Кіріспе
Португалияның құқықтық жүйесі Португалия заңдары Рим құқығына негізделген азаматтық құқық жүйелерінің бір бөлігі болып табылады. Осылайша, ол Континенттік Еуропаның көптеген елдеріндегі құқықтық жүйелермен көптеген ортақ белгілерге ие. Португалияда қолданылатын заңның бастауы осы аймақты мекендеген жергілікті халықтардың әдет-ғұрыптық құқығы болды, кейіннен римдік және вестготтық құқықтардың ықпалына түсті. 13-дан 18-ғасырларға дейін ең басты ықпал Юстиниан және канондық құқықтар болды. 18-ғасырда табиғи құқық басты ықпалға айналды. 19-ғасырда Португалия заңына француз азаматтық құқығының үлкен әсері болды. Дегенмен, 20-ғасырдың басынан бері негізгі ықпал неміс азаматтық құқығына тиесілі. Бұл германистік ықпалдың күшеюі негізінен Коимбра университетінің профессоры Гвильерме Алвес Морейра басшылығымен азаматтық құқық теориясымен айналысқан ғалымдар жасаған азаматтық құқық жөніндегі еңбектердің арқасында болды. Ол 1906-1916 жылдары өзінің маңызды «Instituições de Direito Civil» еңбегін жариялады. Бүгінде Еуроодақ құқығы корпоративтік құқық, әкімшілік құқық және азаматтық процессуалдық құқық сияқты көптеген салаларда маңызды күш ретінде танылуда. Португалия заңдары Португалия тілінде сөйлейтін елдер қауымдастығының бірнеше елінің және бұрын Португалия империясының құрамына кірген кейбір аумақтардың құқықтық жүйелеріне негіз болып табылады немесе оларға белгілі бір дәрежеде әсер етеді. Сондықтан, бұл құқықтық жүйелер көптеген ортақ белгілерге ие, бұл оларды азаматтық құқық жүйелерінің кең отбасы шеңберіндегі жекеленген сала (лузофондық құқықтық жүйе) деп қарастыруға мүмкіндік береді. Португалияның негізгі заңдарына Конституция (1976 жылғы, өзгерістермен), Азаматтық кодекс (1966 жылғы, өзгерістермен), Қылмыстық кодекс (1982 жылғы, өзгерістермен), Еңбек кодексі (2003 жылғы, өзгерістермен) және Коммерциялық компаниялар кодексі (1986 жылғы, өзгерістермен) жатады. Бұрын Коммерциялық кодекс (1888 жылғы, өзгерістермен) және Әкімшілік кодекс (1945 жылғы, өзгерістермен) маңызды болған, бірақ қазір олар көнеріп, жаңа заңнамамен алмастырылған.
The Law of Portugal is part of the family of the civil law legal systems, based on Roman law. As such, it has many common features with the legal systems found in most of the countries in Continental Europe. Along its history, the law practiced in Portugal started to be based in the customary law of the indigenous peoples that initially occupied the region, that was latter influenced by the Roman and Visigothic laws. From the 13th until the 18th centuries, the main influence was the Justinian and Canon laws. In the 18th century, the main influence started to be the natural law. In the 19th century, the French civil law was the main influence in the Law of Portugal. However, since the early 20th century, the major influence has been the German civil law. This growing of the Germanistic influence was mainly driven by works on civil law developed by legal theorists of the University of Coimbra under the leadership of professor Guilherme Alves Moreira, who published his decisive Instituições de Direito Civil from 1906 to 1916. European Union law is now a major driving force in many respects, such as corporate law, administrative law and civil procedure. The Law of Portugal is the basis or, at least, influences more or less sharply the legal systems of the several countries of the Community of Portuguese Language Countries and of some other territories that were once part of the Portuguese Empire. Therefore, these legal systems share many common features which, occasionally, makes them to be considered as a separate branch (Lusophone Legal System) in the scope of the wider family of civil law legal systems. The main Portuguese laws include the Constitution (1976, as amended), the Civil Code (1966, as amended), the Penal Code (1982, as amended), the Labor Code (2003, as amended) and the Commercial Societies Code (1986, as amended). The Commercial Code (1888, as amended) and the Administrative Code (1945, as amended) used to have a high importance in the past, but are now largely obsolete and partially replaced by new legislation.
