфессиялар үшін өзін-өзі растау – жалпы шіркеудің бір Құдай мен бір Құтқарушының астындағы түпкілікті бірлігіне сенуге қатысты, бірыңғай институтқа емес (жоғарыдағы 1-санаттағыдай). Мұндай жағдайда «католик» сөзі көбінесе кішкенә әріппен жазылады. Батыс Апостолдардың иман жолы мен Никеялық иман жолында айтылатын «Мен бір, киелі, католик шіркеуге сенемін» сөздері құлшылық қызметтерінде оқылады. 3-санаттағы кейбір конфессияларда «католик» сөзі «христиан» сөзімен ауыстырылады, бұл христиан шіркеуінің, кем дегенде, идеалды түрде, бөлінбегендігін көрсетеді. Протестант шіркеулерінің әрқайсысының католиктік туралы өзіндік теологиялық және шіркеутанулық түсініктері бар.

Many individual Christians and Christian denominations consider themselves "catholic" on the basis, in particular, of apostolic succession. They may be described as falling into five groups:
The Catholic Church, also known as the Roman Catholic Church, which sees full communion with the Bishop of Rome as an essential element of Catholicism. Its constituent particular churches, Latin Church and the Eastern Catholic Churches, have distinct and separate jurisdictions, while still being "in union with Rome". Those, like adherents of Eastern Orthodox Church, Oriental Orthodox Church and the Church of the East, that claim unbroken apostolic succession from the early church and identify themselves as the Catholic Church. Those, such as the Old Catholic, Anglican and some Lutheran and other denominations, that claim unbroken apostolic succession from the early church and see themselves as a constituent part of the church. Those who claim to be spiritual descendants of the Apostles but have no discernible institutional descent from the historic church and normally do not refer to themselves as catholic. Those who have acknowledged a break in apostolic succession, but have restored it in order to be in full communion with bodies that have maintained the practice. Examples in this category include the Evangelical Lutheran Church in America and the Evangelical Lutheran Church in Canada vis à vis their Anglican and Old Catholic counterparts. For some confessions listed under category 3, the self affirmation refers to the belief in the ultimate unity of the universal church under one God and one Savior, rather than in one visibly unified institution (as with category 1, above). In this usage, "catholic" is sometimes written with a lower case "c". The Western Apostles' Creed and the Nicene Creed, stating "I believe in one holy catholic church", are recited in worship services. Among some denominations in category 3, "Christian" is substituted for "catholic" in order to denote the doctrine that the Christian Church is, at least ideally, undivided. Protestant churches each have their own distinctive theological and ecclesiological notions of catholicity.

