Кіріспе

1999 жылғы Нью-Йорк штатының психиатриялық емдеу туралы заңы. 1999 жылдың қарашасынан бері қолданылып келе жатқан Кендра заңы – Нью-Йорк штатының күшпен амбулаториялық міндеттеме туралы, яғни көмектесілген амбулаториялық емдеу туралы заңы. Бұл заң судьяларға белгілі бір критерийлерге сай келетін адамдарды үнемі психиатриялық емдеуден өтуге міндеттейтін бұйрықтар шығаруға құқық береді. Осы талапты орындамау 72 сағатқа дейін қамауға алуға әкелуі мүмкін. Кендра заңы пациенттерді дәрі-дәрмек қабылдауға мәжбүрлеуді талап етпейді. Бұл заңды бастапқыда Психикалық аурулар жөніндегі Ұлттық альянс, Нью-Йорк штатының Психикалық аурулар жөніндегі альянсы және штаттың көптеген жергілікті NAMI бөлімдерінің мүшелері ұсынған. Олар заңдардың ауыр психикалық ауруы бар адамдарға "өздеріне немесе басқаларға қауіп туғанға дейін" көмек көрсетуіне кедергі келтіріп жатыр деп алаңдады. Олар амбулаториялық міндеттемені стационарлық емдеуге қарағанда арзан, шектеусіз және гуманистік балама деп қарастырды. NAMI мүшелері, Нью-Йорк штатының Ассамблеясының депутаты Элизабет Коннелли, Нью-Йорк қаласының Психикалық денсаулық департаментінің комиссары Луис Маркос және Говард Телсонмен бірлесіп, Беллвью ауруханасында үш жылдық пилоттық бағдарламаны іске қосуға қол жеткізді. Беллвью амбулаториялық бағдарламасы аяқталғаннан кейін, Бас прокурор Элиот Спитцер, Емдеуді қолдайтын орталық және психикалық денсаулықты қорғаушы Д.Д. Джаффе штаттық заңды қабылдау үшін коалиция құрды. Ол Беллвью амбулаториялық бағдарламасының ұғымына негізделген, бірақ маңызды айырмашылықтары бар.

Өмірбаян

1999 жылы емделмеген психикалық аурулары бар адамдардың зорлық-зомбылық көрсетуіне байланысты бірнеше оқиға болды. Нью-Йорк метросында болған бір шабуылда 29 жастағы Эндрю Голдштейн, шизофрения диагнозы қойылған, бірақ дәрі ішпей жүрген күйде, Кендра Уэбдейлді 23-ші көше станциясында қарсы келе жатқан N пойзының жолына итеріп жіберді. Голдштейн жақында ем алуға тырысқан, бірақ оған бас тартылған. Уэбдейлдің отбасы губернатор Патаки, Емдеуді қолдайтын орталық және Джаффи басқаратын коалицияға қосылып, заңның қабылдануына зор үлес қосты. Содан кейін, ұқсас оқиғада 43 жастағы Хулио Перес, Эдгар Ривераны 51-ші көшедегі 6-шы пойыздың алдына итеріп жіберді. Ривера аяқтарынан айырылып, заңды ынталы түрде қолдаушыға айналды. Патаки ұсынған Кендра заңы осы оқиғаларға жауап ретінде жасалды. 2005 жылы заң мерзімі тағы бес жылға ұзартылды. Осы оқиғалардың нәтижесінде психикалық аурумен ауыратын адамдарға көмек бағдарламасы ретінде қаралатын міндетті амбулаториялық емдеу, қоғамдық қауіпсіздікті арттыруға бағытталған бағдарламаға айналды. Қоғамдық қауіпсіздікті қорғаушылар "Белвью" пилоттық бағдарламасын бүкіл штат бойынша енгізуге тырысты. Бұрын міндетті амбулаториялық емдеу деп аталған заң, оның жақсы ниетін көрсету үшін, «көмектесетін амбулаториялық емдеу» деп атауға өзгертілді.