Тарих
Еуропаның көптеген ортағасырлық елдері сияқты, Португалияда да күнделікті құқықтық мәселелерді реттеуге қабілетті орталықтандырылған саяси институттар болған жоқ. Кастилияға қарсы соғыстар мен Реконкиста корольдік пен сотты үнемі жолға шығатын әскерге айналдырды. Португалия тарихын зерттеген кейбір заңгерлер 1143 жылғы Замора шартынан кейінгі екі ғасырдың ішінде – Леон Португалияның тәжірибелік тәуелсіздігін мойындаған кезде – корольдіктің саяси билігі "Жауынгер мемлекет" болғанын айтады. Бұл мемлекет өзінің ресурстарын әкімшілік құрылымды ұйымдастыруға немесе заң шығаруға жұмсауға ниеттенбеді де, мүмкіндігі де болмады. Бұл ереженің ерекшелігі – король Афонсо II-нің 1211 жылы Коимбра Кортесінде қабылдаған үш заңы болды. Португалияның құқықтық тарихының көп бөлігінде Португалия мен оның колонияларында ортағасырлық жергілікті әдет-ғұрып құқығы мен, негізінен Corpus iuris civilis-тен алынған рим құқығының екі негізіне сүйенген ежелгі құқықтық жүйе болды.
Кодификациялау процесі
Конституциялық монархия орнасылғаннан кейін Португалия заң жүйесінде терең реформалар жасады, оның ішінде заңдық кодификацияның кең процесін қамтыды. Бұл процесс бірқатар заң кодекстерін құруға әкелді, соның ішінде конституциялар (1822 жылғы Конституция, 1826 жылғы Конституциялық хартамен алмастырылды), Әкімшілік кодекс (1842), Қылмыстық кодекс (1852, 1837 жылғы алғашқы сәтсіз әрекеттен кейін), Азаматтық кодекс (1867) және Сауда кодексі (1883). Португалияның алғашқы Азаматтық кодексі Наполеон кодексінің үлгісіне жақын болды, ол 1 шілде 1867 жылы бекітіліп, 22 наурыз 1868 жылы күшіне енді. Ол «1867 жылғы кодекс» немесе заңгер Антониу Луис де Себраның (Себра графы) оны жасауға қосқан маңызды үлесі үшін «Себра кодексі» деп аталады. Формальды түрде 100 жыл бойы қолданылып келген 1867 жылғы кодекс тарихында көптеген өзгерістерге ұшырады. Бұған 20 ғасырдың басынан бастап Португалия азаматтық құқығын неміс құқықтық жүйесіне қарай бейімдеу мақсатымен жасалған түзетулер кірді, бұл өзгерістер профессор Гильерме Алвес Морейра басқарған Коимбра университетінің құқық теорияшыларының идеяларының ықпалымен жүзеге асырылды. 1867 жылғы Азаматтық кодекс сол кездегі Португалияның теңіз артындағы аумақтарына да қолданылды. Португалиялық Үндістанда ол 1870 жылы енгізілді және 1880 жылы жергілікті индуист қауымының әдет-ғұрыптарын ескеру үшін маңызды жергілікті бейімделулерге ұшырады. Осы уақытқа дейін жасалған түзетулер мен бейімделулермен 1867 жылғы кодекс Үндістан Республикасының шабуылы кезінде (1954 жылы Дадра мен Нагар-Хавелиде және 1961 жылы қалған аумақтарда) Португалиялық Үндістан аумақтарында күшіне енді. 1966 жылғы кодекс ешқашан қолданылмады. Португалияның құқықтық жүйесі сақталды және 1867 жылғы кодекс қазіргі Гоа штатында (Гоа Азаматтық кодексі немесе Гоа Отбасылық құқығы ретінде белгілі) және Дадра мен Нагар-Хавели, Даман және Диу одақтық аумағында әлі де қолданыста. Екінші және қазіргі Азаматтық кодекс 25 қараша 1966 жылы құрылып, 1 маусым 1967 жылы күшіне енді. Ол «1966 жылғы Азаматтық кодекс» немесе оны жасаған комиссияны басқарған Адриано Ваз Серраның құрметіне «Ваз Серра кодексі» деп аталады. Бұл жаңа кодекс неміс Азаматтық кодексінің (Bürgerliches Gesetzbuch) үлгісіне сәйкес келеді және бұрынғы 1867 жылғы кодекстің Наполеондық үлгіден алыстатып, азаматтық құқықтың германдық үлгісіне жақындатуға бағытталған кезекті өзгерістерінің нәтижесі болды. 