Католик шіркеуі

Дін ілімі конгрегациясы «Дини бірлестік ретінде түсінілетін шіркеудің кейбір аспектілері туралы» хатында жалпы шіркеудің шіркеулердің бірлестігі ретінде түсіндірілуі «әрбір жергілікті шіркеу өзін-өзі толыққанды субъекті ретінде ұсынады және жалпы шіркеу – жергілікті шіркеулердің өзара мойындауының нәтижесі» деген мағынаны білдірмеуі керек екенін баса көрсетті. Ол «жалпы шіркеуді жергілікті шіркеулердің қосындысы немесе жергілікті шіркеулердің федерациясы ретінде қарастыруға болмайды» деп мәлімдеді. Католик шіркеуі Римдегі Киелі Тақпен толық қарым-қатынаста болғандарды ғана католиктер деп есептейді. Шығыс православие шіркеуінің жарамды епископаттары мен Евхаристиясын мойындағанмен, ол лютерандық сияқты протестанттық конфессияларды нағыз шіркеулер деп санамайды және оларды «егершілдік қауымдастықтар» деп атайды. Католик шіркеуі осы конфессиялардың жарамды Евхаристияны тойлауға қабілетті епископтық тағайындамалары жоқ деп есептейтіндіктен, оларды «шынайы мағынада» шіркеулер деп жіктемейді. Католик шіркеуінің қателіксіздік доктринасы Исаның Петірге жердегі шіркеудің басшысы ретінде берген билігі оның ізбасарларына, яғни папаларға, берілгеніне сенімділігінен туындайды. Киелі кітапта былай делінген: «Сен Петірсің, және Мен осы тасқа Өзімнің шіркеуімді құрамын, ал адаздық есіктері оған үстемдік ете алмайды. Мен саған Құдай Патшалығының кілттерін беремін; жерде байлаған нәрселер көкте байланады, жерде босатылған нәрселер көкте босатылады». Латын және Шығыс католик шіркеулері бірігіп «Католик шіркеуін» құрайды, көбінесе «Рим-католик шіркеуі» деп аталады, бұл әлемдегі ең ірі жеке діни ұйым және ең үлкен христиан конфессиясы, сондай-ақ оның ең үлкен католик шіркеуі, барлық христиандардың жартысынан астамын құрайды (2,1 миллиардтан 1,27 миллиард христиан) және әлем халқының шамамен алтыдан бір бөлігі. Ричард Макбрайн бұл үлесті тіпті жоғарылатып, оны тек Рим епискобымен «дәрежелі» қарым-қатынастағыларға дейін кеңейтеді. Ол 24 құрамдас «жергілікті шіркеулерден» (Екінші Ватикандық собордың Шығыс католик шіркеулері туралы жарлығында және Канондық құқық кодексінде «дәстүрлер» деп те аталады) тұрады, олардың барлығы Рим епискобының юрисдикциялық басымдығын мойындайды және Киелі Тақпен және бір-бірімен толық қарым-қатынаста. Бұл жергілікті шіркеулер немесе құрамдас бөліктер – Латын шіркеуі (бірқатар түрлі литургиялық рәсімдерді қолданады, олардың ішінде Рим рәсімі ең басым) және 23 Шығыс католик шіркеуі. Соңғылардың ішінде 14 шіркеу өз литургиясында Византия рәсімін қолданады. Жалпы шіркеуде әрбір «жергілікті шіркеу», Шығыс немесе Батыс болсын, тең дәрежеде құрметке ие. Соңында, өзінің ресми құжаттарында Католик шіркеуі, бірнеше жергілікті шіркеулерден құралған болса да, «өзін «Католик шіркеуі» деп атауды жалғастырады немесе, сирек болғанымен, тұрақты түрде «Рим-католик шіркеуі» деп атайды, өйткені оның маңызды мәні бар». Макбрайн айтуынша, ресми деңгейде ол «Католик шіркеулерінің қауымдастығы» деп атаған нәрсе әрқашан өзін «Католик шіркеуі» деп атайды. Алайда, жоғарыда көрсетілгендей, папалар мен Киелі Тақтың бөлімдері «Рим-католик шіркеуі» терминін қолданған мысалдар бар. Мысалы, Детройт архиепископиясы әрқайсысы өз епископы бар сегіз Шығыс католик шіркеуін тізімдейді, олардың әрқайсысы латын архиепископиясының аумағында бір немесе бірнеше приходқа ие, бірақ әрқайсысы «Рим шіркеуімен толық қарым-қатынаста» деп белгіленеді.

In its Letter on Some Aspects of the Church Understood as Communion, the Congregation for the Doctrine of the Faith stressed the belief that the idea of the universal church as a communion of churches must not be presented as meaning that "every particular Church is a subject complete in itself, and that the universal church is the result of a reciprocal recognition on the part of the particular Churches". It insisted that "the universal Church cannot be conceived as the sum of the particular Churches, or as a federation of particular Churches". The Catholic Church considers only those in full communion with the Holy See in Rome as Catholics. While recognising the valid episcopates and Eucharist of the Eastern Orthodox Church in most cases, it does not consider Protestant denominations such as Lutheran ones to be genuine churches and so uses the term "ecclesial communities" to refer to them. Because the Catholic Church does not consider these denominations to have valid episcopal orders capable of celebrating a valid Eucharist, it does not classify them as churches "in the proper sense". The Catholic Church's doctrine of infallibility derives from the belief that the authority Jesus gave Peter as head of the church on earth has been passed on to his successors, the popes. Relevant Bible verses include; "And I tell you that you are Peter, and on this rock I will build my church, and the gates of Hades will not overcome it. I will give you the keys of the kingdom of heaven; whatever you bind on earth will be bound in heaven, and whatever you loose on earth will be loosed in heaven." The Latin and Eastern Catholic Churches together form the "Catholic Church", often called the "Roman Catholic Church", the world's largest single religious body and the largest Christian denomination, as well as its largest Catholic church, comprising over half of all Christians (1.27 billion Christians of 2.1 billion) and nearly one sixth of the world's population. Richard McBrien would put the proportion even higher, extending it to those who are in communion with the Bishop of Rome only in "degrees". It comprises 24 component "particular Churches" (also called "rites" in the Second Vatican Council's Decree on the Eastern Catholic Churches and in the Code of Canon Law), all of which acknowledge a primacy of jurisdiction of the Bishop of Rome and are in full communion with the Holy See and each other. These particular churches or component parts are the Latin Church (which uses a number of different liturgical rites, of which the Roman Rite is by far prevalent) and the 23 Eastern Catholic Churches. Of the latter particular churches, 14 use the Byzantine Rite for their liturgy. Within the universal Church, each "particular church", whether Eastern or Western, is of equal dignity. Finally, in its official documents, the Catholic Church, though made up of several particular churches, "continues to refer to itself as the 'Catholic Church or, less frequently but consistently, as the 'Roman Catholic Church', owing to its essential</blockquote>
McBrien says that, on an official level, what he calls the "Communion of Catholic Churches" always refers to itself as "The Catholic Church". However, counter examples such as seen above of the term "Roman Catholic Church" being used by popes and departments of the Holy See exist. The Latin Archdiocese of Detroit, for example, lists eight Eastern Catholic churches, each with its own bishop, as having one or more parishes in what is also the territory of the Latin archdiocese, yet each is designated as being in "full communion with the Roman Church".

