Кіріспе
Қарыздың тым ауыр болуы – бұл ұйымның (мысалы, кәсіпорын, үкімет немесе отбасы) қарызы соншалықты көп, оның қосымша қаржы алуы қиын, тіпті жаңа қарыз өте табысты инвестиция болса да, ол өзін-өзі өтей алады. Мысалы, егер компанияның оң таза қазіргі құны (NPV) бар жаңа инвестициялық жобасы болса, бірақ қолданыстағы қарыз салдарынан осы инвестициялық мүмкіндікті пайдалана алмаса, яғни, қарыздың номиналды құны күтілетін табыстан асып кетсе, мұндай жағдай туындайды. Сондықтан, акционерлер мұндай жобаға инвестиция салуға құлшынбайды, өйткені пайданың көп бөлігі қарыз иелеріне тиесілі болады. Сонымен қатар, егер компания қарыз берушілерді жоба сәтсіз аяқталмайтынына көндіре алмаса, олар қаржылай қолдау көрсетпейді. Бұл жағдай, егер компанияның қарыз иелері жаңа жобаның табысының бір бөлігіне талап етуі мүмкін болса және бұл жобаның NPV-ін (осы компания іске асырған жағдайда) теріс мәнге түсірсе, пайда болады.
Debt overhang is the condition of an organization (for example, a business, government, or family) that has existing debt so great that it cannot easily borrow more money, even when that new borrowing is actually a good investment that would more than pay for itself. This problem emerges, for example, if a company has a new investment project with positive net present value (NPV), but cannot capture the investment opportunity due to an existing debt position, i. e., the face value of the existing debt is bigger than the expected payoff. Hence, the equity holders will be reluctant to invest in such a project because most of the benefits will be reaped by the debt holders. In addition, debt holders will not finance the firm if the company cannot convince the debt holders that the project will not fail. The situation emerges if existing debtholders of a company can be expected to lay claim to (part of) the profits of the new project, and this renders the NPV of the project (when undertaken by this company) negative.
Шолу
Шамадан тыс қарыздың салдары жаңа инвестициялық жобалардан түсетін табыстың бір бөлігін қазіргі қарыз иелері иеленуіне әкеледі. Қарыздың үстіне қысып қалған компания жаңа төменгі бағынышты қарызды шығара алмайды, себебі дефолт қаупі жоғары. Сонымен қатар, қарыздың артуы қарыз мәселесін жақсартпайды, керісінше, оны ушықтырады. Бұған қоса, компания акционерлері жаңа акция шығаруға құлықсыз, өйткені бұл акционерлерді төменгі деңгейдегі кредиторлар көтеретін шығындардың бір бөлігін мойындауға мәжбүрлейді. Осылайша, компания оң NPV-сі бар жобаларды қаржыландырудан бас тартады. Бұл мәселені алғаш рет Майерс (1977) талқылаған. Қарыздың үстіне қысып қалу, шамадан тыс қарызы бар, бірақ төлем қабілеттілігі сақталған компаниялар мен банктерге әсер етеді, яғни олардың активтерінің құны міндеттемелерінен жоғары. Сондай-ақ, қарыздың үстіне қысып қалу, активтері міндеттемелерінен кем компаниялардың қиындықтан шығуына кедергі келтіреді. Банктер үшін 11-тарау бойынша қайта ұйымдастыру немесе банкроттық рәсімдері төлем қабілетсіз мекемелердегі қарыз мәселесін шеше алады. Сәтті банкроттық қайта ұйымдастырулар ұйымдарға қарыз деңгейін төмендетуге және жаңа жеке акционерлерге жаңа инвестициялардан түсетін пайданың жеткілікті бөлігін беруге мүмкіндік береді, осылайша олар оң күтілетін таза қазіргі құнына ие жаңа жобаларды іске асыруға бейім болады. Қарыздың үстіне қысып қалу тұжырымы егемендік үкіметтерге, әсіресе дамып келе жатқан елдерге қатысты қолданылады (Krugman, 1988). Бұл елдің қарызы оның болашақта төлеуге болатын мүмкіндіктерін асып түсетін жағдайды сипаттайды. Дамып келе жатқан елдердегі қарыз мәселесі 2000 жылғы «Мерейтой» науқанының сәттілігіне ықпал етті.
Қарыздың артық болуы және 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы
Қарыздың артық болуы мәселесі үкіметтердің 2008 жылдың қыркүйегінде Lehman Brothers банкроттығынан кейін және әлемдік қор нарықтарының құлдырауынан соң, әлем бойынша банктерге капитал құюды негіздеу ретінде пайдаланылды. Дегенмен, 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысында АҚШ-ты қоса алған көптеген үкіметтер негізінен жаңадан шығарылған артықшылықты акцияларды сатып алды. Артықшылықты акциялар қарызға ұқсас, себебі олар қарапайым акциялардан бұрын төленеді; сонымен қатар, олар пайызға ұқсас тұрақты дивидендтер төлейді. Осылайша, АҚШ-тың қиын жағдайдағы активтерді сатып алу бағдарламасының (TARP CPP) капитал құюы АҚШ-тың ірі банктеріндегі қарыздың артық болуы мәселесін шешуге көп көмектеспеген болуы мүмкін. Академиялық зерттеулер көрсеткендей, егер үкімет қиын жағдайдағы банктердің қарапайым акцияларын немесе залал келтіретін активтерін сатып алғанда, қарыздың артық болуы мәселесі жақсырақ шешілген болар еді. Дегенмен, егер банк өте нашар жағдайда болса, қарыздың артық болуы және кепілсіз қарыз мәселелерін түзету үшін өте үлкен субсидиялар қажет болады, ал кепілсіз қарыз және артықшылықты акциялар иелері кейбір шығындарды көтеруі мүмкін. Көптеген банк басшыларымен сұхбаттасу көрсеткендей, көптеген банктер ТАРР қаражатын алғаннан кейін несие беруді ұлғайтуға құлшынбады. ТАРР-ды бақылау үшін құрылған Конгресс сараптамалық тобы 2009 жылдың 9 қаңтарында «Банктерге қаражаттың жартысы әлі түспегенімен, нарыққа жүздеген миллиард доллар құйылды, бірақ несие беруге ешқандай нақты әсері болған жоқ» деген қорытындыға келді.
Макроэкономикалық қарыздың артық мөлшері
Бұл экономикада жасырын өндіріс кемшілігі немесе толық жұмыспен қамтылмағандық болса, осы кемшілік несие беру арқылы үнемі толтырылады, ал оның жинақталуы қарыздың ауырлығына алып келеді. Керісінше, ұзақ мерзімді қарызды жинақтауға бейімділіктен жасырын құрылымдық жұмыссыздықтың бар екенін болжауға болады. Әдетте, жеке несие берушілер (банктер) белсенділік танытады: 1970 жылдардағыдай дамушы елдерге несие беріп, күтілетін жоғары дивиденд ағынымен немесе өз халқының артық тұтынуын, активтердің қағаздағы жоғары бағасымен қамтамасыз етеді – бұл бірдей түбірлі мәселе. Соңғы нәтижесінде (қайта-қайта толық жұмыспен қамтылмағандыққа байланысты), қарыздың ауырлығы жеке қарызды мемлекеттік қарызға ауыстыру арқылы (құтқару операциялары) сақталады және одан әрі өсе береді.