1966 жылғы кодекс Португалияға да, сол кездегі Португалияның теңіз артындағы аумақтарына да қолданылды. Ол Ангола, Кабо-Верде, Гвинея-Бисау, Мозамбик және Сан-Томе және Принсипиде, тіпті осы елдердің 1974-1975 жылдар аралығында тәуелсіздік алғаннан кейін де, бүгінгі күнге дейін қолданыста болып келеді. Шығыс Тиморда ол 1976 жылы Индонезияның шабуылынан кейін Индонезияның Азаматтық кодексімен (1838 жылғы голланд Азаматтық кодексіне негізделген) де-факто (де-юре емес) алмастырылды. 2002 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Шығыс Тимор 2011 жылы өзінің Азаматтық кодексін қабылдады, ол 1966 жылғы португалдық кодекске жақын. Макао 1999 жылға дейін Португалияның басқаруында болды және осы жылы 1966 жылғы кодексді өзінің Азаматтық кодексімен алмастырды, бұл Португалия заңгерлерінің, әсіресе Коимбра университетінің құқық факультетінің ықпалымен дайындалған бұрынғы кодекске жасалған қайта қарауға тең.
Қазіргі заман
1974 жылғы "Қарлығақ революциясынан" кейін Португалияның құқықтық жүйесі жаңа саяси және азаматтық талаптарға байланысты өзгертілді. 1976 жылы бекітілген жаңа Конституция, бұрынғы режимнің жүйесін алмастыру мақсатымен коммунистік және социалистік идеологиялар мен көзқарастарға негізделген. Бірнеше жыл бойы ел социализм мен неолибералдық үлгіге ұмтылу арасында тебіліп тұрды. Жер реформасы және ұлттықтандыру шаралары жүзеге асырылды. 1982 және 1989 жылғы конституциялық түзетулерге дейін Конституция социализмге, жұмысшылардың құқықтарына және социалистік экономиканың қажеттілігіне қатысты көптеген сілтемелермен идеологиялық құжат болып саналды. Келесі онжылдықтарда заңгерлер мен сот жүйесінің мемлекеттік қызметкерлерінің санының күрт өсуі құқықтық жүйенің тиімділігін арттырмады. Жеке және мемлекеттік заң мектептерінің көбеюі бүкіл ел бойынша жаңа заң студенттеріне арналған бос орындардың жыл сайынғы санын арттырды, сонымен қатар түсу талаптарының төмендеуіне және академиялық адалдықтың жоғалтуына әкеп соқты. Еуропалық Одақ және АҚШ стандарттары бойынша ондаған жылдар бойы өте баяу және тиімсіз деп танылған Португалияның сот жүйесі 2011 жылы Италиядан кейін Батыс Еуропадағы ең баяу жүйе болып саналды, тіпті судьялар мен прокурорлардың саны 100 000 адамға шаққанда 30-дан асып түссе де, бұл Португалияның мемлекеттік қызметіндегі артық штат, пайдасыз жұмыстан босатулар және жалпы өнімділіктің төмендігімен сипатталатын мәселе болды. 2011 жылы Португалияның мемлекеттік қаржысы мен банк жүйесінің күйреуі, Еуропалық мемлекеттік қарыз дағдарысының салдарынан Португалияны Еуропалық Одақтың Халықаралық валюта қорынан мемлекеттік қолдау алуға итермеледі, осыған байланысты көптеген реформалар жүргізілді және шығындарды қысқарту және өнімділікті арттыру шаралары мемлекеттік қызметтің барлық саласында енгізілді. Аудандық соттардың саны 320-дан 23-ке дейін азайтылды, олардың жұмысы ірі орталықтарда біріктірілді және 1837 жылы жүйе құрылғаннан бері халқы азайған ауылдық жерлердегі соттар жабылды. Соттар еңбек және сауда мәселелерін қарау үшін мамандандырылды.
