Кіріспе

Солтүстік Ирландиядан шыққан сәулетші және ғалым Алан Монтгомери Джонс (FRIAS Hon AIA) (1964 жылдың қыркүйегінде туған) – Ұлыбританияның Солтүстік Ирландиясындағы дипломдық сәулетші және ғалым. Ол Белфаст Королева университетінде сәулет мамандығы бойынша оқыды, Лондон қаласында тәжірибе жинағаннан кейін 1998 жылы Солтүстік Ирландияға оралып, тәжірибелік жұмыспен қатар Белфаст Королева университетінде оқытумен айналысты. 2008–2016 жылдар аралығында Queen's университетіндегі сәулет кафедрасын бірлесіп басқарды, қазіргі уақытта Табиғи және салынған орта мектебінде сәулет (білім беру және тәжірибе) профессоры қызметін атқарады. Джонс 2012 жылдың мамыр айынан 2014 жылға дейін Ольстер сәулетшілерінің Корольдік қоғамының президенті болды. 2018 жылдың тамызында Британдық сәулетшілердің Корольдік институтының (RIBA) президенті болып сайланды және 2019 жылдың 1 қыркүйегінде екі жылдық мерзімге қызметке кірісті. 2020 жылдың 31 наурызы мен 15 маусымы аралығында жеке өміріндегі мәселелерге байланысты уақытша қызметтен шеттеді. 2020 жылдың 15 маусымында қайтадан қызметке оралды, ал 2021 жылдың шілдесінде RIBA-ның қамқорлық кеңесінен (trustee) кетті, бірақ RIBA президенті лауазымында қалды, RIBA бас директорының еңбек шартын өзгерту туралы ұсынысты қолдауға шамасы келмеді. Алан Джонс 2021 жылдың 31 тамызында екі жылдық президенттік мерзімін аяқтады. 2022 жылдың 28 сәуірінде Architects' Journal журналында Алан Валланс бас директорының отставкасын бергені және 2022 жылдың шілдесінің соңында RIBA-дан кететіні хабарланды. Сонымен қатар, бас директордың жалақысы 300 000 фунт стерлинг екені және RIBA-ның қаржылық қиындықтары 2020 жылғы қаржылық есептерінде көрініс тапқандығы, институттың жылдық бюджетінен 8 миллион фунт тапшылық болғандығы мәлім болды.

Білім

1964 жылдың қыркүйегінде дүниеге келген Джонс мемлекеттік қаржыландырылатын D H Christie Memorial бастауыш мектебінде (The Honourable The Irish Society мектептері тобының құрамында), екі мемлекеттік грамматикалық мектепте – Coleraine Academical Institution және Ballymena Academy-да оқыды, содан кейін білім беру грантының көмегімен Королева Университетінде (Белфаст) білім алды.

Практика

Бұрын Лондондағы Майкл Хопкинс пен Партнерлермен жеті жыл жұмыс істеген және Дэвид Морли Архитекторлармен серіктес болған Джонс 1998 жылы Солтүстік Ирландияға оралып, Алан Джонс Архитекторларының (AJA) негізін қалаушы және бас директоры ретінде жеке практикасын бастады, сонымен қатар Белфаст Королева Университетінің Архитектура мектебінде оқытумен айналысты. AJA-да Джонс көптеген жобаларды жүзеге асырды, оның ішінде Кранфилдтегі тот баспайтын болатпен қапталған шаруашылық үйінің кеңейтілген бөлігі (RIBA сыйлығы), Straidhavern мектебі, Рэндалстаундағы отбасылық үйі (тұрғын үй жобалары үшін RSUA дизайн сыйлығы, RIBA сыйлығы және RIBA Мансер медаліне үміткер болды), Белфасттағы кофе импорттаушысының кеңсесі (Ирландия Архитекторлар қауымдастығы сыйлығында арнайы аталым алды – соңғы жеті жылда Солтүстік Ирландиядан алғашқы жоба), және Страбэйндегі £4.2 миллиондық Alley Arts және конференц орталығы, Гленн Хоуэллс Архитекторлары (Бирмингем) мен AJA-ның бірлескен жобасы (RSUA сыйлығын алды және RIBA сыйлығына үміткер болды). Джонс / AJA жұмыстары RIBA Journal, Architects' Journal, Domus (Милан), Wallpaper*, Architecture Today, Blueprint, Vision (Шанхай), Hinge (Гонконг) және Sunday Times сияқты басылымдарда жарияланды. Daily Telegraph Джонсты Ұлыбританияның "үздік сәулетшілерінің" бірі деп тізімге енгізді. Оның жұмысы сондай-ақ Birkhauser-дің «Талшықты цемент: технология және дизайн» (2006) және RIBA Guide to Architectural Insitu Concrete (2007) сияқты техникалық басылымдарға да кірді. Джонс сонымен қатар жобалау мәселелері бойынша сарапшы куәгер ретінде де жұмыс істейді.

