Мемлекеттік реттеуді азайту немесе жою

Кіріспе

Мемлекеттік реттеулерді жою немесе азайту

Дерегуляция – мемлекеттік реттеулерді жою немесе азайту процесі, әдетте экономикалық салада. Бұл экономиканы мемлекеттік реттеуді тоқтату. Бұл 1970-ші және 1980-ші жылдары дамысқан өнеркәсіптік экономикаларда кең таралды, себебі экономикалық ойлаудағы жаңа үрдістер мемлекеттік реттеудің тиімсіздігі және реттеуші органдардың реттелетін саланың мүддесіне бағынып, тұтынушылар мен жалпы экономикаға зиян келтіру қаупі туралы болды. Алтын ғасыр кезінде корпоративтік тәртіпсіздік, қауіпсіз емес бала еңбегі, монополиялау, ластану сияқты сыртқы факторларды шектеу және өсім мен дағдарыс циклдерін азайту үшін прогрессивтік реформалар қажет деп есептелді, сол кезде экономикалық реттеулер күшейтілді. 1970-ші жылдардың соңында мұндай реформалар экономикалық өсуге кедерілді деп саналды және неолиберализмді жақтаған көптеген саясаткерлер дерегуляцияны қолға алды. Дерегуляцияның негізгі мақсаты – ережелердің азайтылуы және қарапайымдануы бәсекеге қабілеттіліктің артуына, нәтижесінде өнімділіктің жоғарылауына, тиімділіктің күшеюіне және жалпы бағаның төмендеуіне әкеледі. Дерегуляцияға қарсылар қоршаған ортаның ластануы және экологиялық стандарттар (мысалы, қауіпті материалдарға қатысты реттеулерді жою), қаржылық тұрақсыздық және монополияларды шектеу туралы алаңдаушылық білдіруі мүмкін. Реттеу реформасы дерегуляциямен бірге жүретін параллель процесті құрайды. Реттеу реформасы – реттеулерді азайту, жеңілдету және оларды тиімді ету мақсатында реттеулерді жүйелі түрде қарауға бағытталған ұйымдастырылған және үздіксіз бағдарламалар. Мұндай күш-жігер 1980 жылғы «Реттеу икемділігі туралы» заңға сәйкес, АҚШ-тың Басқару және бюджет бюросының Ақпарат және реттеу мәселелері жөніндегі кеңсесі және Ұлыбританияның «Жақсы реттеу комиссиясы» арқылы жүзеге асырылады. Мұндай қараулар кезінде шығын-пайда талдауы жиі қолданылады. Сонымен қатар, эмиссия саудасы сияқты экономистер ұсынған реттеу инновациялары да бар. Дерегуляция жекешелендіруден өзгеше, ол мемлекеттік кәсіпорындарды жеке секторға беруді білдіреді.

Deregulation is the process of removing or reducing state regulations, typically in the economic sphere. It is the repeal of governmental regulation of the economy. It became common in advanced industrial economies in the 1970s and 1980s, as a result of new trends in economic thinking about the inefficiencies of government regulation, and the risk that regulatory agencies would be controlled by the regulated industry to its benefit, and thereby hurt consumers and the wider economy. Economic regulations were promoted during the Gilded Age, in which progressive reforms were claimed as necessary to limit externalities like corporate abuse, unsafe child labor, monopolization, pollution, and to mitigate boom and bust cycles. Around the late 1970s, such reforms were deemed burdensome on economic growth and many politicians espousing neoliberalism started promoting deregulation. The stated rationale for deregulation is often that fewer and simpler regulations will lead to raised levels of competitiveness, therefore higher productivity, more efficiency and lower prices overall. Opposition to deregulation may involve apprehension regarding environmental pollution and environmental quality standards (such as the removal of regulations on hazardous materials), financial uncertainty, and constraining monopolies. Regulatory reform is a parallel development alongside deregulation. Regulatory reform refers to organized and ongoing programs to review regulations with a view to minimizing, simplifying, and making them more cost effective. Such efforts, given impetus by the Regulatory Flexibility Act of 1980, are embodied in the United States Office of Management and Budget's Office of Information and Regulatory Affairs, and the United Kingdom's Better Regulation Commission. Cost–benefit analysis is frequently used in such reviews. In addition, there have been regulatory innovations, usually suggested by economists, such as emissions trading. Deregulation can be distinguished from privatization, which transfers state owned businesses to the private sector.

Аргентина

Аргентина Менем әкімшілігі кезінде (1989–1999) ауыр экономикалық либерализация, жекешелендіру және бекітілген валюта бағамы саясатын жүргізді. 2001 жылдың желтоқсанында Пол Кругман «Энронды» Аргентинамен салыстырып, екеуінің де шектен тыс либерализация салдарынан экономикалық құлдырауға ұшырағанын айтты. Екі айдан кейін Герберт Инхабер Кругманның себеп-салдар қатынасын дұрыс түсінбегенін, және екі құлдыраудың да себебі шектен тыс либерализация емес екенін мәлімдеді.