Заң шығару процесі
Осыған сәйкес, Португалия Конституциясымен заң шығару функциясы Республика Ассамблеясы (парламент), Үкімет және Португалияның автономиялық аймақтарының өзін-өзі басқару органдары арасында бөліседі (тек белгілі бір өңірлік мәселелер бойынша). Үкімет тек өзінің ұйымдасуы, Ассамблея қабылдаған негізгі заңдарды дамыту және реттеу, сондай-ақ Ассамблея заң шығаруға уәкілеттік берген мәселелер (заң шығару өкілеттігі арқылы) туралы ғана заң шығара алады. Барлық басқа мәселелерді, соның ішінде Үкіметке заң шығару өкілеттігін беруге болмайтын мәселелерді де Ассамблея заң арқылы реттеуі керек. Автономиялық аймақтардың өзін-өзі басқару органдарына берілген заң шығару функциясын олардың тиісті аймақтық заң шығару жиналыстары Конституцияда және әр аймақтың саяси-әкімшілік жарғысында белгіленген тәртіппен қамтамасыз етеді. Заң шығару процесін Республика Ассамблеясы, Үкімет немесе автономиялық аймақтардың заң шығару жиналыстары заң шығару нысанына және әр органның тиісті құзыретіне қарай жүзеге асырады. Республика Ассамблеясы қабылдаған заңдар "заңдар", Үкімет қабылдаған заңдар "декрет-заңдар", ал аймақтық заң шығару жиналыстары қабылдаған заңдар "аймақтық заң шығару қаулылары" деп аталады. Республика Ассамблеясының заңдарын жасау процесі парламент мүшелері ұсынған ( "заң жобалары" деп аталады) немесе Үкімет ұсынған ("заң ұсыныстары" деп аталады) заң жобаларымен басталады. Ассамблея заң жобасын мақұлдаған жағдайда, ол "декрет" деп аталады және Республика Президентіне жариялау үшін жіберіледі. Жарлық – Президенттің заңның бар екендігін салтанатты түрде куәландырып, оның орындалуын талап ететін әрекеті. Алайда, Президент актіні жарияламау және саяси немесе құқықтық негіздеме келтіре отырып, оған вето қою құқығына ие. Егер заң жобасы парламент мүшелерінің үштен екісінен асса, Президент оны жариялауға міндетті. Жарлық жарияланғаннан кейін акт Үкіметке қарауға жіберіледі, содан кейін ол "Diário da República" (ресми газет) басылымында заң ретінде жарияланады. Үкімет декрет-заңдарды жасаудың екі жолын қолданады. Біріншісі – кезекті қол қою жолы, онда заң жобасына жауапты министрлер мен Премьер-министр жеке-жеке қол қояды, содан кейін ол Президентке жариялау үшін жіберіледі. Екіншісі – Министрлер Кеңесінің заң жобасын бірлесіп мақұлдауы, содан кейін ол жариялау үшін жіберіледі. Президент Үкімет ұсынған заң жобаларына да вето қоя алады, мұндай жағдайда Үкімет оларды мұрағатқа салуға, өзгертуге немесе оларды заң ұсынысы ретінде Республика Ассамблеясына жіберуге құқылы. Декрет-заңдар жарияланғаннан кейін, "Diário da República" басылымында жарияланғаннан кейін күшіне енеді.
Заңдардың тиімділігі
Португалияда заңның міндетті күші оның Diário da República-да жарияланғаннан басталады, бірақ оның қолданысқа енуі жарияланған күнінен емес. Жарияланған күн мен қолданысқа енген күн арасындағы кезең vacatio legis деп аталады. Заң шығарушы бұл кезеңді бір күннен бір жылға дейін белгілей алады. Егер заңда қолданысқа ену күні нақты көрсетілмесе, бес күндік vacatio legis автоматты түрде қолданылады. Португалия заңдары мерзімі бітіп қалғандықтан немесе жойылғандықтан күшін жоғалтады. Мерзімі бітуі заңның өзіндегі шарттан (заңның белгілі бір уақыт аралығында немесе белгілі бір жағдай орын алғанда ғана қолданылатынын көрсетеді) немесе заңның қабылдануына себеп болған жағдайдың жойылғандығынан туындауы мүмкін. Заңды жою заң шығарушының бұрынғы қаулыға қарсы жаңа қаулыны білдіру арқылы жүзеге асырылады. Заңды жою ішінара (жаңа заң ескі заңның бір бөлігін жояды) немесе толық (ескі заңның барлық күші жойылады) болуы мүмкін. Заңды жоюды жаңа заңда ескі заңның жойылғаны туралы тікелей жариялау арқылы немесе жаңа заңның ережелері мен ескі заңның ережелерінің арасындағы қайшылықтар арқылы жасауға болады.
