Хендельдің «Сирое, Персия королі» операсы

Кіріспе

Джордж Фридерик Гендельдің үш актідегі операсы (Siroe, re di Persia, HWV 24) – Гендельдің операсы. «Сиро, Персия патшасы» (Siroes, King of Persia, HWV 24) – Джордж Фридерик Гендельдің үш актідегі операсы. Бұл Корольдік музыка академиясы үшін жазылған оның 12-ші операсы және сопрано Франческа Куццони мен Фаустина Бордони үшін арналған. Операда Никола Франческо Хеймнің итальян тіліндегі либреттосы қолданылған, ол Метастазионың «Сиро» туындысына негізделген. Метастазионың көптеген либреттолары сияқты, бұл туындыны да Гендельдің замандастары – Леонардо Винчи, Антонио Вивальди және Иоганн Адольф Хассе (Хасседің «Сиро» операсын қараңыз) музыкаға қосты. Паскуале Эрричеллидің либреттоға жасаған музыкасы (Эрричеллидің «Сиро» операсы) Гендельдің қайтыс болған жылы алғаш рет қойылды. Операның сюжеті 628 жылы Сасани империясының патшасы Кавад II (сонымен қатар Шероэ деп те аталады) өмірінен алынған оқиғалардың көркемдеуі болып табылады.

Өнер тарихы

Опера 1728 жылдың 17 ақпанында Лондондағы Король театрында композитордың жетекшілігімен алғаш рет қойылды және Германияның Брауншвейг қаласында да көрсетілді. Басқа қойылымдардың ішінде, "Сиро" 2001 жылы Венециядағы Сан Джованни Евангелистінің Ұлы мектебінде "Ла Фениче" опера театрымен бірлесіп, ал 2013 жылы Геттингендегі Халықаралық Гендель фестивалінде сахналанды.

Қысқаша мазмұны

Міне, осы оқиғалар біздің заманымыздың 628 жылы Персияда орын алады. Іс-қимыл басталғанға дейін король Козроэ Эмираның әкесі Асбитті өлтіреді. Эмира ер адам кейпінде, "Идаспе" деген атпен король Козрое сотына келіп, әкесінің өлімі үшін кек алуға толы. Сол жерде ол тақтың мұрагері Сироеге ғашық болады, ал ол оның кім екенін біліп, оған да сезімдермен жауап береді. Козроудың кіші ұлы Медарсе таққа отыру үшін әкесі мен ағасын жоюды қалайды. Корольдің сүйіктісі Лаодика да мұрагер принц Сироеге ғашық болыпты.

1-ші акті

Персияның адал мұрагер ханзадасы Сиро өзінің төңірегіндегі қастандықтарды сезінеді және Әмираның әкесінің өлімі үшін кек алу жоспарын да, Лаодиканың оған деген махаббатын да қабылдамайды. Сиро екі әйелдің және оның бауыры Медарсенің Козройды өлтіруге сөз байласып жатқанын біледі және патшаға анонимді хат арқылы өміріне қастандық жасалып жатқанын ескертеді, бірақ қастандық жасаушылардың есімдерін атамайды. Сиро хаттың авторы екені анықталады, бірақ ол әлі де қастандық жасаушылардың есімдерін айтудан бас тартады. Ашулы Лаодика Сироны оған күш көрсетуге тырысқан деп айыптайды, ал патша таққа мұрагерлік Сиродан өтіп, оның орнына кіші Медарсеге берілетінін жариялайды, бұл екі әйелді де өкініске жетелейді, ал Медарсе қуанышқа бөленеді.

2-ші акті

Сиро тағдырына ағынып, зар тартады. Әкесінен сенімсіздікпен айыпталып, Лаодикидің мақұлдамайтын ықыласына үнемі тап болып, сүйіктісі Эмирадан әкесінің өлімі үшін кек алуға мәжбүр етілген Сиро, жасырынған Эмираның алдында өзіне-өзі қол жұмсау үшін қылышын көтереді. Бірақ осы сәтте кіріп келген патша, Сироның "Идаспе" өлтіруге тырысқанын ойлап, оны тұтқынға алады. Эмира патшаны өлтіруге әрекеттенсе, Медарсе оның жолын кеседі. Эмира патшаның күдігінен шығу үшін сөзбен өзін ақтауға тырысады. Патша Сиродан оған қарсы жасалып жатқан қастандықтардың есімдерін ашуды немесе өлім жазасына кесілуді бұйырады, ал Сиро олардың есімдерін жариялаудың орнына өлуді жөн көреді. Лаодики "Идаспеден" Сироның өлім жазасынан құтылуы үшін патшаға "өз" ықпалын қолдануды өтінеді.