Шығыс православие шіркеуі

Шығыс православие шіркеуі олардың қауымдастығының Бірыңғай, Киелі, Католик және Апостолдық шіркеуді құрайтынына сенімді. Шығыс православиелік христиандар өздерін бірінші мыңжылдықтың патриархалдық құрылымының мұрагерлері деп санайды, ол Шығыс шіркеуінде экуменикалық кеңестер мойындаған пентархия үлгісіне айналды, бұл теория "күні бүгінге дейін ресми грек орталарында әсерлі күшін сақтап тұр". 9-11 ғасырларда болған теологиялық даулар, 1054 жылғы соңғы айырылысқа әкеліп соқты, осыдан бастап Шығыс православие шіркеулері Римді христиан дінінің маңызды католиктігін доктриналық жаңалықтар енгізу арқылы бұзған, жарықтан бөлінген орын деп қарастырды (Filioque қараңыз). Ал Батыс шіркеуінде пентархия үлгісі толыққанды қолданылмады, Рим епископтарының басымдылығы теориясын қалай берді, соборлықтарға қарағанда ультрамонтанизмді жоғары қойды. Папалар "Батыстың патриархы" атағын 16 және 17 ғасырларға дейін сирек қолданды, ал 1863 жылдан 2005 жылға дейін Annuario Pontificio-ға енгізілді, бірақ келесі жылы оның анық еместігі және тарихи тұрғыдан "ескіргені мен іс жүзінде қолданылмайтындығы" анықталғандықтан алынып тасталды. Сонымен қатар, толық ресми атауы: Шығыс Қасиетті Апостолдық Католик Ежелгі Шіркесі. Бұл шіркеулер өз атауларында "католик" терминін дәстүрлі католиктік мағынада қолданады. Олар католик шіркеуімен қарым-қатынаста емес.

Лютерандық

Огсбургтік мойындама, Лүтеран шіркеулерінің сенімдерінің жинағы – Конкорд кітабында былай делінеді: «Лютер мен оның ізбасарлары жариялаған сенім жаңа емес, ол – нағыз католиктік сенім, ал олардың шіркеулері нағыз католик немесе әмбебап шіркеуді көрсетеді». 1530 жылы лютерандар Огсбургтік мойындаманы Киелі Рим императоры Карл V-ге ұсынғанда, олар «әрбір сенім және амалдың ең алдымен Киелі кітапқа, содан кейін шіркеу әулиелері мен соборлардың үйретуіне сәйкес екенін көрсетті» деп сенді. 20 ғасырдағы жоғары шіркеу лютерандық қозғалысы евангелистік католицизмді жақтады, кейбір жағдайларда Германиядағы лютеран шіркеулерінде жоқ болған апостолдық тізбекті қалпына келтірді.