Өлiм жазасы
Әлемде Португалия өлім жазасын жою процесінде алғашқы елдердің бірі болды. Ол 1852 жылы саяси қылмыстар үшін, 1867 жылы әскери қылмыстардан басқа барлық қылмыстар үшін, ал 1911 жылы барлық қылмыстар үшін кезең-кезеңмен жойылды. 1916 жылы Португалия Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты және өлім жазасы тек шетелдік елмен соғыс кезінде және тек соғыс алаңында жасалған әскери қылмыстар үшін қайта орнатылды. 1976 жылғы жаңа Конституциямен ол барлық қылмыстар үшін қайтадан жойылды. Португалиядағы соңғы ату 1846 жылы Лагоста болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда португалдық экспедициялық корпусының әскери қызметкерін ату туралы мәліметтер әлі толыққанды құжатталмаған. 2011 жылы Гендерлік идентитік туралы жаңа заң күшіне енді. Әлемдегі ең либералды заңдардың бірі саналатын бұл заң транссексуалдарға заңды құжаттарында өздерінің есімдерін және жыныстарын өзгертуге мүмкіндік береді. 2015 жылы ЛГБТ жұптары үшін ата-аналық құқықтарда толық теңдік заңмен бекітілді. ЛГБТ жұптарының жеке бала асырап алуы бұрыннан рұқсат етілген, ал 2016 жылдан бастап жұбайлардың бірлесіп бала асырап алуы заңды болып табылады.
Есірткіге қатысты заңнама
Португалия есірткіге тәуелділікті қылмыстық емес, денсаулық мәселесі ретінде қарастыруда алғашқы елдердің бірі болды. 2001 жылдың шілде айында есірткі қолдануды көбінесе қылмыстан босататын жаңа есірткі заңнамасын енгізді. Әлемдік деңгейде португалиялық есірткі саясаты мен заңнамасы осы мәселе бойынша өз саясатын және заңдарын реформалауды көздейтін басқа елдер үшін үлгі ретінде пайдаланылуда. Жаңа заңнама бойынша, рұқсатсыз жеке пайдалану үшін кез келген есірткіні пайдалану немесе иелену заңсыз болып саналады. Алайда, иеленген мөлшері аталған заттың он күндік мөлшерінен аспаса, құқық бұзушылық қылмыстық емес, әкімшілік болып қарастырылады. Жеке пайдалану үшін марихуананы иелену енді қылмыстық құқық бұзушылық болып табылмайды.
Басқа елдерде ықпал ету
Португалиялық азаматтық құқықтың нұсқасы әлемнің әртүрлі елдері мен аумақтарының заң жүйесінде қолданылады немесе олардың заң негізі болып табылады, көбінесе бұл Португалия империясының бұрынғы территориялары.
Ангола
1975 жылы тәуелсіздік алғанға дейін Анголада Португалия заңдары қолданылды. 1975 жылға дейін қолданылған көптеген португалиялық заңдар әлі де күшінде, атап айтқанда, 1966 жылғы Португалия азаматтық кодексі кейбір мәселелер бойынша өзгерістермен. Анголада нарықтық экономика қайта орнатылғаннан кейін жасалған жаңа коммерциялық заң да португалиялық заңның күшті ықпалында, Анголаның 2004 жылғы Коммерциялық қоғамдар кодексі 1986 жылғы Португалияның ұқсас кодексіне негізделген.