Білім беру және ғылыми-зерттеу

2008 жылдан 2016 жылға дейін білім беру (сәулет) директоры ретінде Джонс Куинс университетіндегі сәулет саласын бірлесіп басқарды. 2019 жылы профессорлық қызметке тағайындалды. Ол Дельфт, Роберт Гордон университеті (бұрынғы Институт), Кембридж, Солтүстік Лондон, Бат, Дублин технология институты және Дублин университетінің сәулет мектептерінде дизайн сыншысы ретінде шақырылды. RIBA, RSUA және Шотландия сәулетшілердің Корольдік институты жүлделерінің, соның ішінде RIAS Эндрю Дулан жүлдесінің қазылар алқасына шақырылды. 2012 жылдың мамырында 2012-2014 жылдарға РСУА президенті болып сайланды. 2008 жылдан 2016 жылға дейін Джонс Куинс университетіндегі сәулет білімін The Guardian рейтингісінде орташа деңгейден жоғарыға көтеріп, 2018 жылы қосылған құн бойынша бірінші орынға жеткізді. Ол басқа сәулет мектептеріне кеңес берді және 1- және 2-курс студенттерінің жұмыстарын тексеруге (Манчестер, Данди және Ноттингем университетінде) сыртқы сарапшы ретінде қатысты. 2018 жылы көптеген елдерде кәсіби біліктіліктердің теңдестігі мен алмасуы мәселелерін шешу үшін Архитекторлар Достастығының атқару комитетіне шақырылды. 2015 жылы RIBA кеңесіне жалпыұлттық дауыс беру нәтижесінде сайланды. 2015 жылдың қыркүйегінде 2015-2017 және 2017-2018 жылдарға білім саласының вице-президенті болуына кеңес мүшелері бірауыздан келісім берді. 2016 жылы Джонс RIBA президенті сайлауында 44% дауыс жинап, екінші орынға ие болды.