3-ші акт

Халық Сирое ханзаданың жазалануы туралы жаңалыққа көтеріліс жасады. Лаодиция патшаға Сирое оны зорлағандығы туралы айтқандарының бәрі жалған екенін мойындайды. Ол Эмирамен бірге патшадан Сироеге өмірлік кешірім сұрайды, ал патшаның ұлының балалық шағындағы естеліктері Сироеге деген көзқарасын жұмсартады. Әскербасы Арассе Сирое өлтірілген деген жалған хабар жеткізеді. Эмира, қайғы мен ашуға беріліп, өзінің кім екенін патшаға ашып, Сирое емес, оның патшаны өлтіруді жоспарлағанын айтады. Арассе Эмираға Сирое тірі екенін хабарлайды, сосын Эмира Медарсенің әкесі – патшаны өлтіріп, тақты басып алуын тоқтатып қалады. Көтерілісшілер сарайға шабуыл жасап, патшаға қауіп төндіргенде, Сирое келіп оларды ығыстырып шығарады. Сирое інісі Медарсені кешіреді және Эмирадан ашуын тастауын өтінеді. Сирое мен Эмира үйленеді, патша тақтан бас тартып, Сирое Парсы патшасы болып таж кигізіледі. Барлығы оқиғаның қалайша жақсы аяқталғанына қуанышпен тойтады.

Контекст және талдау

Неміс туған Гендель өзінің мансабының бастапқы кезеңін Италияда опералар мен басқа да шығармалар жазумен өткізгеннен кейін Лондонға қоныстанды, онда 1711 жылы ол өзінің «Ринальдо» операсымен алғаш рет итальяндық операны ұсынды. «Ринальдо» үлкен жетістікке ие болды және Лондонда итальяндық опера-сериаға деген құштарлықты тудырды – бұл жанр, негізінен, жұлдызды виртуоз әншілерге арналған соло арияларға бағытталған. 1719 жылы Гендель итальяндық операларды өндіруге корольдік жарғымен құрылған Корольдік музыка академиясының (қазіргі Лондон консерваториясымен ешқандай байланысы жоқ) музыкалық директоры болып тағайындалды. Гендель компания үшін опералар жазумен қатар, жұлдызды әншілерді жалдап, оркестр мен музыканттарды бақылап, Италиядан Лондонға операларды бейімдеуге жауапты болды. Гендель академия үшін көптеген итальяндық опералар жазды, олардың кейбіреулері үлкен танымалдыққа ие болды. Кастрато Сенесино және сопрано Франческа Куццони академия үшін Гендель операларында бір-бірінен кейін пайда болды (ол компания үшін опера жазған жалғыз композитор емес еді), олардың көпшілігі көрермендерге ұнады. 1726 жылы академия директорлары компанияның тартымдылығын арттыру үшін тағы бір әйгілі халықаралық әнші, Фаустина Бордониді шақырды. Екі примадонна континенталдық Еуропа елдерінде операларда бірге орындаған, бірақ Лондонда олар бір-біріне жақтасқан жанкүйерлердің бәсекелес топтарын құрды, олар спектакльдерді бірінші немесе екінші әйелді қолдап, шулы түрде тоқтатып тастады. Бұл 1727 жылдың 6 маусымында Джованни Бонончинидің «Астианатте» операсының Король театрындағы қойылымы кезінде шегіне жетті, сахнада әншілер мен корольдік отбасының мүшесі (он үш жасар принцесса Каролина) болды. Бәсекелес жанкүйерлердің арасында төбелес және тәртіпсіздіктер болды, ал екі сопрано сахнада бір-біріне сөздермен шабуылдап, төбелес жасады. Операның қалған бөлігі қысқартылды, орындаушылар тікелей қысқа соңғы хорға көшті, ал оқиға газеттерде, басқа сахналардағы сатирикалық көріністерде және қаһармандық өлеңдерде қызыл сөйлеммен баяндалды, бұл итальяндық операның бүкіл түрін Лондонда белгілі бір деңгейде беделсіздікке түсірді. Бұл, сонымен қатар, көрермендер санының төмендеуімен және бәсекелес сопранолардың ашық жанжалынан туған қысыммен, Корольдік музыка академиясы үшін ауыр қаржылық қиындықтарға әкелді. Сонымен қатар, 1728 жылдың 28 қаңтарында, «Сирое» операсы аяқталуға жақын болған кезде, Джон Гейдің «Жақсылықпен тіршілік кешетін операсы», Корольдік музыка академиясы ұсынған опера-серианы әжуалай моқтап көрсеткен, Лондонда сенсациялық жетістікке ие болды және сол уақытқа дейін сахнадағы ең ұзақ қойылым болды. Гендельдің адал қолдаушыларының бірі Мэри Делани досына жазған хатында былай деді: «Кеше мен Гендельдің жаңа операсының репетициясында болдым: маған ол өте ұнайды, бірақ қаланың талғамы соншалықты бұзылған, ол бурлесктен басқа ештеңеге көңіл бөлмейді. «Жақсылықпен тіршілік кешетін операсы» итальяндық операны толық жеңіп алды. Мен оны әлі көрмедім, бірақ көргендердің бәрі оның өте күлкілі және әзілге толы екенін айтады». Бір айдан кейін ол Лондондағы опера туралы одан да үмітсіз болды: «Опера осы қыстан кейін аман қалмайды, менің ойымша, ағылшыздардың музыкаға деген шынайы талғамы жоқ, егер олар болса, олар баллада орындаушыларының тобы үшін өте жақсы ойын-сауықтан бас тартпайтын еді. Мен бұл туралы соншалықты ренжідім, менде шыдамдылық жоқ». 18 ғасырдың музыкатанушысы Чарльз Берни «Сирое» операсының алғысөзді аяқтаған гиг туралы былай жазды: «Гиг әрқашан осы өлшемдегі қозғалыстар сәнде болғанда сүйікті болды». Гендельдің өзі оның құндылығын сезінген сияқты, өйткені мен оны миссис Сибберде сабақ ретінде есте сақтау арқылы ойнағанын естідім, ол құралғаннан кейін жиырма жылға жуық уақыттан кейін керемет тазалықпен және рухпен. Операда скрипкалар, екі гобой және континуо (виолончель, лютня және клавесин) үшін ноталар жазылған.

