Янтарный – қала типтес поселке, Калининград облысында орналасқан. Тарихы 1234 жылға дейін барып жетеді, Тевтон орденімен байланысты. Польша-швед соғыстарының куәсі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Янтарный (; немісше: ; ) — Ресейдің Калининград облысындағы қала типтес поселке, Самбия түбегінде, облыстың әкімшілік орталығы Калининградтан шамамен км қашықтықта орналасқан. Халық саны:
Yantarny (; German: ; ) is an urban locality (an urban type settlement) in Kaliningrad Oblast, Russia, located on the Sambian Peninsula, about from Kaliningrad, the administrative center of the oblast. Population:
1945 жылға дейінгі кезең
Палмникен 1234 жылы Солтүстік крест жорықтары кезінде Тевтон орденінің рыцарлары бұрынғы ескі прус қонысының орнында құрылған. 1525 жылы Тевтон орденінің прус жерлерін секуляризациялаудан кейін, ол Польша Корольдігінің вассалдық түйіндігі – Пруссия герцогтығының құрамына кірді. Польша-швед соғыстары кезінде Палмникен аймақтағы Швеция басып алған бірнеше қаланың бірі болды және швед әскері алты жыл қалада тұрды. Қала 1701 жылы Пруссия Корольдігінің құрамына кірді, ал Жеті жылдық соғыс кезінде 1758 және 1762 жылдар аралығында Ресей императорлық әскерлері басып алды. 1773 жылы Палмникен жаңа құрылған Шығыс Пруссия провинциясына қосылды, ал 1818 жылғы пруссиялық әкімшілік реформасының нәтижесінде Фишхаузенде (қазіргі Приморск) орналасқан Landkreis Fischhausen ауданының құрамына кірді. 1827 жылы Самбия түбегінің жағалауындағы жергілікті бұрғылау саудасы өнеркәсіптік дамуға енді, ал Палмникен аймақтағы өнеркәсіптің басты қаласына айналды. Қала 1871 жылы Пруссия жетекшілігімен Германияның бірігуі кезінде Германия империясының құрамына кірді және 20 ғасырдың басында емдеу курорты ретінде дамыды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда қалада 3079 адам тұрды.
Palmnicken was founded in 1234 by the Teutonic Knights during the Northern Crusades, on the site of a previous Old Prussian settlement. After the secularization of the Teutonic Knights' Prussian lands in 1525, it became part of the Duchy of Prussia, a vassal duchy of the Kingdom of Poland. During the Polish–Swedish wars, Palmnicken was one of several towns in the region occupied by Sweden, who remained in the town for six years. The town became part of the Kingdom of Prussia in 1701, and was occupied by Imperial Russian troops between 1758 and 1762 during the Seven Years' War. Palmnicken was included in the newly formed province of East Prussia in 1773, and resulting from the further Prussian administrative reform in 1818 it became part of Landkreis Fischhausen district, which was seated in Fischhausen (now Primorsk). The local amber trade along the coast of the Sambian Peninsula entered industrial development in 1827, with Palmnicken eventually becoming the primary town of the industry in the region. The town became part of the German Empire in 1871 during the Prussian led unification of Germany, and at the beginning of the 20th century developed into a spa resort. In 1939, the town had 3,079 inhabitants as part of Nazi Germany at the beginning of World War II.
Палмникенді соғу
1945 жылдың қаңтарында Кеңес әскерлерінің шабуылына байланысты Штутхоф концентрациялық лагері, Штутхофтың (қазіргі Штутово, Польша) жанындағы СС қосалқы лагері таратылды және оның тұтқындары Кенигсберг арқылы Палмникенге күштеп жүруге жіберілді, осы шеруден бастапқы 13 000 тұтқындардың бар болғаны 3000-ы тірі қалды. Алғашқыда, тірі қалған тұтқындар Палмникендегі янтарь кенішінің туннеліне қамалуы керек еді, бірақ бұл жоспар кен басқарушысы Ханс Фейерабенд наразылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Ол, өзі тірі болғанда ешкім өлтірілмейтінін мәлімдеді, содан кейін тұтқындарға тамақ беруді ұйымдастырды. Кеніш директоры Ландсманн, кеніш қаланың сумен жабдықталуы үшін қолданылатынына алаңдап, кенішті ашудан бас тартты. Айынышты жағдай, СС-тен және, мүмкін, фанатикалық нацист мэр Фредрихстен қорқыту алғаннан кейін, Фейерабенд өзіне-өзі қол жұмсады, бірақ бұл кісі өлтіру болмаған жоқ деген пікір де бар. СС күзетшілері, мэр Фредрихстің көмегімен қарулы Гитлер жастарының тобын (оларға ішімдік берілген) шақырып, 31 қаңтар түні тұтқындарды Палмникен жағасына әкеліп, оларды оқ астында Балтық теңізіне шеруге мәжбүр етті, осы оқиғадан тек 33 тұтқынның есімдері белгілі тірі қалғаны мәлім. 2011 жылдың 30 қаңтарында Янтарныйда құрбандарға арналған ескерткіш ашылды. Фрэнк Мейслер салған ескерткіште құрып бара жатқан халықтың символы ретінде аспанға көтерілген қолдар бейнеленген. 2011 жылдың 24 тамызында ескерткіш бояумен және антисемиттік жазулармен қиратылды.