Австралия

Көптеген реттеуші саясаттарды жариялағаннан кейін, Еңбек партиясының премьер-министрі Боб Хоук 1986 жылы «Минималды тиімді реттеу» саясатын жариялады. Бұл қазір таныс «регулятивтік әсерді бағалау туралы есептерді» енгізді, бірақ мемлекеттік органдардың оған сәйкес жұмыс істеуіне көп жыл кетті. Хоук/Китинг үкіметтері кезінде еңбек нарығы «Бағалар мен табыстар туралы келісім» бойынша жұмыс істеді. 90-жылдардың ортасында Джон Ховардтың Либералдық партиясы 1996 жылғы «Жұмыс орындарындағы қатынастар» заңымен еңбек нарығын реттеуді бастады, ал 2005 жылы «WorkChoices» саясаты арқылы одан да әрі барып, оны күшейте түсті. Дегенмен, бұл Руддтың келесі Еңбек үкіметі кезінде өзгертілді.

Бразилия

Дилманың импичментінен кейін Мишель Темер еңбек реформасын енгізді, сондай-ақ бразилиялық әуе компанияларына 100% дейін шетелдік капиталға рұқсат берді және мемлекеттік кәсіпорындарды саяси қысымнан қорғауды күшейтті. Болсонару әкімшілігі де дерегуляцияны ілгерілетуге тырысты (тіпті "Болсономика" деген ұғым пайда болды), мысалы, Экономикалық еркіндік туралы заң, Табиғи газ туралы заң, Бизнес ортасы туралы заң, Негізгі санитариялық-құқықтық ая, сонымен қатар жанармай құю станцияларына этанолды тікелей сатуға рұқсат берді және теміржол тасымалы саласын жеке инвестицияларға ашты. Сондай-ақ, шетел валютасын қолдануды дерегуляциялады.

Канада

Табиғи газ елдің көп бөлігінде, кейбір Атлантикалық провинцияларын және Ванкувер аралы мен Медисин Хэт сияқты шағын аймақтарды қоспағанда, либералдандырылған. Осы либералданудың көп бөлігі 1980 жылдардың ортасында болды. Салыстыру сайттары осы аймақтардың кейбіреулерінде, әсіресе Онтарио, Альберта және Британдық Колумбияда жұмыс істейді. Басқа провинциялар кішкентай нарықтар болып табылады және жеткізушілерді қызықтырмады. Тұтынушылар жергілікті тарату компаниясынан (ЖТК) немесе либералдандырылған жеткізушіден таңдап сатып ала алады. Көптеген провинцияларда ЖТК-ға мерзімді шарт ұсынуға рұқсат жоқ, тек спот нарығына негізделген өзгермелі баға ұсынылады. ЖТК бағалары ай сайын немесе тоқсан сайын өзгереді. Онтарио 2002 жылы электр энергиясын либералдануды бастады, бірақ нәтижедегі баға құбылмалылығына байланысты сайлаушылар мен тұтынушылардың наразылығынан кейін уақытша кері қайтты. 2006 жылдан бері Еуропалық ортақ авиациялық кеңістік бір ЕО елінің тасымалдаушыларына басқа ЕО елдерінде әуе кеңістігін пайдалану еркіндігін берді.

Ирландия

Ирландияда такси индустриясы 2000 жылы либерализацияланды, олардың талаптары екі жылдан кейін қабылданбады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия үкіметтері 1984 жылдан 1995 жылға дейін кең ауқымды дерегуляция саясатын қабылдады. Бұл саясатты бастаған Жаңа Зеландияның төртінші Еңбек үкіметі, ал кейін Жаңа Зеландияның төртінші Ұлттық үкіметі оны жалғастырды. Саясаттың мақсаты экономиканы либерализациялау болды және ол өте кең қамтуымен және жаңашылдығымен ерекшеленді. Нақты саясаттардың қатарында: валюта бағамын еркін түрде өзгерту; тәуелсіз резервтік банк құру; жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер үшін міндеттеме шарты; жиынтық есепке негізделген мемлекеттік сектордың қаржы реформасы; салықты бейтарап ету; субсидиясыз ауыл шаруашылығы; және салаға бейтарап бәсекелестік реттеу болды. 1991 жылы экономикалық өсім қайта жанданды. Жаңа Зеландия жабық және орталықтандырылған экономикадан Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымының (ЭЫДҰ) ең ашық экономикаларының біріне айналды. Осының нәтижесінде Жаңа Зеландия бұрын социалистік ел ретінде танымал болса, қазір Сингапурмен қатар әлемдегі ең кәсіпкерлікке қолайлы елдердің бірі саналады. Алайда, сыншылар дерегуляцияның қоғамның кейбір бөліктеріне көп пайда әкелмегенін және Жаңа Зеландия экономикасының көп бөлігін (соның ішінде банктердің көбін) шетелдік меншікке көшіргенін айтады.