The German born Handel, after spending some of his early career composing operas and other pieces in Italy, settled in London, where in 1711 he had brought Italian opera for the first time with his opera Rinaldo. A tremendous success, Rinaldo created a craze in London for Italian opera seria, a form focused overwhelmingly on solo arias for the star virtuoso singers. In 1719, Handel was appointed music director of an organisation called the Royal Academy of Music (unconnected with the present day London conservatoire), a company under royal charter to produce Italian operas in London. Handel was not only to compose operas for the company but hire the star singers, supervise the orchestra and musicians, and adapt operas from Italy for London performance. Handel had composed numerous Italian operas for the Academy, with varying degrees of success; some were enormously popular. The castrato Senesino and the soprano Francesca Cuzzoni had appeared in a succession of Handel operas for the Academy (he was not the only composer who composed operas for the company) most of which had been successful with audiences, and in 1726 the directors of the Academy brought over another internationally renowned singer, Faustina Bordoni, to add to the company's attractions. The two prima donnas had appeared in continental European countries in operas together without incident, but in London they developed rival groups of fans that interrupted the performances with rowdy displays of partisanship for one lady or another. This came to a climax on 6 June 1727 during a performance at the King's Theatre of Astianatte by Giovanni Bononcini with both singers onstage and royalty (thirteen year old Princess Caroline) in the audience. Fist fights and disorder between rival groups of fans broke out in the audience and the two sopranos exchanged insults and came to blows onstage. The rest of the opera was cut, the performers going straight to the short final chorus, and the scandal was gleefully repeated in the newspapers, in satirical skits on other stages, and in mock heroic verse, bringing the entire form of Italian opera into a certain amount of disrepute in London. which combined with declining audience numbers caused at least in part by the ridicule brought upon Italian opera by the rival sopranos' public spat, was causing severe financial difficulty for the Royal Academy of Music. Additionally, on 28 January 1728, just as Siroe was nearing completion, John Gay's The Beggar's Opera, which specifically spoofed opera seria of the sort presented by the Royal Academy of Music, opened in London with sensational success and achieved the longest run of any stage piece up to that time. One of Handel's most loyal supporters, Mary Delany, lamented in a letter to a friend:Yesterday I was at the rehearsal of the new opera composed by Handel: I like it extremely, but the taste of the town is so depraved, that nothing will be approved of but the burlesque. The Beggar's Opera entirely triumphs over the Italian one. I have not yet seen it, but everybody that has seen it, says it is very comical and full of humour. A month later she was in even greater despair about opera in London:<blockquote>The Opera will not survive after this winter I am certain excepting some few, the English have no real taste for musick; for if they had, they could not neglect an entertainment so perfect in its kind for a parcel of ballad singers. I am so peevish about it, that I have no patience. 18th century musicologist Charles Burney wrote of the gigue that concludes the overture to Siroe:and the jig was always a favourite as long as movements in that measure were in fashion. Handel himself seems to have been not insensible to its merit, for I heard him play it by memory as a lesson at Mrs. Cibber's, with wonderful neatness and spirit near twenty years after it was composed. The opera is scored for strings, two oboes and continuo (cello, lute and harpsichord).