Зерттеулер

2017 жылғы Cochrane әдебиетінің жүйелі шолуында үш салыстырмалы түрде шағын рандомизацияланған бақыланатын сынақтар қамтылды. Ол міндетті емдеуді стандартты ерікті күтіммен немесе қысқа мерзімді бақылаумен салыстырғанда қызметтерді пайдалану, әлеуметтік функциялау немесе өмір сапасы бойынша маңызды айырмашылықтарды анықтамады. Шолуда міндетті емдеуді қабылдаған адамдардың қылмыстың құрбаны болу ықтималдығының (зорлық-зомбылықпен және одан басқа) төмендеуі мүмкін екені көрсетілді. 442 пациенттің бағалауында 336 пациент кездейсоқ түрде ауруханадан CTO (167 пациент) немесе 17-бөлім бойынша (169 пациент) босатылуға тағайындалды. Бір пациент рандомизациядан кейін дереу бас тартты, ал екеуі қатысуға жарамсыз болды, нәтижесінде 333 пациенттен (166-сы CTO тобында және 167-сі 17-бөлім тобында) тұратын жалпы үлгі алынды. 12 айдан кейін, екі топ арасындағы алғашқы міндетті амбулаториялық емдеу ұзақтығының айтарлықтай ерекшелігіне қарамастан (медианасы CTO тобында 183 күн, 17-бөлім тобында 8 күн, p<0,001), қайта жатқызылған пациенттердің саны топтар арасында ерекшеленбеді (CTO тобындағы 166 пациенттің 59-ы [36%], 17-бөлім тобындағы 167 пациенттің 60-ы [36%]; түзетілген қатысы 1,0 [95% CI 0,75—1,33]). 2005 жылғы зерттеу, «Кендраның заңы: көмектесетін амбулаториялық емдеу статусы туралы соңғы есеп», Нью-Йорк штатының Психикалық денсаулық сақтау кеңсесі жасаған, мынадай қорытындыға келді: «ААТ бұйрығына дейінгі үш жыл ішінде дерлік барлығы (97%) ауруханаға жатқызылды (бір алушыға орташа есеппен үш ауруханаға жатқызу), көптегені баспанасыздық, тұтқындалу және қамауда отырды. АОТ бағдарламасына қатысқан кезде ауруханаға жатқызу, баспанасыздық, тұтқындалу және түрмеге қамау көрсеткіштері айтарлықтай төмендеді, ал бағдарламаға қатысушылар осы оқиғалармен байланысты стресстің азайғанын сезінді». Сол зерттеуде 55%-ға аз адамның өзін-өзі өлтіруге тырысқаны немесе өзіне зиян келтіргені, 47%-ға аз адамның басқаларға зиян келтіргені, 46%-ға аз адамның мүліктің зақымдауы немесе жоюы, 43%-ға аз адамның басқаларға физикалық зиян келтіруі және зиянды мінез-құлықтардың орташа төмендеуі 44% құрады. 74% қатысушылар баспанасыздықты азайғанын сезінді; 77% психиатриялық ауруханаға жатқызуды азайғанын сезінді; ауруханаға жатқызу ұзақтығы 56% азайды; 83% тұтқындалуды азайғанын сезінді; 87% түрмеде қамалуды азайғанын сезінді; 49% алкогольді және 48% есірткіні теріс пайдалануды азайғанын сезінді. Дәрі-дәрмектерді дұрыс қабылдап жүргендердің саны 51%-ға өсті; жақсы қызмет көрсетумен айналысатын адамдардың саны 103%-ға артты. Зерттеуге қатысқандардың 75%-ы АОТ өмірін басқаруға көмектескенін, 81%-ы АОТ жақсы сезінуге көмектескенін, 90%-ы АОТ кездесулерге баруға және дәрі-дәрмектерді қабылдауға мүмкіндік бергенін айтты; 87% қатысушылар өздерінің менеджерінің қабілетіне сенімді екенін, ал 88%-ы олар мен олардың менеджері шешілетін мәселелер туралы келіскенін айтты. Зерттеуде психикалық денсаулық жүйесіне мынадай әсерлер байқалды: «Қызметтерге қолжетімділікті жақсарту. АОТ барлық жүйелік деңгейдегі жауаптылықты арттыруда маңызды рөл атқарады. Қоғамда АОТ туралы хабардарлық бұрын психикалық денсаулық сақтау қызметтерін берушілерге қатысуға қиындықтар тудырған адамдарға қол жеткізуді арттырды». «Дәрігерлік жоспарды жетілдіру, емдеуді жоспарлау және қызмет көрсетуді жоспарлауды үйлестіру. Психикалық ауруларды емдеуге арналған бағдарламалардың дамуы мен құрылымы психикалық ауруларды емдеуге арналған жоспарлардың жақсаруына әкелді, олар бұрын психикалық денсаулық сақтау қызметтерін пайдалануда қиындықтарға тап болған адамдардың қажеттіліктеріне сай келеді». «Психикалық денсаулық сақтау мен сот жүйесі арасындағы ынтымақтастықты жақсарту. АОТ процестері жетілген сайын екі жүйедегі мамандар өздерінің жұмыс қарым-қатынастарын жақсартты, нәтижесінде тиімділік артты, нәтижесінде сот, клиникалық және әкімшілік ресурстарды сақтау». «Қазіргі уақытта қажеттіліктері ең көп адамдарға басымдық беру және бақылау үшін ұйымдастырылған процесс бар. АОТ бұрын қызмет көрсетушілер қызмет көрсетуге тартынған адамдарға қызметтерге қол жетімділікті арттырады». «Қазіргі уақытта емханалар мен жергілікті қоғамда қызмет көрсететін дәрігерлер арасында ынтымақтастық күшейді». 