Ресей

Ресей 1990-шы жылдардың соңында Борис Ельциннің кезінде кең ауқымды дерегуляциялау (және оның ілесінде жекешелендіру) шараларын жүзеге асырды, бірақ қазір Владимир Путиннің кезінде бұл шаралар ішінара кері қайтарылды. Дерегуляциялаудың басты бағыты электр энергетикасы саласы болды (ҚР АЭС-ті қараңыз), ал екінші орында теміржол және коммуналдық қызметтер тұрды. Табиғи газ саласын дерегуляциялау (Газпром) – АҚШ пен Еуропалық Одақ Ресейден жиі талап ететін мәселелердің бірі.

Ұлыбритания

Маргарет Тэтчер басқарған консервативтік үкімет 1979 жылғы жалпы сайлауда партияның жеңісінен кейін реттеуді жою және жекешелендіру бағдарламасын бастады. 1984 жылғы Құрылыс туралы заң құрылыс ережелерін 306 беттен 24 бетке дейін қысқартты, ал міндетті бәсекелестік тендері жергілікті билікті қызмет көрсетуде жеке сектормен бәсекелесуді талап етті. Басқа шараларға экспресс-автобустар (1980 жылғы Көлік туралы заң), British Telecom (1984 жылы аяқталды), Лондон автобус қызметтерін жекешелендіру (1984), жергілікті автобус қызметтерін (1985 жылғы Көлік туралы заң) және теміржолдарды (1993 жылғы Теміржол туралы заң) жекешелендіру кірді. Осы жекешелендірулердің ерекшелігі – олардың акциялары жалпы жұртшылыққа ұсынылды. Бұл Тэтчердің орнын баскан Джон Мейджор кезеңінде де жалғасты. 1997-2010 жылдар аралығында Тони Блэр мен Гордон Браунның лейбористік үкіметтері «жақсы реттеу» деп аталатын бағдарламаны әзірледі. Бұл мемлекеттік ведомстволарды қолданыстағы ережелерді қарап шығуға, оларды жеңілдетуге немесе жоюға, ал жаңа ережелерге «бір кіргеніне – бір шыққаны» қағидасын қолдануға міндеттеді. 1997 жылы канцлер Браун Англия банкіне ақша-кредит саясатын өздігінен белгілеуге «еркіндік» берілгенін жариялады, осылайша банк енді тікелей үкімет бақылауында болмайтын болды. 2006 жылы жаңа негізгі заңнама (2006 жылғы Заңнамалық және нормативтік реформа туралы заң) заңнамалық принциптер мен тәжірибе кодексін орнату үшін қабылданды және министрлерге ескірген, түсініксіз немесе маңызсыз деп санайтын ескі заңдарды реттеу үшін Регламенттік реформа туралы бұйрықтар (RRO) шығаруға рұқсат берді. Бұл заң көбінесе сынға ұшырады және Парламентте Лорд (Патрик) Дженкин оны «Парламентті тарату туралы заң» деп сипаттады. Жаңа лейбористер Qinetiq сияқты бірнеше қызметтерді ғана жекешелендірді. Бірақ бұрын мемлекеттік ведомстволар жүзеге асырған инфрақұрылымдық және техникалық жұмыстардың көп бөлігі мемлекеттік-жекеменшік серіктестік аясында жеке кәсіпкерлікке тапсырылды (аутсорсингтелді), бұл реттеушілік аядағы келісімшарттар үшін бәсекелестік ұсыныстарды қамтамасыз етті. Бұл ішкі ірі жобаларды қамтыды, мысалы, Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі үшін жаңа ауруханалар салу, жаңа мемлекеттік мектептер салу және Лондон метрополитенін күтіп ұстау. Бұл компаниялар ешқашан ашық сауда арқылы жекешеленбеді, керісінше, коммерциялық мүдделерді сату арқылы жекешелендірілді.