RIBA даусы

Архитекторлар журналы келесі күні RIBA Джонстың "оқиғаның ауырлығы" туралы Қайырымдылық комиссиясына хабарлағанын мәлімдеді. Архитекторлар журналы RIBA қаражатын некеден тыс қатынасын жалғастыру үшін пайдалану туралы айтты, газеттерде "оның сүйіктісі деп мәлімдеген әйел қарым-қатынасының ұятты жайттарын жариялайды" және Солтүстік Ирландияда полиция тергеуі жүргізіліп жатыр деген хабарлар тарады. "Таймс" газеті Джонстың сүйіктісіне жұмыс табуға көмектескені туралы айыптаулар жасады. Архитекторлар журналының бағанашысы Пол Финч RIBA-ның "хатшылығының белсенді жұмыс істеп, Қайырымдылық комиссиясын араластырғанын" айтты және мәселені азайтты ("Портленд Плейс-тегі шу - президенттік деңгейдегі бекергі дау"), ал Archinect Джонстың толық екі жылдық мерзімін аяқтайтынын күтті. 12 маусымда Джонс неге қадам басқанын түсіндірді және 2020 жылдың 15 маусымында қайтадан қызметке кіретінін мәлімдеді. Дегенмен, бұл оқиға Джонстың президенттік қызметіне әсерін тигізе берді. 2021 жылдың 19 шілдесінде, Джонстың президенттік мерзімі аяқталуға бір айдан астам уақыт қалғанда, Архитекторлар журналы ол RIBA-ның бас атқарушы директоры Алан Валланспен туындаған дауға байланысты RIBA кеңесінің мүшелігінен және сенімгерліктен кеткенін хабарлады. Джонс 2021 жылдың қыркүйегінен бастап Валланстың бес жылдық келісімшартын жаңартуға қарсы болды, ол 2020 жылдың ақпанында Валланстың іс-әрекетіне қатысты "ауыр айыптаулар" жасаған. RIBA-дағы инсайдерлер пікірлердің қарама-қайшылығы RIBA-ның әртүрлі көзқарастарымен байланысты екенін айтады, Джонс Валланстың жалақысының мөлшеріне қарсылық білдіріп, мәдени институтты бухгалтер басқаруы керек пе деген сұрақ қойды. Жоғары лауазымды тұлғалар "Алан соғысы" деп атап, "РИБА ұйымының құпиялылығы күшейіп бара жатыр. Құпиялылық қару ретінде қолданылады және қиын сұрақтар қойғандарға қиындықтар туындайды" деді. 2021 жылдың 27 шілдесінде Архитекторлар журналы Джонстың 2020 жылдың маусымында президенттік лауазымға қайта тағайындалғанға дейін бірнеше "міндеттемелерге" басым болғанын хабарлады. Джонс кеңеске жолдаған хатында: "Бұл міндеттемелер маған сұрақтар қоюға, адамдарды сынауға және шағымдануға мүмкіндік бермеді. Басқа орталарда мұны "еркіндікті шектеу" деп атауға болады", - деп түсіндірді және былай деді: "Жалғыз адам ретінде мен осы үнемі жалғасып жатқан мінез-құлықтан қорқып қалдым". RIBA "еркіндікті шектеу" деп түсіндіруге келіспеді және Джонсты үнсіздікке мәжбүрлеуге тырысқан жоқ екенін мәлімдеді. AJ 15 ай ішінде жүздеген беттік шағымдар келіп түскенін, нәтижесінде алты тәуелсіз тергеу жүргізілгенін, оның екеуі әлі де жалғасып жатқанын хабарлады. Кеңес кеңесінің консультативтік тобы құрылды, ол Алан Валлансқа қатысты Джонс пен бұрынғы кеңес құрметті хатшысы Керр Робертсон жасаған шағымдарды зерттеді, тергеу 2021 жылдың қыркүйегінде аяқталуы күтілуде. RIBA-ның Қайырымдылық комиссиясымен байланысқа түсуіне дейінгі жағдайларға қатысты Робертсон былай деді: "Егер маған маңызды ақпарат жасырылмаса, мен ешқашан баяндаманы Қайырымдылық комиссиясына ұсынбас едім, сондықтан ақпараттың таралуына себеп болмас едім. Осы айналымдарға қарамастан, бір жылдан астам уақыт өткеннен кейін де, алғашқы бес-алты шағым әлі де толыққанды тергелмегенін жасыруға болмайды". Ол жұмыстан кеткеннен кейін "РИБА-ның бұл мәселені тез арада шешуіне ешқандай себеп болмады" деді, содан кейін: "Көп ұзамай барлық ауыр айыптаулардың жалған немесе асыра айтылғаны анық болды, бірақ атқарушы органдары менің дереу отставкаға кетуімді талап етті. Басқарма осы талаптарды қабылдамай, тергеудің нәтижесін күтіп отырғаннан кейін, бұл ақпараттың бәрі баспасөзге таратылды. Менің кешірім сұрауымды RIBA кеңесшілері ашылған ақпараттың ауырлығына сәйкес жазды деп ойламаймын". 2016 жылдың наурыз айында ол RIAS-тен Құрметті стипендияны қабылдады. Оның жобаларының жетісі RIBA сыйлықтарын алды, ал екеуі Стирлинг сыйлығына үміткер болды. 2019 жылы ол Канада Корольдік Архитектура институтының құрметті мүшесі атанды, ал 2021 жылы Америка Архитекторлар институтының құрметті мүшесі атанды.

Жарияланымдар

Архитектураға қарай: Ольстер – Өзгенің ішіндегі шынайылықты табу, Дэвид Бреттпен, Black Square Books, 2008. Қазіргі заманғы кәсібилікті анықтау, Роб Хайдпен бірлесіп редакциялаған, RIBA Publishing, 2019 жылдың қыркүйегі. «Архитектураны жақсы оқу» – "Ұлыбританиядағы қазіргі және болашақ сәулет студенттеріне оқу кезінде жақсы нәтижелерге қол жеткізуге және, ең бастысы, оқудың мүмкіндіктерімен, стрессімен және қиындықтарымен күрескенде денсаулықтарын сақтауға көмектесетін нұсқаулық", Дженни Рассел, Мэтт Томпсон Алан Джонспен, RIBA, 2021. «Архитектураны жақсы меңгеру» – "Жаңа білікті алған және мансабының басындағы сәулетшілерге мансаптарында жақсы жұмыс істеуге және, ең бастысы, мамандыққа адал болудың стрессімен және қиындықтарымен күрескенде денсаулықтарын сақтауға көмектесетін тегін нұсқаулық", Дженни Рассел, Мэтт Томпсон Алан Джонспен, RIBA 2021.