Кіріспе

лингвист Генрих Шмид (6 сәуір 1921 – 23 ақпан 1999) – швейцариялық тіл білімі маманы және рето-роман тілдерінің ("шатыр тілдері") – руманш гришун және ладин доломитанның "әкесі".

Ерте өмір

Генрих Шмид өмірінің соңына дейін Цюрихте туған үйінде тұрды. Ол естімеу қабілетінің жетіспеушілігімен дүниеге келгеніне қарамастан, жас кезінде грек тілін, латын тілін және француз, итальян, испан тілдері сияқты роман тілдерін, сондай-ақ романш тілінің түрлі нұсқаларын үйреніп, тілдерге деген құмарлығын танытты.

Білім

Мектепті бітіргеннен кейін, ол Цюрих университетінде роман тілдерін зерттеді. 1946 жылы үздік дипломмен (summa cum laude) бітірді, оның зерттеулерінің басты тақырыбы – Тілдер тарихы және Тілдер географиясы.

Мансап

Флоренцияда болғаннан кейін ол Швейцарияға оралды, бірақ есту қабілетінің нашарлығына байланысты оған қолайлы жұмыс табу өте қиын болды. Соңында ол Rhätisches Namenbuch (Ретороман тіліндегі есімдер сөздігі) журналына жұмысқа қабылданды және 15 жыл бойы Dicziunari Rumantsch Grischun сөздігіне үлес қосты. 1962 жылы Цюрих университетінде профессорлық қызметке лайық деп танылды. Ұзақ уақыт өтпей ол доцент болып, үш жылдан кейін қатардағы профессор лауазымына көтерілді. Бұдан кейін қарбалас, бірақ аса көрнекті емес академиялық мансабы болды. 1983 жылы ұстаздық қызметтен зейнетке шығар алдында Lia Rumantscha (Романш лигасы) одан романш тілінің бес негізгі диалектісі үшін ортақ жазба тіл жасауды сұрады. 1982 жылдың сәуір айында, алты айлық қарқынды жұмыстан кейін, ол ортақ жазба тілге қатысты ұсыныстарын ұсынды. Бұдан кейін белсенді талқылаулар мен романш тілінде сөйлейтін барлық аймақтарға сапарлар жасалды, онда ол талмай ортақ жазба тілді насихаттап, көптеген күмәндарды сейілтуге ұмтылды. Нәтижесінде романш тілі Швейцарияда кеңінен танылды және ладин тілімен бірге романш тілінде сөйлейтін аймаққа жаңа серпіліс келді. 1988 жылы Доломит ладиндерінің өкілдері Генрих Шмидке ладин тілінің ортақ жазба форматын жасауды тапсырды. Шмид бұл шақыруды қабылдап, "Доломит ладиндері үшін ортақ жазба тілін құру бойынша нұсқаулық" (Wegleitung für den Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache der Dolomitenladiner) атты еңбегін жариялады. Алайда, ол бұл маңызды жұмысының итальян тілінде жарық көргенін көре алмады, өйткені 1999 жылдың ақпан айында жүрек талмасынан қайтыс болды.