The Conservative government led by Margaret Thatcher started a programme of deregulation and privatization after the party's victory at the 1979 general election. The Building Act 1984 reduced building regulations from 306 pages to 24, while compulsory competitive tendering required local government to compete with the private sector in delivering services. Other steps included express coach (Transport Act 1980), British Telecom (completed in 1984), privatization of London bus services (1984), local bus services (Transport Act 1985) and the railways (Railways Act 1993). The feature of all those privatizations was that their shares were offered to the general public. This continued under Thatcher's successor John Major. From 1997 to 2010, the Labour governments of Tony Blair and Gordon Brown developed a programme called "better regulation". This required government departments to review, simplify or abolish existing regulations, and a "one in, one out" approach to new regulations. In 1997, Chancellor Brown announced the "freeing" of the Bank of England to set monetary policy, so the Bank was no longer under direct government control. In 2006, new primary legislation (the Legislative and Regulatory Reform Act 2006) was introduced to establish statutory principles and a code of practice and it permits ministers to make Regulatory Reform Orders (RROs) to deal with older laws which they deem to be out of date, obscure or irrelevant. This act has often been criticized and was described in Parliament by Lord (Patrick) Jenkin as the "Abolition of Parliament Act". New Labour privatized only a few services, such as Qinetiq. But a great deal of infrastructure and maintenance work previously carried out by government departments was contracted out (outsourced) to private enterprise under the public–private partnership, with competitive bidding for contracts within a regulatory framework. This included large projects such as building new hospitals for the NHS, building new state schools, and maintaining the London Underground. These were never privatized by public offer, but instead by tendering commercial interests.

Регламенттің тарихы

Дерегуляцияны ынталандырған бір мәселе – реттелетін салалар мемлекеттік реттеуші органдарды «реттеуші тұтқындау» деп аталатын процесте жиі бақылауға алуы. Олар кейіннен реттеуді өз мүдделерін қорғау үшін, тұтынушылардың есебінен пайдаланады. Осыған ұқсас үлгі дерегуляция процесінің өзінде де байқалады, көбінесе лобби арқылы реттелетін салалар оны тиімді басқарады. Дегенмен, мұндай саяси күштер басқа лобби топтары үшін де көптеген түрлерде бар. АҚШ-та дерегуляцияланған салалардың мысалдары – банк, телекоммуникация, әуе тасымалы және табиғи ресурстар. Прогрессивті дәуірде (1890-шы жылдар – 1920-шы жылдар) президенттер Теодор Рузвельт, Уильям Говард Тафт және Вудро Вильсон американ экономикасының бір бөлігіне, әсіресе ірі бизнес пен өнеркәсіпке реттеу енгізді. Көрнекті реформалардың ішінде – тресттерді тарату (монополияларды жою және тыйым салу), американ тұтынушысын қорғайтын заңдарды қабылдау, федералды табыс салығын енгізу (он алтыншы түзету арқылы; табыс салығы прогрессивті салық жүйесін қолданды, онда байларға ерекше жоғары салықтар салынды), Федералды резервті құру, жұмыс уақытын қысқарту, жалақыны арттыру, тұрмыс жағдайын жақсарту, кәсіподақтарға жақсы құқықтар мен мүмкіндіктер беру, ереуілшілердің құқықтарын қорғау, әділетсіз еңбек тәжірибесін тыйым салу, жұмысшы табына көбірек әлеуметтік қызметтер көрсету және көптеген жұмыссыз жұмысшыларға әлеуметтік қорғау желісін ұсыну, осылайша әл-ауқат мемлекетін құруға көмектесу. Уоррен Хардинг (1921–1923) және Кальвин Кулидж (1923–1929) президенттік кезеңдерінде федералды үкімет көбінесе «лаissez-faire» экономикалық саясатын ұстанды. Ұлы депрессия басталғаннан кейін президент Франклин Д. Рузвельт көптеген экономикалық реттеулерді енгізді, соның ішінде Ұлттық өнеркәсіптік жаңғырту актісін (Жоғарғы сот таратып жіберді), жүк тасымалы, әуе тасымалы және байланыс салаларын реттеу, 1934 жылғы Бағалы қағаздар биржасы туралы заң және 1933 жылғы Гласс-Стигалл заңын. Бұл реттеулер Ричард Никсон әкімшілігіне дейін негізінен күшінде болды. Президент Рузвельт бәсекелестікті шектеуге бағытталған реттеуші шараларын қолдап, ірі бизнестің шектен шығуы экономикалық көпіршік тудырды деп айыптады. Алайда, тарихшылар түрлі оқиғалар арасындағы себеп-салдарлық байланыс және мемлекеттік экономикалық саясаттың депрессияны тудырудағы немесе оны жеңілдетудегі рөлі туралы бір пікірге келе алмады.

