Кіріспе

Патриархтық палаталар және Он екі апостол шіркеуі (Ланг ру) – Мәскеу Кремлінің шағын соборы, 1653 жылы Патриарх Никон өзінің салтанатты резиденциясының бір бөлігі ретінде салдырып, үш жылдан кейін апостол Филиппке арнады. Қазіргі күні Мәскеу Кремлі мұражайлары пайдаланады. Шіркеудің орналасқан жері – жоғары постамент, собор алаңынан патриарх ауласына өтуге мүмкіндік беретін екі үлкен аркасы бар болғандықтан, 15 ғасырғы көршілес ірі соборлармен салыстырылатын мәртебеге ие. Сыртқы қабырғалары екі қатарлы бағаналы аркалармен әсемделген, бұл көршілес соборларға және оларға үлгі болған 12 ғасырғы Владимир-Суздаль мектебінің ұлы шіркеулеріне сілтеме жасайды. Никонның консервативті архитектуралық талғамына сай бес дөңгелек күмбездердің қатаң сызықтары шіркеудің Византиялық тегін ерекше атап көрсетеді.

Ерте тарих

Мәскеу митрополитінің ғимараты 14 ғасырдан бері Кремльде болған, ал билік пен сән-салтанат жағынан патшамен бәсекелесуге ұмтылған Патриарх Никон оларды айқыш пішіндес, кең бөлмеге бағытталған, бұрын банкет залы ретінде пайдаланылған, бірақ қазір қолданбалы өнер мұражайы ретінде қызмет ететін әлдеқайда амбициялық резиденциямен алмастырды. Бұл, Мәскеуде қоныстанған алғашқы митрополит Петрден басталады (14 ғасырдың басында). Ұзақ тарихы бойы митрополиттің, содан кейін патриархтық сарайының ғимараттары көптеген өзгерістерге ұшырады. Елді мекендегі алғашқы тас бөлме 1450 жылы, Иоанн Московский тұсында салынды, сонымен бірге Киімнің түсірілу шіркеуі салынды, ол Мәскеу митрополиттерінің үй шіркеуі болды. 1473 жылғы Мәскеу өртінен кейін аула өртеніп, 1484-1485 жылдары (Геронтий Московский тұсында) шіркеу мен бөлмелер қайта салынды. Алайда, 1493 жылғы өрттен кейін кешен қайтадан жаңартылды. 1566-1568 жылдары шығыс жағына Соловецкі кереметшілер шіркеуі қосылды, оның негізі аулаға бағытталған басты өткел ретінде пайдаланылды. 1589 жылы Мәскеу патриархаты құрылғаннан кейін митрополит сарайы патриархтық сарайға айналды. 1597 жылы кешенді Мәскеу патриархы Иов жаңартты, бөлмелер толығымен қайта құрылды, бірақ Ресей үшін дәстүрлі тұрғын үй құрамы сақталды (қанаттың екі жағында екі тұрғын үй). Сонымен қатар, ауланың солтүстік бөлігінде Петр, Алексей және Жонаға арналған тағы бір шіркеу салынды. Ол бөлмелермен ішкі өткел арқылы байланысты. Осылайша, аула құрамына үш үй шіркеуі кірді. 1652-1656 жылдары ескі ғимараттар, соның ішінде Соловецкі кереметшілер шіркеуі бұзылды, ал олардың орнына үш қабатты жаңа бөлмелер мен үй шіркеуі салынды, олар 1656 жылы апостол Филипп және митрополит Филипп атынан кияланды. Ғибадатхананың шатырлары мен айқыштары мыс жабынмен жабылған және алтынмен қапталған (алтынмен қапталған пияз тәждері 19 ғасырдың ортасына дейін сақталған). Айқыш пішіндес бөлме қайта салынды, ал ауданы 280 метрге жетті. Бөлмелер көлемі мен сәні жағынан Терем сарайынан кем емес еді. Онда ең бай патриархтық сақталды, оның кең ауданына қарамастан, орталық тірегі болмады (бөлме формадағы жабық аркамен жабылды), бұл сәулетте жаңашылдық болды. Бірақ Никонның ісі кезінде Патриархтық бөлмелер оның мақтаныш белгісі ретінде көрсетілді. Никоннан кейін бөлмелер қайта салынды. 1673 жылы апостол Филипп шіркеуінің астындағы аркалардың бірі салынды, ал 1680-1681 жылдары (Патриарх Иоаким тұсында) ол қайта құрылды және Он екі апостол құрметіне кияланды. Патриархтар, қасиетті мерекелерден басқа, осында ғибадат ететін. 1691 жылы (Патриарх Адриан тұсында) бөлмелердің үстіне жаңа қабат салынды, одан сақталған Петровский шатыры пайда болды.