Англикандық

Англикандық дінге кіріспе еңбектер, мысалы, «Англикандық дінді зерттеу» әдетте, англикандық дәстүрдің сипатын «католик және реформаланған» деп атайды, бұл 1559 жылғы Елизаветалық келісімде және Ричард Хукер мен Ланселот Эндрюс сияқты ең ерте стандартты англикан дін қызметкерлерінің еңбектерінде көрсетілген англикандық дін түсінігіне сәйкес келеді. Дегенмен, Англия реформациясынан бастау алатын англикандықтардың әртүрлі бағыттары дәстүрдің реформаланған, католик немесе «реформаланған католик» сипатын баса көрсетті. Осылайша, англикандық теология мен экклезиологиясы көбінесе үш ерекше, бірақ кейде біртіндеп үйлесетін түрде көрінеді: Англокатолицизм (көбінесе «жоғары шіркеу» деп аталады), Евангелистік Англиканизм (көбінесе «төмен шіркеу» деп аталады) және Латитудинариандық («кең шіркеу»), олардың сенімдері мен тәжірибелері екеуінің арасында орналасады. Англикандық қауымдастықтың барлық өкілдері бірдей имандылық жолдарды жаттайды, бірақ евангелистік англикандықтар католик сөзін жоғарыда айтылған идеалдық мағынада қарастырады. Ал англокатоликтер бұл қауымды бүкіл католик шіркеуінің бір бөлігі деп есептейді, ол Рим-католик, Ескі католик және бірнеше шығыс шіркеулерімен рухани және тарихи байланыста. Кең шіркеулік англикандықтар орталық көзқарас ұстанады немесе бұл мәселені маңызсыз деп санайды. Мысалы, бұл англикандықтар Порво келісімінде лютерандармен өзара алмастырылатын қызметтерге және толық евхаристиялық қатынасқа келісті. Англикандық дәстүрдің католиктік сипаты доктриналық тұрғыдан, экуменикалық тұрғыдан (әсіресе, Англикан-Рим-католик халықаралық комиссиясы сияқты ұйымдар арқылы), экклезиологиялық тұрғыдан (епископтық басқару және тарихи епископатты сақтау арқылы) және литургия мен құлшылық арқылы көрінеді. 39-бапта «Езгі хабарда Иеміз Мәсіхтің тағайындаған екі Дәстүр бар, атап айтқанда, Крещение және Иеміздің соңғы тоқпаны», және «көбінесе бес Дәстүр деп аталатын Бастылау, Күнәдан тазару, Қызметке дайындау, Неке және Соңғы майлау Дәстүрлері Езгі хабардың Дәстүрлері деп есептелмейді» делінген; кейбір англокатоликтер мұны барлығы жеті Дәстүр бар дегенді білдіреді деп түсіндіреді. Көптеген англокатоликтер Марияға құлшылық етеді, тәсбих пен ангелді оқиды, евхаристиялық құрмет көрсетеді және әулиелердің арашалығын тілейді. Литургия тұрғысынан алғанда, көптеген англикандықтар алтарьда немесе қауымдық үстелде шамдарды жағады, ал көптеген шіркеулерде евхаристия кезінде хош иіссулар мен қоңыраулар қолданылады, бұл ең көрнекті англокатоликтер арасында латын тілінен алынған «Масса» сөзімен аталады, ол алғашқы дұға кітабында және 1979 жылғы американдық дұға кітабында қолданылған. Көптеген шіркеулерде Евхаристия діни қызметкердің көмегімен алтарьға қарап (көбінесе шатырмен) тойланады. Англикандықтар Евхаристиядағы Мәсіхтің нақты қатысуына сенеді, бірақ англокатоликтер мұны тәндік қатысу деп түсіндіреді, пневматикалық емес. Әртүрлі Евхаристиялық рәсімдер немесе тәртіптер құтқарылу туралы әртүрлі, тіпті қарама-қайшы түсініктерді қамтиды. Осы себепті, англикандықтардың ешбір бағыты немесе түрі, тіпті экуменикалық мәлімдемелерде де (мысалы, Англикан-Рим-католик халықаралық комиссиясы жариялағандар) бүкіл англикандықтар үшін сөйлей алмайды. Англокатолицизмнің өсуі 19 ғасырдың Оксфорд қозғалысымен тығыз байланысты. Оның екі жетекші өкілі, Джон Генри Ньюман мен Генри Эдвард Мэннинг, екеуі де діни қызметкерлер, Рим-католик шіркеуіне қосылып, кардинал болды. Джон Кебл, Эдвард Бувери Пузи және Чарльз Гор сияқты басқалар англикандықтардың ықпалды тұлғалары болды. Кентерберидің бұрынғы архиепискобы Роуэн Уильямс Католиктік Англиканизмнің ішіндегі либералды қозғалысы – Католикті растаушы католиктіктің демеушісі. Дәстүрде консервативті католик топтары да бар, мысалы, Forward in Faith. Англикандық қауымдастықта шамамен 80 миллион англикан бар, бұл әлемдік христиандықтың 3,6% құрайды.