One problem that encouraged deregulation was the way in which regulated industries often come to control the government regulatory agencies in a process known as regulatory capture. Industries then use regulation to serve their own interests, at the expense of the consumer. A similar pattern has been seen with the deregulation process itself, often effectively controlled by regulated industries through lobbying. Such political forces, however, exist in many other forms for other lobby groups. Examples of deregulated industries in the United States are banking, telecommunications, airlines, and natural resources. During the Progressive Era (1890s–1920), Presidents Theodore Roosevelt, William Howard Taft, and Woodrow Wilson instituted regulation on parts of the American economy, most notably big business and industry. Some prominent reforms were trust busting (the destruction and banning of monopolies), the creation of laws protecting the American consumer, the creation of a federal income tax (by the Sixteenth Amendment; the income tax used a progressive tax structure with especially high taxes on the wealthy), the establishment of the Federal Reserve, the institution of shorter working hours, higher wages, better living conditions, better rights and privileges to trade unions, protection of the rights of strikers, banning of unfair labor practices, and the delivery of more social services to the working classes and social safety nets to many unemployed workers, thus helping to create a welfare state. During the Presidencies of Warren Harding (1921–23) and Calvin Coolidge (1923–29), the federal government generally pursued laissez faire economic policies. After the onset of the Great Depression, President Franklin D. Roosevelt implemented many economic regulations, including the National Industrial Recovery Act (which was struck down by the Supreme Court), regulation of trucking, airlines and communications, the Securities Exchange Act of 1934, and the Glass–Steagall Act of 1933. These regulations stayed largely in place until Richard Nixon's Administration. In supporting his competition limiting regulatory initiatives President Roosevelt blamed the excesses of big business for causing an economic bubble. However, historians lack consensus in describing the causal relationship between various events and the role of government economic policy in causing or ameliorating the Depression.

1970 2000 жыл

Дерегуляция 1970-ші жылдары Чикаго экономика мектебінің зерттеулері мен Джордж Стиглер, Альфред Э. Кан және басқалардың теорияларының ықпалымен үдеді. Жаңа идеяларды либералдар да, консерваторлар да кеңінен қабылдады. Вашингтондағы екі жетекші саяси-талдау орталығы – Брукингс институты мен Американдық кәсіпкерлік институты 1970-ші және 1980-ші жылдардағы дерегуляциялық бастамаларды қолдаған семинарлар өткізіп, зерттеулер жариялауда белсенділік танытты. Корнелл университетінің экономисі Альфред Э. Кан Картер әкімшілігінің көлік саласын дерегуляциялау жөніндегі теориялық жұмыстарына және іс-шараларына белсенді қатысты.

Никсон әкімшілігі

Көлік саласын толыққанды реттеуді тоқтату жөніндегі алғашқы жан-жақты ұсыныс Ричард Никсон әкімшілігінде туындады және 1971 жылдың соңында Конгресске жолданды. Бұл ұсынысты Экономикалық кеңесшілер кеңесі (Хендрик Хоутаккер және Томас Гейл Мур өкілдігінде), Ақ үйдің Тұтынушылар істері жөніндегі кеңсесі (Джек Пирс өкілдігінде), Әділет министрлігі, Көлік министрлігі, Еңбек министрлігі және басқа да агенттіктерден құралған ведомствоаралық топ бастап әзірледі. Ұсыныс теміржол және жүк тасымалына қатысты болды, бірақ әуе тасымалына қатысты емес. (92-ші Конгресс, Сенат заңы 2842) Осы әкімшіліктегі бұл заңның жасаушылары көлік қызметтерін коммерциялық түрде сатып алушылар, тұтынушылар ұйымдары, экономистер және экологиялық ұйымдардың басшыларынан қолдау алуға тырысты. Бұл "азаматтық қоғам" коалициясы онжылдықтың соңында жүк және әуе тасымалын реттеуді тоқтатуға бағытталған ықпалды коалициялардың үлгісіне айналды.

Фордтың әкімшілігі

Никсон қызметтен кеткеннен кейін, Джеральд Фордтың президенттігі, одақтас мүдделермен бірлесіп, 1976 жылғы Темір жол жаңғырту және реттеу реформасы заңы арқылы бәсекеге дамыту бағытындағы реттеу саясатындағы маңызды алғашқы өзгерістерді жүзеге асырды.

Картер әкімшілігі

Президент Джимми Картер экономикалық кеңесші Альфред Э. Канның көмегімен жұмыс істеді.

Картер Конгресспен бірлесіп "Стаггерс темір жолы туралы" заңды (1980 жылдың 14 қазанында қол қойылды) және 1980 жылғы "Мотор тасымалдау туралы" заңды (1980 жылдың 1 шілдесінде қол қойылды) әзірледі.

1970 жылдардағы реттеуді жою әсерлері

Бұл көлік саласындағы маңызды дерегуляциялық заңдар болып табылады, олар 1880-1930 жылдар аралығында құрылған реттеу жүйелерін алмастырған жалпы ұғымдық және заңнамалық негізді қалыптастырды. Бұл заңдардың басты ортақ мәселесі көлік нарықтарына кіруге кедергі келтіретін факторларды азайту және көлік қызметтерін ұсынатын ұйымдар арасында тәуелсіз, бәсекелестік баға белгілеуді дамыту болды, соның нәтижесінде көлік нарықтарына кіру, шығу және баға белгілеуді егжей-тегжейлі реттеуге қатысты бақылаудың орнына еркін нарықтық күштер қолданыла бастады. Осылайша дерегуляция туындады, бірақ бәсекелестікті дамытуға бағытталған ережелер де енгізілді.