Синодтық дәуір

1721 жылы патриархат жойылғаннан кейін Мәскеу Синодының кеңсесі палаталарда орналасты. Архитектор Иван Зарудный басшылығымен Он екі апостол шіркеуі екі қабатқа бөлінді, ал Патриархтық кітапхана жоғарғы қабатқа орналастырылды. 1722–1724 жылдары Крест палатасының терезелері қайта жасалды. 1748 жылы сәулетші Дмитрий Ухтомский қабырғалар мен аркалардағы ескі жарықтарды көрді. Оның ұсынысы бойынша, олар жиналып, қиыршық тас және алабастрмен толтырылды. Сонымен қатар, жаңа әсем пеш салынды. 1760 жылдары Үш қасиетті шіркеуі қирады, содан кейін 1780 жылдардың басында Мироварная палатасының күмбездерінде жоғарғы шатырлардан жаңа жарықтар анықталды. 1782 жылы шатырлар бұзылып, шатырдың жарықтары мен басқа да зақымдары Иван Яковлевтің қатысуымен жөнделді. 1790 жылы Мироварная палатасының үстіндегі ескі күмбезді, төменгі қабаттың сыртқы қабырғаларын және төменгі қабаттың бұрыштарындағы баспалдақтарға арналған ойыстарды бөлшектеп, қайта құру жоспарланды. Жұмыс 1794 жылы аяқталды. Бұл ретте, палатаның мөлшері мен терезелердің саны сақталды. Күмбез де өз пішінін сақтап қалған деп есептеледі.

Жақында болған тарих

1917 жылы Ресей революциясынан кейін, ғимарат келесі жылы мемлекеттік меншікке алынды, қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді, ал 1929 жылы бұрын қиратылған Асан-Көтерілу монастырының 17 ғасырдағы иконостасы шіркеуге көшірілді. Қайта жаңарту барысында шіркеудің астындағы екі дәліз ашылды. Қазіргі таңда 1967 жылы ашылған тұрақты көрме, 1987 жылдың мамыр айынан бері жұмыс істеп келеді.

Ерекшеліктері

Қазіргі уақытта Патриархтық палаталар екі-үш қабатты ғимарат (бір жерде төртінші қабаттың қалдығы сақталған – Петірдің шатыры), собор алаңында оңтүстікке қараған алдыңғы қасбеті бар. Ғимарат құрылымына екі қабатты әйнектері бар Он екі апостолдың бес күмбезді шіркеуі кіреді. Шіркеудің астында екі саяхат аркасы орналасқан. Солтүстік қасбетіне бағаналармен тірелген галерея жапсырылған. Ғимараттың бірінші қабатында шаруашылық қызметтер мен патриархалдық кеңселер болса, екінші қабатта бөлмелер: Крестоваяға бас кіреберіс, асхана, кеңсе қызметкерлері, бас кіреберіс залы, трапездік зал және Он екі апостолдың шіркеуі орналасқан. Үшінші қабатта патриархтың жеке бөлмелері мен апостол Филипптің үй шіркеуі болған. Ғимараттың сәулеттік безендіруіне аркалардың арасындағы пилястрлар, бірінші қабаттағы терезелердің қанат пішіндес фронтондары және екінші және үшінші қабаттардың аркатура белдеуі кіреді. Екінші қабат, 17 ғасыр сәулетіне тән, бірінші қабаттан айқын көзге түсетін карнизбен бөлінген. Ғимараттың айналасында бұрынғы галереяға апаратын екінші қабаттағы шіркеудің ақ тас порталы. Ғимараттың безендірулері көбінесе собор алаңындағы көрші ғимараттардың дизайнындағы элементтерді қайталайды. Шығыс жағында шіркеудің апсидасы орналасқан. Солтүстік қасбеті салыстырмалы түрде қарапайым безендірілген. Аркалы галерея өрнекті плиткалармен әсемделген.

Интерьер

Қазіргі уақытта палаталарда XVII ғасырдағы орыс қолданбалы өнері мен тұрмысының мұражайы орналасқан. Мұражай экспозициясына кіретін заттардан өзге, палаталар мен шіркеуде түпнұсқа әшекейлеу элементтері сақталған. Шіркеуде XVII ғасырға тән қабырға суреттерінің фрагменттері жақсы сақталған. Крест палатасында Екатерина II-нің тапсырысымен XIX ғасырда жасалған мәрмәр пеш өз орнында тұр.

Музей экспозициясы

Мұражайда өнер туындылары, діни және тұрмыстық заттар – патриархтар мен Корольдік отбасы мүшелерінің жекелеген мүліктері, кестелер, кітаптар, иконалар, дастарқан ыдыстары, әшекейлер және сағаттар қойылған. Бұл заттарды орыс және шетелдік шеберлер жасаған.