Due to the advance of Soviet troops in January 1945, the Stutthof concentration camp, an SS subcamp near Stutthof (now Sztutowo, Poland), was disbanded and its inmates were sent on a forced march through Königsberg to Palmnicken, which only 3,000 of the original 13,000 inmates survived. Originally, the surviving detainees were to be walled up within a tunnel of an amber mine in Palmnicken, but this plan collapsed upon the objections of the mine's estate manager, the well respected Hans Feyerabend, who stated that whilst ever he was alive nobody would be killed, and he then arranged for the prisoners to be given food. The mine's director, Landsmann, then refused to open the mine citing concerns that it was used for the town's water supply. Unfortunately, after receiving threats from the SS, and possibly the ardent Nazi mayor Fredrichs, Feyerabend committed suicide though murder has not been ruled out. The SS guards, with the assistance of Mayor Fredrichs summoning a group of armed Hitler Youth (whom had been plied with drink), then brought the prisoners to the beach of Palmnicken during the night of January 31, and forced them to march into the Baltic Sea under gunfire, with only 33 of the known by name inmates surviving. A monument to the victims was unveiled in Yantarny on January 30, 2011. The monument, by Frank Meisler, features hands lifted up to the sky as a symbol of the perishing people. On August 24, 2011, the monument was vandalized with paint and antisemitic slogans.
1945 жылдан кейін
Palmnicken соғыс аяқталып жатқан күндері, 1945 жылдың 7 сәуірінде Қызыл Армия тарапынан басып алынды. Шығыс Пруссияның бұрынғы облысының солтүстік үштен бірі, Palmnicken-ді қоса, 1945 жылы Потсдам конференциясында жарияланған шекара өзгерістерінің шарттары бойынша КСРО құрамына кірді. Неміс халқы эвакуацияланды немесе Потсдам келісіміне сәйкес кейіннен Батыс Германияға қуылды. Palmnicken қаласы янтарь, яғни орыс тіліндегі «кеңір» деген сөзден туындаған Янтарный деп аталды және негізінен орыстармен қатар белорустер, украиндер және татарлармен қоныстандырылды.
Palmnicken was eventually captured by the Red Army on 7 April 1945, during the closing days of the war. The northern third of the former province of East Prussia, including Palmnicken, became part of the Soviet Union in 1945 under terms of border changes promulgated at the Potsdam Conference. The German population evacuated or was subsequently expelled to West Germany, also in accordance with the Potsdam Agreement. Palmnicken was renamed Yantarny, derived from yantar, the Russian word for amber, and was repopulated by Soviet settlers, predominantly Russians, as well as Belarusians, Ukrainians, and Tatars.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-аумақтық бөлініс шеңберінде, ол екі ауылдық елді мекенмен бірге, Янтарный облыстық маңызы бар қалалық типтегі елді мекеніне біріктірілген – аудандармен тең мәртебеге ие әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде Янтарный қалалық округі ретінде құрылған.
Within the framework of administrative divisions, it is, together with two rural localities, incorporated as the urban type settlement of oblast significance of Yantarny—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, the urban type settlement of oblast significance of Yantarny is incorporated as Yantarny Urban Okrug.
Кәрәңзелі өнеркәсібі
Тевтондық рыцарлар дәуірінде Самбия жағалауында янтарь жиналды. Олар янтарь саудасына монополия орнатуға қол жеткізді, бұл Гёгенцоллерн әулетінің пруссиялық мемлекетіне көшті. 16 ғасырда жағалаудан жиналған янтарь Пальмникенге жеткізіліп, сұрыпталғаннан кейін одан әрі өңдеу үшін Кенигсбергке жіберілді. 1811 жылдан бастап янтарь өндірісі жалға берілді. 1858 жылы Stantien & Becker фирмасы құрылды. Stantien & Becker әлемдегі алғашқы ашық карьерді құрды, бірақ янтарь негізінен жер асты кен өндіру әдісімен ("Анна" және "Генриетта" шахталары) өндірілді. Бастапқыда шахта жылдық 50 тонна янтарь өндірсе, 1937 жылы мемлекеттік компания (Preußische Bergwerks und Hütten AG) жылдық 650 тонна өндіріп, 700 жұмысшыны жұмыспен қамтыды. КСРО құрамында Янтарный қаласы "Русский Янтарь" ("Орыс Янтары") компаниясы арқылы жыл сайын шамамен 600 тонна янтарь өндірді. 2002 жылы Ресейдің технология және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі реттеуші органының директивасымен янтарьды өңдеу тоқтатылды. Бірнеше жылдан кейін ескі ашық карьердің жанында жаңа ашық карьер ("Приморское") ашылды. 2008 жылы осы жерде шамамен 500 тонна янтарь өндірілді.
Amber was collected along the shores of the Sambian coast during the age of the Teutonic Knights. They succeeded in establishing a monopoly over the amber trade, which carried over to the Prussian state of the House of Hohenzollern. In the 16th century amber collected along the coastline was brought to Palmnicken where it was sorted and then sent to Königsberg for further processing. After 1811 the amber production was leased. In 1858 the firm Stantien & Becker was founded. Stantien & Becker created the first open pit amber mine in the world, but mined amber mainly with the method of underground mining (pits "Anna" and "Henriette"). Initially the mine produced 50 tons of amber annually, but by 1937 now a state owned company (Preußische Bergwerks und Hütten AG) it produced 650 tons annually and employed 700 workers. As part of the Soviet Union, Yantarny produced approximately 600 tons of amber annually through the company Russky Yantar ("Russian Amber"). The refinement of amber was discontinued in 2002 by a directive of the Russian Regulatory Authority for Technology and Environmental Protection. Some years later, a new open pit mine ("Primorskoje") was established in immediate vicinity of the old open pit mine. In 2008 about 500 tons amber was mined at this location.
Амбер жағалауы фестивалі
2010 жылы Янтарный қаласында жыл сайынғы «Амбер Бич» халықаралық музыка фестивалі өтті.
In 2010, Yantarny hosted the annual Amber Beach international music festival.