Кіріспе

Галл династиялық тобы және территориясы. Dál Fiatach – галлдық династиялық топ және олардың Ирландияның солтүстік-шығысындағы территориясының атауы. Олар орта ғасырлар бойы, 13-шы ғасырда нормандардың қолынан жойылғанға дейін өмір сүрді. Бұл Улайд патшалығының бір бөлігі болды және олар Улайд тарихының көп бөлігінде оның басты билеуші әулеті еді. Олардың территориясы Даун графтығының шығысында жатыр. Олардың астанасы – Dún Lethglaise (Даунпатрик), ал 9-шы ғасырдан бастап олардың маңызды діни орталығы Бангор аббаттығы болды.

Сипаттама

Даль Фиатахтар Улайдтың және Ирландияның жоғары патшасы Фиатах Финн мак Даирдің ұрпағы деп есептеледі және Птолемейдің Географиясындағы Волунти мен Даринимен байланысты деп саналады. Олар, мүмкін, тарихи Даиренеге және кейіннен Мюнстердің Корку Лойгеге тікелей туыс. Орайдждермен туыстық қарым-қатынас та, Даль Риатамен байланыс та қолдау табады. Улайдтар, кейде Даль Фиатахтар билік құрған династия, сондай-ақ Эрайн деп аталатын рулармен байланысты. Даль Фиатахтар аңыздағы Ку Рои мак Даир және Кланна Дедадпен туыстық байланыс орнатты. Ғалымдар Даль Фиатахты нағыз тарихи Улайдтар (< *Улути) деп санайды, бірақ династияның беделі 7 ғасырда төмендегеннен кейін, Ольстер циклінің аңыздық батырларын бәсекелес және туыс емес Даль нАраиди немесе Крутин өз ата-бабалары деп жариялады, саяси себептермен олардың өзі "нағыз Улайдтар" екенін және Рудрайге мак Ситригидің ұрпақтары екенін мәлімдеді. Аңыздағы Улайдтар, кейде Клана Рудраиге деп аталады, Даль Фиатахтың ата-бабаларымен байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл кейінгі генеалогиялық дәстүрлерде толық сақталмаған. Алайда, Крутиннің ежелгі даңқы туралы негіссіз талаптарына қарсы шығудың орнына, Даль Фиатах Мюнстердің Кланна Дедадпен туыстығын баса көрсетуді жөн көрді, олар Кланна Рудраигеге қарсы күшті жауынгерлер болған. Осылайша, өздерінің ата-бабаларын Даль нАраиди иеленгендіктен, Даль Фиатахтың өздерін естерінде қалған ең жақын туыстарының ұрпақтары ретінде көрсетуден басқа амалы қалмады. Даирлер мен/немесе Кланна Дедад (Эрайн) туыстығы ғалымдар тарапынан дауланбаса да, Даль Фиатахтың тұқымының алғашқы буындары бұрмаланған болуы мүмкін деп болжауға болады. Бұл Даирьин мен Корку Лойгде тұқымдарына да қатысты. Олардың Мюнстер әулеттерімен табиғи туыстығын Птолемейдің Ирландиясын зерттеуде және тіл білімінде ғана анықтауға болады. Даль Фиатахтың барлық белгілі патшалары Ольстердің (Улайд) патшасы болды, бірақ олар патшалықты монополияға иеленбеді, өйткені Даль нАраиди көптеген күшті патшаларды тағайындады. Даль-Фиатахтың ең ықпалды патшаларының арасында: Мюридах Мюиндерг (489 ж.т.) Баетан мак Кайрилл (581 ж.т.) Фиакнаэ мак Деммейн (627 ж.т.) Бекк Байрше мак Блатмайк (718 ж.т.) Фиакнаэ мак Аэдо Роин (789 ж.т.) Ниалл мак Эокада (1063 ж.т.) Даль-Фиатахтың кішігірім тармағы Даль-Фиатахтың астанасынан оңтүстікке қарай орналасқан Лекале, Дун Летглайз (қазіргі Даунпатрик) аймағын биледі. Dún Lethglaise өзі, Даль Фиатахтың патшалық орталығы, беделді монастырьға айналды. Кейінгі уақытта, 9 ғасырдан бастап, Бангор, бастапқыда көршілес Даль-н-Араидидің бақылауында болған, патшалар демеушілік еткен басты діни орынға айналды.

Басқа да нұсқалар

Үшінші (төртінші) шежіре Роллисон Б 502-де, ¶689-да келтірілген: Fiatach Find m. Dáre m. Forgo a quo Dál Fiatach rí h Érenn. III. Фиахайш Фидфолайдтың жетекшісі м.Ферадайш. Дайре мак Форго Эмен Маханың ертедегі патшасы ретінде ¶1481-де тізімделген: Дайре м. Форго м. Фейдеилмид (м. h Уамунчинн) (м. Коррайн м. Каисс м. Аргатмаир). Фейдеилмид осы схема бойынша Фахтна Фатхаштың әкесі болғандықтан, Форго Конхобар мак Нессаның інісі. Басқа жерде Фахтна Кастың ұлы, Рудрайге мак Ситригидің ұлы (а quo Clanna Rudraige), (Ситригтің ұлы), Дубтың ұлы, Фомордың ұлы, Эйргетмардың ұлы. Алайда, Форго (Форго) Деда мак Синнің де атасы ретінде ¶1696-да кездеседі: Дедад м. Син м. Рошин м. Трир м. Ротрир м. Эйрннил м. Мэн м. Форго м. Фердайг м. Айлелла Эранн м. Фиачах Фир Мара м. Оэнгуса Турбич Темра. Форго кейіннен Даль Фиатахтың тарихи патшаларының тегінде Мюиредах Мюиндергтің әкесі ретінде пайда болады: Эоху м. Ардгаир м. Матудайн м. Аэда м. Эочукаин м. Аэда м. Эчдах (qui habuit filios. xii.) м. Фиахнай м. Аэда Ройн м. Беке Баирхе м. Блайтмек м. Майле Коба м. Фиахнай Дуйб Туйле м. Деммайн м. Кайрилл (qui credit Patricio) м. Муиредах Мундерг м. Форго м. Даллайн м. Дубтайг м. Миеннайг м. Лудгах м. Оэнгуса Финд м. Фергуса Дубдетайг (Móen ingen Chuind Chétchthaig máthair na trí Fergus a ndochersat i cath Crinna) м. Имхадо м. Финдхадо м. Фиатах Финд (a quo Dál Fíatach) м. Фир фурми м. Дайри м. Длутайг м. Дейтсини м. Эках м. Син м. Росин м. Трейм м. Ротрейн м. Рогейн м. Арндил м. Мэйн Майр м. Форго.