Рейган әкімшілігі

АҚШ президенті Рональд Рейган сайлауалды кампаниясында қоршаған ортаны қорғау ережелерін кері қайтару туралы уәде берді. Милтон Фридманның экономикалық нанымдарына адалдығы оны қаржы, ауыл шаруашылығы және көлік салаларын дерегуляциялауға итермеледі. Көлік саласындағы бәсекелестікті ынталандыру процесін жүзеге асыру үшін бірқатар маңызды заңдар қабылдау қажет болды. 1982 жылы штат аралық автобустар мәселесі «Автобус реттеу реформасы туралы» заңда қарастырылды. 1986 жылғы «Жер үсті жүк экспедиторларын дерегуляциялау туралы» заңда экспедиторлар (жүк жинаушылар) көбірек еркіндік алды. Көптеген штаттар өздерінің ішіндегі автокөлік тасымалдаушыларының қызметін реттеуді жалғастырғандықтан, жүк тасымалы және автобус индустриясының штат ішіндегі аспектісі 1994 жылғы Федералды авиация басқармасының уәкілеттік беру актісінде қарастырылды, онда «Мемлекет, мемлекеттің әкімшілік бөлімшесі немесе екі немесе одан көп штаттардың саяси органы кез келген автокөлік тасымалдаушының бағасына, бағытына немесе қызметіне қатысты заң күші бар заң, ереже немесе басқа да нормативтік актіні қабылдамауы немесе күшіне енгізбеуі тиіс» делінген. (c)(1) (Қосымша V, 1999 ж.). Теңіз тасымалы соңғы болып қарастырылды. Бұл «Теңіз тасымалы туралы» 1984 жылғы және «Теңіз тасымалын реформалау туралы» 1998 жылғы екі заң арқылы іске асырылды. Бұл заңдар АҚШ-тың ішкі тасымалына қатысты заңнамаға қарағанда толыққанды болмады, себебі олар халықаралық теңіз желілік тасымалында тарихи түрде картельдік механизмдерді қамтитын «конференция» жүйесін күшінде қалдырды. Алайда, бұл заңдар конференцияға қатысушылардың тәуелсіз тарифтерді белгілеуіне және 1998 жылғы заңның жасырын келісім-шарттар арқылы тарифтерді белгілеуіне мүмкіндік берді, бұл жиындық тасымалдаушы бағасын төмендетуге бағытталған. АҚШ Федералды теңіз комиссиясының 2001 жылғы бағалауынша, бұл теңіз тасымалындағы бәсекелестік белсенділіктің артуына және экономикалық нәтижелерге оң әсер еткен.

Энергия

Төтенше мұнай үлестіру заңы – 1973 жылғы АҚШ-тағы мұнай дағдарысына әсер еткен ОПЕК бағасының өсуіне және ішкі бағаны бақылауға жауап ретінде қабылданған реттеуші заң. Бұл федералды заңнаманы қабылдағаннан кейін, бірнеше штаттарда, сондай-ақ Колумбия округінде табиғи газды таңдау бағдарламалары деп аталатын көптеген штаттық заңнамалар пайда болды. Табиғи газды таңдау бағдарламалары тұрғын үйлер мен шағын көлемді табиғи газ пайдаланушыларға табиғи газ жеткізушілерден сатып алуды дәстүрлі коммуналдық компаниялармен салыстыруға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта АҚШ-та жүздеген федералды реттелмейтін табиғи газ жеткізушілері жұмыс істейді. Табиғи газды таңдау бағдарламаларының реттеу сипаттамалары қазіргі уақытта қабылдап отырған 21 штаттың заңдары арасында (2008 жылғы жағдай бойынша) әртүрлі. АҚШ-та электр энергетикасы секторын дерегуляциялау 1992 жылы басталды. 1992 жылғы Энергетика саясаты заңы электр энергиясының көтерме саудадағы бәсекелестігіне кедергі келтіретін факторларды жойды, бірақ дерегуляция әлі барлық штаттарда енгізілмеген. 2014 жылдың сәуір айынан бастап АҚШ-тың 16 штаты (Коннектикут, Делавэр, Иллинойс, Мэн, Мэриленд, Массачусетс, Мичиган, Монтана, Нью-Гэмпшир, Нью-Джерси, Нью-Йорк, Огайо, Орегон, Пенсильвания, Род-Айленд және Техас) және Колумбия округы тұтынушыларға дерегуляцияланған электр нарықтарын белгілі бір деңгейде енгізді. Сонымен қатар, жеті штат (Аризона, Арканзас, Калифорния, Невада, Нью-Мексико, Вирджиния және Вайоминг) электр энергетикасын дерегуляциялау процесін белгілі бір деңгейде бастады, бірақ кейіннен бұл күш-жігерді тоқтатты.

