Тарихқа дейінгі

Ортакөйде және оның төңірегінде тарихи және археологиялық зерттеулер толыққанды жүргізілмеген. Алғашқы және тарихи кезеңдерге қатысты кейбір қолда бар құжаттар қазына іздеушілер тарапынан жойылған деген мәлімдеме бар. Ақсарай және оның маңындағы провинцияларда (Ачемхөйүк, Алишар, Боғазкөй) жүргізілген қазба жұмыстарынан алынған құжаттар да аймақтың және оның төңірегінің ерте қола дәуіріне дейінгі тарихын аңғартады. Ортакөй маңындағы Калехөйүк, Кочасан төбесі және Муратлы-Хөйүк сияқты бірнеше мәдени қабаттары бар елді мекендерде жүргізілетін археологиялық қазбалар мен зерттеулер Хетт кезеңіне қатысты жаңа құжаттар таппақ. Хеттілерден кейін б.з.б. Ортакөй VII ғасырда фригийлер билік еткен аймақта орналасқан. Фригия мәдениетінде кездесетін жерлеу әдістерінің ішінде, аймақтың геологиялық құрылымына байланысты, қабырғаларға ойып жасалған "Тас қабірлер" кездеспейді. Алайда, фригий ақсүйектері жерленген Тумулилер жиі кездеседі. Македония патшасы Александр Македонскийдің Азияға жасаған жорығы барысында македониялықтар үстемдік құрды.

Рим дәуірі

323 жылы Ұлы Александр қайтыс болғаннан кейін, парсы ұрпағы Арырат құрған Каппадокия патшалығы аймаққа үстемдік етті. Каппадокия патшалығы б.з.д. 17 ғасырда Рим империясына қосылды. Ақсарай қаласын Каппадокия патшасы Архелайс құрған. Қала патшаның құрметіне Архелайс деп аталды және біраз уақыт Каппадокия патшалығының астанасы болды. Осы кезеңге тән кіші-үлкен елді мекендер, мәрмәрдан жасалған бейнелер, егіншілік қызметтеріне қатысты монеталар және заңсыз қазбалар Исаклы, Қарапынар, Сарықараман, Намылықышла ауылдарының жерінде жиі табылады. Христиан дінінің алғашқы жылдарында бұл дін Каппадокия аймағында жылдам тарады. Билеушілер христиан дінін тыйым салды. Әсіресе император Диоклетиан (284-305) тұсында бұл тыйым тым қатаң болды, тіпті қырғынға ұқсады. Христиан халқы осы қатыгездіктен құтылу және еркін құлшылық ету үшін жер асты қалаларын салған. Каппадокиядағы осындай галереялардың бірі – Чатин және Озанчик ауылдарының жанындағы "Эрселе" галереясы.

Византия дәуірі

395 жылы Рим империясы екіге бөлінгеннен кейін Каппадокия аймағында Византия үстемдігі басталды. Ортакөй және оның төңірегінде осы кезеңге қатысты монеталар, терракота ыдыстар, су желілері, цементпен қаланған тұрғын үйлердің қалдықтары, қабірлер және түрлі кен орындары табылды. Бұл артефакттар Озанчик (Эрселе), Сарықараман, Хармандалы және Гөккая сияқты ауылдар мен қалаларда жиі кездеседі. Ортакөй және оның айналасы, 7 ғасыр. Бастапқыда Сасанидтер, содан кейін арабтар оны жиі басып алды. Осы шабуылдарға қарсы тұру және қорғану үшін Византиялықтар оңтүстіктегі стратегиялық тұсқаулар мен қамалдарын мұқият сақтап, Эреглиге (Гераклия), Нигдеге, Ақсарайға (Архелайс) және Ортакөйге жақын жерлерді күзетті, жаңа қамалдар салды. Экечик тауларының батысындағы Ортакөйдегі "Кішкентай Сыманды" қамалы осы кезеңге жататын болуы мүмкін. 1071 жылы Манзикерт шайқасы арқылы Анатолияға кірген Ұлы Сәлжұқ мемлекетінің қолбасшыларының бірі Мелик Ахмет Данишменд Гази Ақсарай мен оның төңірегін жаулап алып, осы жерлерді түрік отанына айналдырды. Анатолия Сәлжұқтарының астанасы болғаннан кейін (1116 ж.), Анатолия түрік бірлігін қамтамасыз етуге тырысқан II Қылыжарслан Архелайс қираған жерінде Ақсарайды қайта құрды. Әзірбайжаннан келтірілген түрікмен тайпаларына төңіректегі ауылдарға қоныстануға рұқсат берілді. Олар көшпелі аймақтарда мал шаруашылығымен айналысты. Жазықтарда жылқы өсіру басталды. Данишменд және Анатолия Сәлжұқтары дәуірінде шығыстан Анатолияға келген түріктер Византиялықтарды одан қуып шықты. Түрікмен тайпалары Византиялықтардың қоныстары мен жайылымдарында жаңа елді мекендер құрды. Солардың бірі – "Eyüp" провинциясы. Ортакөй қираған ауылдың орнында салынды.

Селчук дәуірі

Анадолу Сәлжұқ мемлекетінің соңғы жылдарында мемлекеттік бірлік үшін күш салған ұлы түрік мистигі Юнус Эмренің қабірі Ортақайдағы Сарықараман кентіне жақын Зиярет төбесінде орналасқан. (1243) Кёседағ шайқасындағы жеңіліс және Моңғолдардың Анатолияға қоныстануы салдарынан Анатолия Сәлжұқтарының билігі әлсіреген. Осының нәтижесінде туған мемлекеттік билік бослығына байланысты Ортақай және оның төңірегі Еретна, Қазы Бурханетдин және Караманоғлдарының қолына бірнеше рет ауысты.

Осман дәуірі

1470 жылы Ысқақ паша Шерефликочисар мен оның айналасын Осман билігіне алғанда, Ортакөй мен оның айналасы да Осман билігіне қарады. 1477 жылы Ақсарай мен оның айналасындағы халық саналып, жер тізілімдері жасалып, олардың меншіктері мен қайырымдылық қорлары анықталды. Осы кезеңде Ақсарай Қараман провинциясының санджақ орталығы еді. Хасандағы, Бекир, Эйюбели, Сахра, Ова, Эйюп кіші аудандарымен қатар, Шерефликочисар да Ақсарайға кіші аудан ретінде қосылды. Ортакөй халқы, Ақсарай халқы сияқты, II Беязид билігі тұсындағы Джем Сұлтан көтерілісінде Сұлтан Беязидтің жағын алды.

Түрік Республикасы

Ортакой халқы Тәуелсіздік соғысы барысында түрік тарапында болды.

Қызықты орындар

Юнус Эмре Түрбесі – қаладан 25 шақырым қашықтықта орналасқан кесен. Бұл Түркиядағы атақты халық ақыны Юнус Эмренің соңғы тыныс алған жері деп саналатын көптеген орындардың бірі.