Кіріспе

Янтарный (; немісше: ; ) — Ресейдің Калининград облысындағы қала типтес поселке, Самбия түбегінде, облыстың әкімшілік орталығы Калининградтан шамамен км қашықтықта орналасқан. Халық саны:

1945 жылға дейінгі кезең

Палмникен 1234 жылы Солтүстік крест жорықтары кезінде Тевтон орденінің рыцарлары бұрынғы ескі прус қонысының орнында құрылған. 1525 жылы Тевтон орденінің прус жерлерін секуляризациялаудан кейін, ол Польша Корольдігінің вассалдық түйіндігі – Пруссия герцогтығының құрамына кірді. Польша-швед соғыстары кезінде Палмникен аймақтағы Швеция басып алған бірнеше қаланың бірі болды және швед әскері алты жыл қалада тұрды. Қала 1701 жылы Пруссия Корольдігінің құрамына кірді, ал Жеті жылдық соғыс кезінде 1758 және 1762 жылдар аралығында Ресей императорлық әскерлері басып алды. 1773 жылы Палмникен жаңа құрылған Шығыс Пруссия провинциясына қосылды, ал 1818 жылғы пруссиялық әкімшілік реформасының нәтижесінде Фишхаузенде (қазіргі Приморск) орналасқан Landkreis Fischhausen ауданының құрамына кірді. 1827 жылы Самбия түбегінің жағалауындағы жергілікті бұрғылау саудасы өнеркәсіптік дамуға енді, ал Палмникен аймақтағы өнеркәсіптің басты қаласына айналды. Қала 1871 жылы Пруссия жетекшілігімен Германияның бірігуі кезінде Германия империясының құрамына кірді және 20 ғасырдың басында емдеу курорты ретінде дамыды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда қалада 3079 адам тұрды.

Палмникенді соғу

1945 жылдың қаңтарында Кеңес әскерлерінің шабуылына байланысты Штутхоф концентрациялық лагері, Штутхофтың (қазіргі Штутово, Польша) жанындағы СС қосалқы лагері таратылды және оның тұтқындары Кенигсберг арқылы Палмникенге күштеп жүруге жіберілді, осы шеруден бастапқы 13 000 тұтқындардың бар болғаны 3000-ы тірі қалды. Алғашқыда, тірі қалған тұтқындар Палмникендегі янтарь кенішінің туннеліне қамалуы керек еді, бірақ бұл жоспар кен басқарушысы Ханс Фейерабенд наразылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Ол, өзі тірі болғанда ешкім өлтірілмейтінін мәлімдеді, содан кейін тұтқындарға тамақ беруді ұйымдастырды. Кеніш директоры Ландсманн, кеніш қаланың сумен жабдықталуы үшін қолданылатынына алаңдап, кенішті ашудан бас тартты. Айынышты жағдай, СС-тен және, мүмкін, фанатикалық нацист мэр Фредрихстен қорқыту алғаннан кейін, Фейерабенд өзіне-өзі қол жұмсады, бірақ бұл кісі өлтіру болмаған жоқ деген пікір де бар. СС күзетшілері, мэр Фредрихстің көмегімен қарулы Гитлер жастарының тобын (оларға ішімдік берілген) шақырып, 31 қаңтар түні тұтқындарды Палмникен жағасына әкеліп, оларды оқ астында Балтық теңізіне шеруге мәжбүр етті, осы оқиғадан тек 33 тұтқынның есімдері белгілі тірі қалғаны мәлім. 2011 жылдың 30 қаңтарында Янтарныйда құрбандарға арналған ескерткіш ашылды. Фрэнк Мейслер салған ескерткіште құрып бара жатқан халықтың символы ретінде аспанға көтерілген қолдар бейнеленген. 2011 жылдың 24 тамызында ескерткіш бояумен және антисемиттік жазулармен қиратылды.

1945 жылдан кейін

Palmnicken соғыс аяқталып жатқан күндері, 1945 жылдың 7 сәуірінде Қызыл Армия тарапынан басып алынды. Шығыс Пруссияның бұрынғы облысының солтүстік үштен бірі, Palmnicken-ді қоса, 1945 жылы Потсдам конференциясында жарияланған шекара өзгерістерінің шарттары бойынша КСРО құрамына кірді. Неміс халқы эвакуацияланды немесе Потсдам келісіміне сәйкес кейіннен Батыс Германияға қуылды. Palmnicken қаласы янтарь, яғни орыс тіліндегі «кеңір» деген сөзден туындаған Янтарный деп аталды және негізінен орыстармен қатар белорустер, украиндер және татарлармен қоныстандырылды.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-аумақтық бөлініс шеңберінде, ол екі ауылдық елді мекенмен бірге, Янтарный облыстық маңызы бар қалалық типтегі елді мекеніне біріктірілген – аудандармен тең мәртебеге ие әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде Янтарный қалалық округі ретінде құрылған.

Кәрәңзелі өнеркәсібі

Тевтондық рыцарлар дәуірінде Самбия жағалауында янтарь жиналды. Олар янтарь саудасына монополия орнатуға қол жеткізді, бұл Гёгенцоллерн әулетінің пруссиялық мемлекетіне көшті. 16 ғасырда жағалаудан жиналған янтарь Пальмникенге жеткізіліп, сұрыпталғаннан кейін одан әрі өңдеу үшін Кенигсбергке жіберілді. 1811 жылдан бастап янтарь өндірісі жалға берілді. 1858 жылы Stantien & Becker фирмасы құрылды. Stantien & Becker әлемдегі алғашқы ашық карьерді құрды, бірақ янтарь негізінен жер асты кен өндіру әдісімен ("Анна" және "Генриетта" шахталары) өндірілді. Бастапқыда шахта жылдық 50 тонна янтарь өндірсе, 1937 жылы мемлекеттік компания (Preußische Bergwerks und Hütten AG) жылдық 650 тонна өндіріп, 700 жұмысшыны жұмыспен қамтыды. КСРО құрамында Янтарный қаласы "Русский Янтарь" ("Орыс Янтары") компаниясы арқылы жыл сайын шамамен 600 тонна янтарь өндірді. 2002 жылы Ресейдің технология және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі реттеуші органының директивасымен янтарьды өңдеу тоқтатылды. Бірнеше жылдан кейін ескі ашық карьердің жанында жаңа ашық карьер ("Приморское") ашылды. 2008 жылы осы жерде шамамен 500 тонна янтарь өндірілді.

Амбер жағалауы фестивалі

2010 жылы Янтарный қаласында жыл сайынғы «Амбер Бич» халықаралық музыка фестивалі өтті.