Байланыс

Көп арналы кезеңнің басталуымен байланыс индустриясында үкімет тарапынан реттеуді жеңілдету шаралары қолға алынды. Бұл реттеу студиялар мен телеарналар арасында еңбек бөлінісін қалыптастырды. АҚШ-та (және халықаралық деңгейде) байланыс саласында технология мен реттеу саясаты үнемі өзгеріп отырады. Компьютерлік және байланыс технологиясының, әсіресе Интернеттің қарқынды дамуы байланыс қызметтерінің көлемін және әртүрлілігін арттырды. Сымсыз байланыс, дәстүрлі телефон желісі және кабельдік операторлар бір-бірінің нарықтарына еніп, кең ауқымдағы қызметтер бойынша бәсекелестікке түседі. Федералды байланыс комиссиясы мен Конгресс осы эволюцияны жеңілдетуге тырысып жатқандай көрінеді. Қазіргі экономикалық ой-пікір бойынша, бұл бәсекелестіктің дамуы бағалар мен қызметтерді егжей-тегжейлі реттеуге қарсы келеді, демек бағаларды либералдауға және нарыққа кіруді ынталандыруға бағытталған. Алайда, қоғамдағы әртүрлі пікірлерді және ашық талқылауды қамтамасыз ету мақсатында жасалған бұқаралық ақпарат құралдарына меншік құқығын бақылауды жеңілдетудің нәтижесінде медиа меншігінің шоғырлануы және кейбір сарапшылардың пікірінше, кабельдік операторлар ұсынатын қызметтердің жоғары бағасы туралы маңызды алаңдаушылықтар бар.

Қаржылық

АҚШ-тағы қаржы секторы соңғы онжылдықтарда айтарлықтай дерегуляцияланды, бұл қаржылық тәуекелді арттыруға жағдай жасады. Қаржы секторы Конгрессте және саяси элитадағы маңызды саяси ықпалын қолданып, саяси институттардың идеологиясына әсер етіп, дерегуляцияны одан әрі күшейтуге ұмтылды. Реттеудегі маңызды өзгерістердің бірі – 1980 жылғы «Депозиттік мекемелерді дерегуляциялау және ақша-несие саясатын бақылау туралы» заң, ол Glass-Steagall заңының бөлшек банктер арқылы пайыздық ставкаларды реттеуге қатысты бөлімдерін жойды. 1999 жылғы «Қаржылық қызметтерді жаңғырту туралы» заң 1933 жылғы Glass-Steagall заңының бір бөлігін жойды, бұл нарықтағы кедергілерді алып тастады, нәтижесінде бір мекеме инвестициялық банк, коммерциялық банк және сақтандыру компаниясының кез келген комбинациясы ретінде әрекет етуге мүмкіндік алды. АҚШ-тағы қаржы секторының дерегуляциялануы, түрлі қарыздық міндеттемелерді секьюритизациялау және кредиттік дефолттық своптар сияқты инновациялық қаржы құралдары мен тәжірибелерді құру арқылы қаржы фирмаларының тәуекелге баруын күшейтті. Бұл жинақ-несие дағдарысы, «Ұзақ мерзімді капитал басқару» (LTCM) дағдарысы және 1994 жылғы туынды құралдарға байланысты дағдарыстарды қамтитын бірқатар қаржы дағдарыстарына әкеп соқты, олардың әрқайсысы ауқымды құтқаруды қажет етті. Осы ескерту белгілері назардан тыс қалды, тіпті қаржылық құлдыраулар мен құтқару шаралары саланың өзін-өзі реттеудің жеткіліксіздігін көрсеткеніне қарамастан, дерегуляциялау жалғасты. 1998 жылғы LTCM құтқару операциясы «төңкерілмейтіндей үлкен» қаржы фирмаларына олар өздерінің қабылдаған үлкен тәуекелдерінің салдарына ұшырамайтынын көрсетті. Осылайша, дерегуляциялау арқылы тәуекелге баруға мүмкіндік беру және құтқару шараларымен ынталандыру 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысына жол ашты. Бұл көзқарас ғасырлар бойы қалыптасқан. Классикалық экономист Адам Смит өзінің 1776 жылғы «Халықтардың байлығы» еңбегінде дерегуляцияның артықшылықтарын жақтады: [Сауда шектеулері болмағанда] табиғи бостандықтың айқын және қарапайым жүйесі өздігінен орнатылады. Әр адам өз мүддесін өз жолымен іске асыруға толықтай еркіндікке ие. Егер мемлекеттің ешбір даналығы мен білімі жете алмайтын міндет – жеке адамдардың өнеркәсібін қадағалау және оны қоғамның мүддесіне ең қолайлы салаға бағыттау міндетінен босатылады. Дерегуляцияның қоғамға пайдалы екенін теориялайтын ғалымдар көбінесе «Регуляцияның темір заңы» деп белгілі бір ұғымды келтіреді, ол барлық реттеулер әлеуметтік әл-ауқаттың жалпы төмендеуіне әкеледі деп мәлімдейді.