Бразилия
Португалия заңдары Бразилияда 1822 жылы тәуелсіздік алғанға дейін қолданылды. Тәуелсіздік алғаннан кейін португал заңдары күшінде болды, бірте-бірте Бразилия империясының заңдарымен және кейіннен Бразилияның республикалық заңдарымен толықтырылып немесе өзгертілді. Өздігінен дамып, басқа да ықпалдарға ие болса да, Бразилия заңдары екі ел арасындағы мәдени жақындықтар, Бразилиядағы португалдықтардың көп саны және көптеген бразилиялық заңгерлердің Коимбра университетінде заң білімі алғандығы ескеріле отырып, Португалия заңдарының күшті ықпалында болды. 1606 жылғы португалдық жарлықтар 1916 жылға дейін Бразилияның азаматтық құқығының негізі болып қала берді, ол кезде Бразилияның алғашқы азаматтық кодексі күшіне енді. Бұл кодекс неміс азаматтық кодексіне (Bürgerliches Gesetzbuch немесе BGB) негізделген, бұл Португалияда да неміс құқықтық жүйесіне ұмтылумен сәйкес келді. Қазіргі Бразилияның азаматтық кодексі 2002 жылғы, ол да BGB-дан шабыттанды, бірақ 1966 жылғы Португалияның азаматтық кодексінің де айқын ықпалы бар. Португалияның конституциялық құқығы да Бразилияда айтарлықтай ықпалға ие, 1976 жылғы Португалия Конституциясы және португалдық құқық теорияшысы Хосе Гомес Канотилхоның конституциялық құқық саласындағы еңбектері Бразилияның қазіргі Конституциясының басты шабыт көзі болып табылады.
Қырғызстан
Кабо-Вердеде 1975 жылы тәуелсіздік алғанға дейін қолданылған португал заңдарының көптегені әлі де күшінде. Атап айтқанда, 1966 жылғы Португалияның азаматтық кодексі мен 1888 жылғы коммерциялық кодексі, кейбір өзгерістермен, әлі де қолданылып келеді. Жаңа Кабо-Верде заңдары португал заңдарының күшті ықпалында қалып отыр.
Гвинея-Бисау
Гвинея-Бисау 1974 жылы тәуелсіздік алғанға дейін қолданыста болған португал заңдарының көптегені әлі де күшінде. Португалияның 1966 жылғы Азаматтық кодексі кейбір өзгертулермен әлі де қолданылып келеді. Дегенмен, коммерциялық құқық саласында Гвинея-Бисау заңнамасына 1993 жылғы Африка коммерциялық құқығын үйлестіру шартынан туындаған француз құқығының ықпалы күшейіп келеді.
Үндістан
Тарихи тұрғыдан алғанда, бұрынғы португалдық Үндістан португалдық құқық ғылымына бірқатар маңызды заңгерлер мен заң шығарушылармен, соның ішінде гоалық Луис да Кунья Гонсалвеспен үлес қосты. Португалдық азаматтық құқық жүйесі бұрынғы Португалия Үндістанының соңғы аумақтарында әлі де сақталуда (қазіргі Гоа штаты мен Дадра және Нагар-Хавели және Даман мен Диу Одақтық аумағына сәйкес). Бұл аумақтарды Үндістан басып алған кезде (1954 жылы Дадра мен Нагар-Хавелиде, 1961 жылы Гоа, Даман және Диуда) португал заңдары қолданылып келді, атап айтқанда 1868 жылғы азаматтық кодекс, бірақ индустар қауымына қатысты жергілікті өзгертулермен. 1966 жылғы португал кодексі бұл аумақтарда ешқашан қолданылмады, себебі ол тек үнділік оккупациядан кейін күшіне енді. Португалияның құқықтық жүйесі оккупациядан кейін де сақталды, бірақ Үндістанның қалған бөлігінде қолданылатын ағылшын ортақ құқығының ықпалымен тез өзгерді. Бұл процесті Португалиямен байланысты үзу және португал тілін қолдануға қойылған шектеулер жеделдетті, нәтижесінде португал заңдарын оқи және түсіне алатын заңгерлер мен басқа да мамандардың саны азайды. Дегенмен, 1868 жылғы Португалияның азаматтық кодексі күшінде қалып, Үндістанда "Гоа азаматтық кодексі" немесе "Гоа отбасы құқығы" деп белгілі. Бұл кодекс болашақтағы Үндістанның бірыңғай азаматтық кодексінің негізі ретінде қарастырылуда, мақсаты – елдегі әр ірі діни қауымның діни кітаптары мен дәстүрлеріне негізделген жеке заңдарды барлық азаматты басқаратын бірыңғай жиынтықпен алмастыру.