2009 жылғы зерттеу, Нью-Йорк штатының көмектесетін амбулаториялық емдеуді бағалауы, Дьюк университеті, Полиси зерттеу серіктестері, Вирджиния университеті Нью-Йорк штатының бағдарламасы психикалық денсаулық сақтау жүйесіне мынадай әсер етті деген қорытындыға келді: алушылары үшін маңызды нәтижелердің ауқымын жақсартады, көрінетін теріс салдарсыз. АОТ аясында қол жетімді қызметтердің артуы алушылардың нәтижелерін жақсартады, бірақ АОТ сот бұйрығының өзі және оны бақылау нәтижелерді жақсартуда қосымша пайда әкеледі. АОТ бұйрығы бағдарламаның міндетті аспектілері ғана емес, сонымен қатар алушыларға, әсіресе Нью-Йорк қаласында, қосымша ресурстарды қамтамасыз ететінін еске алу маңызды. Сол зерттеуде «ААT бағдарламасы афроамерикандықтарды сот бұйрықтарына пропорционалды түрде таңдамайды және басқа ұсақ азшылықтарға пропорционалды әсер ететінінің дәлелі жоқ. Штат бойынша негізгі үлестеспен жүргізілген біздің сұхбаттарымыз бұл тұжырымдарды растайды». «АОТ бұйрығы АОТ алушыларына күтім көрсетуді басымдыққа бөлуге күш салатын қызмет көрсетушілерге маңызды әсер етеді». «12 ай немесе одан астам уақыт АОТ-та болғаннан кейін, қызметке қатысу артты, сондықтан АОТ алушылары ерікті пациенттерге қарағанда белсендірек деп бағаланды. Бұл 12 ай немесе одан астам уақыттан кейін, қарқынды қызметтермен біріктірілгенде, АОТ ерікті емдеуге қарағанда қызметке қатысуды арттырады дегенді білдіреді». «Емделуге қатысуға сот бұйрығына бағынған АОТ алушылары өз емделу тәжірибесіне АОТ-қа бағынбаған адамдармен салыстырғанда оң немесе теріс сезімдерді сезінбейді». Бір зерттеу Кендра заңының зорлық-зомбылық мінез-құлқының тәуекелін төмендеткенін, өзіне-өзі зиян келтіру туралы ойларды азайтып, психикалық аурулармен күрескен кезде функционалдық қабілетін арттырғанын көрсетті. Міндетті амбулаториялық емдеу алған пациенттер бақылау тобының мүшелеріне қарағанда емдеуден кейін қатысты зорлық-зомбылық жасауға төрт есе аз бейім болды. Міндетті амбулаториялық күтімнің өзіне-өзі сыйлылыққа қауіп төндіретіні туралы талаптарды жоққа шығара отырып, міндетті емдеуден өткен пациенттер жоғары әлеуметтік функциялау және сәл аз стигманы байқады. Тағы бір зерттеуде «АОТ алғандар үшін кез келген тұтқындалу мүмкіндігі 2,66 есе жоғары болды (p<0,01) және АОТ алғаннан бұрын зорлық-зомбылық қылмысы үшін тұтқындалу мүмкіндігі 8,61 есе жоғары болды (p<0,05) АОТ кезеңінде және одан кейін. АОТ алмайтын топ АОТ тобымен салыстырғанда АОТ кезеңінде және одан кейін тұтқындалу мүмкіндігі шамамен екі есе жоғары болды (1,91, p<0,05)». Тағы бір зерттеуде «АОТ қабылдап жүрген қатысушылар үшін тұтқындалу мүмкіндігі АОТ-ты бастамаған немесе ерікті қызмет туралы келісімге қол қоймаған адамдарға қарағанда шамамен екі үшін бір бөлігіне төмендеді (OR=.39, p<0,01)». Бұрын сілтеме жасалған зерттеуде «Психиатриялық ауруханаға жатқызу мүмкіндігі алғашқы алты айлық сот бұйрығы кезінде шамамен 25%-ға және бұйрықты жаңарудың келесі алты айында үштен бірінен астамға айтарлықтай төмендеді. Бастапқы сот бұйрықтары және келесі жаңарулар кезінде ауруханада жатқан күндердің айтарлықтай азаюы байқалды. Психотроптық дәрілерді алу және қарқынды жағдайды басқару қызметтерінде де жақсарулар байқалды. Менеджерлердің есептерінен алынған деректерді талдау ауруханаға жатқызудың азаюын және қызметтерге қатысудың жақсаруын көрсетті». Көмектесетін амбулаториялық емдеудің құнына қатысты талдауды қамтитын рецензияланған зерттеу Нью-Йорк қаласындағы таза құнның азайғанын көрсетті...

Ағымдағы жағдай

2013 жылдың 15 қаңтарында Нью-Йорк штатының губернаторы Эндрю Куомо Кендра заңын 2017 жылға дейін ұзартатын жаңа заңға қол қойды. Қырқ жеті штат амбулаторлық мәжбүрлі емдеуге (AOT) рұқсат беретін заңдарды қабылдады. 2021 жылдың ақпан айында губернатор Куомо Нью-Йорк қаласында емделмеген психикалық аурулары бар адамдар жасаған бірнеше зорлық шабуылдарынан кейін штат заң шығарушыларына Кендра заңын қайта қарастыруды немесе кеңейтуді ұсынды.