Introductory works on Anglicanism, such as The Study of Anglicanism, typically refer to the character of the Anglican tradition as "Catholic and Reformed", which is in keeping with the understanding of Anglicanism articulated in the Elizabethan Settlement of 1559 and in the works of the earliest standard Anglican divines such as Richard Hooker and Lancelot Andrewes. Yet different strains in Anglicanism, dating back to the English Reformation, have emphasized either the Reformed, Catholic, or "Reformed Catholic" nature of the tradition. Anglican theology and ecclesiology has thus come to be typically expressed in three distinct, yet sometimes overlapping manifestations: Anglo Catholicism (often called "high church"), Evangelical Anglicanism (often called "low church"), and Latitudinarianism ("broad church"), whose beliefs and practices fall somewhere between the two. Though all elements within the Anglican Communion recite the same creeds, Evangelical Anglicans generally regard the word catholic in the ideal sense given above. In contrast, Anglo Catholics regard the communion as a component of the whole Catholic Church, in spiritual and historical union with the Roman Catholic, Old Catholic and several Eastern churches. Broad Church Anglicans tend to maintain a mediating view, or consider the matter one of adiaphora. These Anglicans, for example, have agreed in the Porvoo Agreement to interchangeable ministries and full eucharistic communion with Lutherans. The Catholic nature or strain of the Anglican tradition is expressed doctrinally, ecumenically (chiefly through organizations such as the Anglican—Roman Catholic International Commission), ecclesiologically (through its episcopal governance and maintenance of the historical episcopate), and in liturgy and piety. The 39 Articles hold that "there are two Sacraments ordained of Christ our Lord in the Gospel, that is to say, Baptism and the Supper of the Lord", and that "those five commonly called Sacraments, that is to say, Confirmation, Penance, Orders, Matrimony, and Extreme Unction, are not to be counted for Sacraments of the Gospel"; some Anglo Catholics interpret this to mean that there are a total of Seven Sacraments. Many Anglo Catholics practice Marian devotion, recite the rosary and the angelus, practice eucharistic adoration, and seek the intercession of saints. In terms of liturgy, most Anglicans use candles on the altar or communion table and many churches use incense and bells at the Eucharist, which is amongst the most pronounced Anglo Catholics referred to by the Latin derived word "Mass" used in the first prayer book and in the American Prayer Book of 1979. In numerous churches the Eucharist is celebrated facing the altar (often with a tabernacle) by a priest assisted by a deacon and subdeacon. Anglicans believe in the Real presence of Christ in the Eucharist, though Anglo Catholics interpret this to mean a corporeal presence, rather than a pneumatic presence. Different Eucharistic rites or orders contain different, if not necessarily contradictory, understandings of salvation. For this reason, no single strain or manifestation of Anglicanism can speak for the whole, even in ecumenical statements (as issued, for example, by the Anglican – Roman Catholic International Commission). The growth of Anglo Catholicism is strongly associated with the Oxford Movement of the 19th century. Two of its leading lights, John Henry Newman and Henry Edward Manning, both priests, ended up joining the Roman Catholic Church, becoming cardinals. Others, like John Keble, Edward Bouverie Pusey, and Charles Gore became influential figures in Anglicanism. The previous Archbishop of Canterbury, Rowan Williams, is a patron of Affirming Catholicism, a more liberal movement within Catholic Anglicanism. Conservative Catholic groups also exist within the tradition, such as Forward in Faith. There are about 80 million Anglicans in the Anglican Communion, comprising 3.6% of global Christianity.

Реформаланған

Реформацияланған христиандықта "католик" сөзі көбінесе "әмбебап" мағынасында қолданылады, және осы мағынада көптеген жетекші протестанттық конфессиялар өздерін католик шіркеуінің бір бөлігі деп санайды. Мысалы, 1646 жылы қабылданған пуритандық Вестминстерлік Иман Жарғысы (ол Шотландия шіркеуінің Иман Жарғысы болып қала береді) былай дейді: "Католик немесе әмбебап Шіркеу, ол көрінбейтін, барлық таңдалғандардың санынан тұрады, бұрын болған, қазіргі және болашақта Мәсіх Басшылығымен біріктірілетін; және ол оның жар, денесі, оның толықтығы, ол барлық нәрсені толықтырады." Реформацияланған баптистердің Лондондық Иман Жарғысы бұл тұжырымды "ішкі Рухани жұмыс және рақымның растығы тұрғысынан көрінбейтін деп аталуға лайық" деген түзетумен қайталайды. Шотландия шіркеуінің Декларациялық Ережелері "Шотландия шіркеуі Киелі католик немесе әмбебап Шіркеудің бір бөлігі" деп басталады. Реформацияланған шіркеулерде Шотландия Пресвитериан шіркеуінің ішінде "Ското-католик" тобы бар. Мұндай топтар өз шіркеулерінің ерте Шіркеу кеңестерінің "католик" доктринасын ұстануын жалғастыратынын көрсетеді. Шотландия шіркеуінің 1921 жылғы Конституциясының Декларациялық Ережелері бұл шіркеуді заңды түрде "Киелі католик немесе әмбебап Шіркеудің бір бөлігі" деп анықтайды.