Макао
Макао 1999 жылға дейін Португалия басқаруында болды, және осы аумаққа Португалияның жалпы заңдары қолданылды. Португалия мен Қытай арасындағы Макао әкімшілігін тапсыру туралы келісімдерде Португалияның құқықтық жүйесінің аумақта 50 жыл бойы күшінде қалатыны белгіленген. Тапсыруға дейінгі соңғы жылдары Португалия әкімшілігі Макао заңын жақсарту процесін бастады, аумақ үшін арнайы заңдар жасады, бірақ олар әлі де Португалия заңдарының ықпалында болды. Олардың ең маңыздысы – Макао азаматтық кодексі, ол 1966 жылғы Португалия азаматтық кодексін жақсарту болып табылады және Қытай тіліндегі ресми нұсқасын қамтиды, ол Португалия әкімшілігінің соңғы жылы күшіне енді.
Мозамбик
Португалияның 1966 жылғы азаматтық кодексі және 1975 жылы Мозамбик тәуелсіздігіне дейін қолданылған басқа да португал заңдары әлі де күшінде, бірақ өзгертулер енгізілген. 2005 жылы Португалияның 1888 жылғы кодексін ауыстыратын жаңа коммерциялық кодекс қабылданды. 2015 жылы 1886 жылғы Қылмыстық кодексті ауыстыратын жаңартылған Қылмыстық кодекс күшіне енді.
Сан-Томе және Принсипи
Португалияның 1966 жылғы азаматтық кодексі және 1975 жылы Сан-Томе және Принсипи тәуелсіздік алғанға дейін қолданыста болған басқа да португал заңдары өзгертулермен бірге әлі де күшінде тұр.
Шығыс Тимор
Португалия заңы 1975 жылы Индонезияның Шығыс Тиморды басып алуына дейін қолданыста болды. Басып алу мен оккупациядан кейін португалия заңы де-факто индонезия заңымен алмастырылды (бірақ де-юре емес, өйткені оккупация халықаралық қауымдастық тарапынан ешқашан мойындалмады). Бұл 1838 жылғы Нидерланд азаматтық кодексіне (Burgerlijk Wetboek) негізделген Индонезия азаматтық кодексінің қолданылуын білдірді. 2002 жылы Шығыс Тимор тәуелсіздік алғаннан кейін Индонезия заңы уақытша шара ретінде күшінде қалды, бірақ ол біртіндеп Тимордың өз заңдарымен ауыстырылды. 2004 жылғы Тимордың коммерциялық ұйымдар туралы жаңа заңы Португалияның 1986 жылғы коммерциялық ұйымдар кодексінің күшті ықпалында болды. 2011 жылы Индонезия азаматтық кодексі 1966 жылғы Португалия азаматтық кодексіне негізделген Шығыс Тимордың жаңа азаматтық кодексімен алмастырылды.
Заң саласындағы білім беру, оқыту және зерттеу
Португалияда мемлекеттік және жеке заң мектептерінің көптеген түрлері бар. Ең көнесі – 13 ғасырға дейін тарихы бар Коимбра университетінің заң факультеті. Лиссабон университетінің және Коимбра университетінің заң факультеттері қазіргі таңда жоғары беделге ие, себебі олармен байланысты жоғары дәрежелі түлектер мен профессорлардың саны көп. Лиссабон факультеті Марсело Каэтано, Марсело Ребело де Соуза, Антонио де Менезес Кордейро, Хорхе Миранда, Антонио Виторино, Жозе Мануэл Баррозу, Адриано Морейра және Марио Соарес сияқты тұлғалармен байланысты. Коимбра факультеті Антонио де Оливейра Салазар, Лаура Рио және Алмейда Сантос сияқты тұлғалармен байланысты. Португалия католик университетінің заң мектебі де жоғары беделге ие, академиялық жарияланымдары, оқытушылар құрамы және жақсы байланыстары бар түлектері арқасында танымал. Nova University заң факультеті мен Миньо университетінің заң мектебі де қазіргі заманғы заң мектептері болып саналады және олардың беделі артып келеді. 1990 жылдары Португалияда заң білімі мемлекеттік және жеке университеттер арқылы бүкіл елде кеңінен тарады. 2010 жылға қарай, таңдаудың төмендеуі және академиялық тұғырлылық деңгейінің төмендеуі, тіпті бұрынғы беделді заң мектептерінде де, Португалияда заң оқытудың жалпы деңгейін төмендетті, деп мәлімдеді Ordem dos Advogados Marinho Pinto басшысы.