The financial sector in the U. S. has been considerably deregulated in recent decades, which has allowed for greater financial risktaking. The financial sector used its considerable political sway in Congress and in the political establishment and influenced the ideology of political institutions to press for more and more deregulation. Among the most important of the regulatory changes was the Depository Institutions Deregulation and Monetary Control Act of 1980, which repealed the parts of the Glass–Steagall Act regarding interest rate regulation via retail banking. The Financial Services Modernization Act of 1999 repealed part of the Glass–Steagall Act of 1933, removing barriers in the market that prohibited any one institution from acting as any combination of an investment bank, a commercial bank, and an insurance company. Such deregulation of the financial sector in the United States fostered greater risktaking by finance sector firms through the creation of innovative financial instruments and practices, including securitization of loan obligations of various sorts and credit default swaps. This caused a series of financial crises, including the savings and loan crisis, the Long Term Capital Management (LTCM) crisis, each of which necessitated major bailouts, and the derivatives scandals of 1994. These warning signs were ignored as financial deregulating continued, even in view of the inadequacy of industry self regulation as shown by the financial collapses and bailout. The 1998 bailout of LTCM sent the signal to large "too big to fail" financial firms that they would not have to suffer the consequences of the great risks they take. Thus, the greater risktaking allowed by deregulation and encouraged by the bailout paved the way for the financial crisis of 2007–08. This viewpoint stretches back centuries. Classical economist Adam Smith argued the benefits of deregulation in his 1776 work, The Wealth of Nations:[Without trade restrictions] the obvious and simple system of natural liberty establishes itself of its own accord. Every man is left perfectly free to pursue his own interest in his own way The sovereign is completely discharged from a duty [for which] no human wisdom or knowledge could ever be sufficient; the duty of superintending the industry of private people, and of directing it towards the employments most suitable to the interest of the society. Scholars who theorize that deregulation is beneficial to society often cite what is known as the Iron Law of Regulation, which states that all regulation eventually leads to a net loss in social welfare.

Дерегуляцияға қарсы

Экономикалық либерализация мен дерегуляцияны сынға түсіретіндер реттеудің пайдалы тұстарын көрсетеді және кейбір ережелер нарықтарды бұрмаламай, компанияларға бәсекелесуді жалғастыруға немесе, кейбір пікірлер бойынша, бәсекеде өсуге мүмкіндік береді деп санайды. Мемлекет мүлік құқығы сияқты мәселелерде маңызды рөл атқаратынымен, кейбір мамандар тиісті реттеуді "қызметтерді либерализациялаудың артықшылықтарын іске асыру үшін өте маңызды" деп есептейді. Уильям К. Блэктың айтуынша, тиісті емес дерегуляция жинақ-несие саласында қылмыстық ортаның қалыптасуына ықпал етті, бұл Чарльз Китинг сияқты мүмкіндікті пайдаланатын алаяқтарды тартты. Оның үлкен саяси үгіт науқанына бөлген қаржысы реттеуші бақылауды одан әрі әлсірету үшін табысты қолданылды. Бұл жағдай үкіметтің тиімді әрекет етуін айтарлықтай кешіктірді, нәтижесінде, алдағы Понци схемалары құлағанда және жарияланғанда залал көлемі едәуір артты. Құлаудан кейін Валюта бақылау кеңсесі (OCC) мен Жинақ-несие қадағалау кеңсесі (OTS) реттеушілеріне мыңдаған қылмыстық шағымдарды беруге рұқсат берілді, бұл жинақ-несие саласының кілтті тұлғаларының мыңнан астам қылмыстық ісіне әкелді. Ал 2007 мен 2010 жылдар аралығында OCC және OTS бірлесіп бірде-бір қылмыстық жолдама жібермеді. Блэк бұл элиталық қаржылық алаяқтың іс жүзінде қылмыстық жазадан босатылғанын көрсетеді. Экономист Джаяти Гош дерегуляцияның тауар нарығындағы бағаның құбылуына себепкер болғанын айтады. Бұл ең алдымен дамып келе жатқан елдердің халқы мен экономикасына әсер етеді. Сондай-ақ, дерегуляция нәтижесі болуы мүмкін қаржы институттарының біртектілігінің артуы осы елдердегі шағын өндірушілер үшін үлкен мәселе болып табылады.