Кіріспе

VII ғасырдағы суреттелген грек қолжазбасы, «Неаполь Диоскуриды», Неапольдегі Ұлттық кітапханада (MS Suppl. gr. 28) сақталады. Бұл кітап VII ғасырдың басындағы, өсімдіктер туралы грек тіліндегі жарықтандырылған қолжазба. Кітапта 172 парақ бар, беттерінің өлшемі 29,7 x 14 см (11 11/16 x 5 1/2 дюйм), ал мәтіні – I ғасырдағы грек әскери дәрігері Диоскоридтің «De Materia Medica» еңбегінің редакциясы. Онда өсімдіктер мен олардың емдік қолданысы туралы сипаттамалар келтірілген. Бұл кітап шамамен 512 жылы Византиялық ханшайымы үшін жасалған Вена Диоскуридісімен бір үлгіде жасалған, бірақ одан едәуір өзгеше. Сонымен қатар, Неаполь қолжазбасындағы суреттер әр парақтың жоғарғы жартысын ғана алып жатыр, ал Вена Диоскуридісіндегідей толық беттік миниатюралар емес. Жазу стилі біршама шикі және тегіс емес, ал миниатюралардың бояу стилі Вена қолжазбасына қарағанда дәлдігі мен табиғилығы төмен, бұл стандарттардың төмендегенін көрсетеді.

Шығу тегі

Неапольдік Диоскуридтің бастауы бірінші ғасырдағы грек дәрігері Педаний Диоскурид жазған "De Materia Medica" қолжазбасына саяды. "De Materia Medica" – өсімдіктер, минералдар және жануарлардан алынатын дәрілерге арналған энциклопедиялық еңбек болатын. Ол ежелгі Жерорта теңізі аймағында кеңінен таралды және ғасырлар бойы қолданыста болды. Батыс Рим империясы құласа да, оның шығыс бөлігі Рим дәстүрлерін сақтап, күштілігін жоғалтпады. Неапольдік Диоскурид жазылған кезде, қолжазба Византия және жаңадан күш алған Ислам империяларында кең танымал болды. "De Materia Medica" тақырыбының ғылыми сипаты, Еуропаның христиандану процесінің қолжазбаға күдіретті әсер етуіне жол бермеді. Өнер тарихшылары бастапқы "De Materia Medica" нұсқасын ортағасырлық қолжазбалар арқылы зерттей алады (бірақ Неапольдік Диоскурид – нақты көшірме емес). "De Materia Medica" әлі де өте ықпалды қолжазба болып саналды және жетінші ғасырда Византия империясы мен оның қарасты мемлекеттерінде кеңінен оқылды. Осы мемлекеттердің бірі – Неаполь герцогтығы грек мәдениетінің ықпалында қалыптасты. Халық грек тілінде сөйлеп, жазды, бұл Неапольдің ежелгі грек колониясы екенін көрсетеді.

Атауы

Неаполь Диоскуридісінің жазушысы мен суретшісі тарихқа сіңіп кеткен. Бұл көптеген қолжазбалар үшін қалыпты жағдай болғанымен, бізге белгілісі өте аз. Өнер тарихшылары осы қолжазба Италияда жасалған деп есептейді.

Шығу тегі

Бірнеше ғасыр бойы Неаполь Диоскуридесі Неаполь Корольдігінің Сан-Джованни-а-Карбонарадағы Августин монастырында сақталды. Шеп жазбаларында бұл қолжазбаның 14-15 ғасырларда Салернодағы медицина мектебімен байланыста болғаны көрсетілген. 1714 жылғы Раштат келісімінен кейін Неаполь Корольдігін бақылаған Киелі Рим империясы 1718 жылы қолжазбаны Венаға алып кетті. Сол кезде Неаполь Диоскуриді биліктегі Габсбург әулетіне тиесілі Вена сарай кітапханасында сақталды. Неаполь Диоскуриді Вена сарай кітапханасында 200 жыл сақталғаннан кейін 1919 жылы Неапольге қайтарылды. Қолжазба Бірінші дүниежүзілік соғыстың бейбіт келіссөздерінен кейін Австро-Венгрия монархы тарапынан Италия Корольдігіне қайтарылды. Ол Ұлттық кітапханаға қайтарылды, онда ол бүгінге дейін сақталуда. Неаполь Диоскуриді 2012 жылдың 12 наурызынан 8 шілдесіне дейін "Византия және Ислам: Көшкін дәуір" атты көрмеде Метрополитен өнер мұражайында қойылды. Қолжазбаға қатысты тағы бір түсіндірме бойынша, ол сыйлық ретінде немесе патшалық коллекцияның бөлігі ретінде емес, нұсқаулық ретінде жасалған. Осыны ескере отырып, Неаполь Диоскуриді патшалық әулетке сыйлық ретінде емес, оқуға және пайдалануға арналған кітап ретінде мақсатқа сай қызмет еткен сияқты көрінеді.