Кіріспе

Бретондық заманауи гобой отбасы, орган тоқталысы.

Бомбард (,) – дәстүрлі бретон музыкасын орындау үшін кеңінен қолданылатын заманауи гобой отбасы, ол бұл мәдениеттің символы саналады. Бомбардда ойнайтын музыкант талабардер деп аталады.

Дәстүр: Жұптық әндер

Бомбардтар ең дәстүрлі орындарында "ескі қапшық" деп аталатын бину кож сырнайымен бірге тартылады, ол бомбардтан октава жоғарырақ дыбыс шығарады. Бомбард шақырады, ал бину кож жауап береді. Бомбардтың салыстырмалы түрде қатаң тіліне ерін мен тыныстың жеткілікті күші керек, сондықтан талабард ұзақ, үздірілмейтін әуен ойнай алмайды. Бину кож әуенді үнемі ойнайды, ал бомбард үзіліс жасайды, осылай шақыру мен жауап үлгісі қалыптасады. Қай аспап қолданылса да, сауал-жауап бретон музыкасының маңызды бөлігі болып табылады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін белгілі бір Soners (музыканттар) жұбы әдетте белгілі бір аумақтағы барлық тойларды, жобалау рәсімдерін және басқа да әлеуметтік шараларды өткізіп, оларды басқа орындаушылардан қорғайтын. Бұл аумақтық ерекшелік жергілікті репертуарға, билерге және тіпті аспаптардың ерекше күйіндеуіне де қатысты болуы мүмкін. Бомбард пен бину кож дуеті, кейде бұрынғы ғасырларда барабаншымен бірге, кем дегенде 500 жыл бойы Бриттанияда үздірілмейтін дәстүрде орындалып келеді.

Багадудағы қайта өрлеу

ХХ ғасырдың бірінші жартысында бомбалар мен бину-коз ойнаушылардың саны күрт азайды. Бриттанияның кейбір аймақтарында 20 ғасырдың басынан бастап 1970-ші жылдарға дейінгі қайта жандану кезеңіне дейін ең танымал сонеур де пар – «треуженн гаол» кларнеті мен оны үйлестіретін түймелі аккордеон болды. 1940-жылдардың соңында Полиг Монжарре және Bodadeg ar Sonerion (Музыканттар бауырмалдығы) сияқты тұлғалар құрған Bagad, яғни бретондық домбыра, бомба және барабан оркестрі, аспапқа жаңа мүмкіндік берді. Бүгінде Бриттаниядағы көптеген қалаларда бір немесе бірнеше Багаду (бретон тілінде Bagad сөзінің көпшелі түрі) бар, олар жыл сайынғы турнирлер мен фестивальдерде үздіксіз жарысады. Bagad шотландтық түтік тобының идеясын бретондық үлгіде бейімдегендіктен, бастапқыда орындалған музыка көбінесе әскери сипатта болды. Қазіргі таңда Багадулар негізінен бретондық би музыкасын орындайды. Багадтағы бомба ойнаушылардың көп саны ондаған жылдар бойы аспапты кеңінен танымал етуге ықпал етті. Сонымен қатар, 1970-ші жылдардағы бретондық мәдени жандану кезеңінде бомба мен бинудің дәстүрлі жұптасуы қайта жаңғырды, бұл Алан Стивеллдің (Кристоф Каронның бомбардысы) табысы мен Fest Noz билерінің және дәстүрлі музыка жарыстарының танымалдылығының артуының нәтижесі болды.

Органология

Бомбардтар – ағаштан жасалған үрмелі аспаптар, және жалпы алғанда, гобойлар тұқымына жатады. Бомбардтың күшті дыбысы, кернейге еске түсірсе де, ол шом емес. Құрметті музыкант және педагог Кристоф Карон, пианист Кристиан Метайермен бірге жазған "Gwenrann" (2000) дуэтінің мұқабасында былай деп жазды: "Традициялық музыканттардың шеберлігі дәлелдейді: бүгінде бомбардты жай ғана, қатты дауысты, шамалы ғана дұрыс интонациясы бар аспап деп қарастыру мүмкін емес. Менің тілегім – осы көне гобойдың басқа да дыбыстарын және концерттік өмірді көрсету. Осы мағынада, фортепиано осы әлеуетті зерттеуге толық көмектесу үшін барлық мүмкіндіктерін береді". 2012 жылдың 3 наурызынан 7 қарашасына дейін Солтүстік-Батыс Бретаньдағы Шато Кержанда өткен "Sonnez Bombardes, Résonnez Binious!" этномузыкалық көрмесінде, бомбардқа арналған үш тілді (бретон, француз және ағылшын) үлкен форматтағы плакаттарда нақты айтылған: "Бомбард Ренессанс дәуіріндегі гобойдан тараған және оның дизайны ғасырлар бойы жинақталған музыкалық тәжірибені көрсетеді". Басқа гобойлар сияқты, бомбардта да қос қамыстың негізі ретінде мыс тігіс қолданылады. Консерваториялық гобойдың тігісіне ұқсас, тігістің төменгі бөлігіне оралған конус немесе цилиндр пішіндегі сыртқы қабат, қамысты аспаптың үстіңгі жағындағы қамыс ұясына тығыз және дұрыс орналастыруға мүмкіндік береді. Ол гобой ойнағандай ойналады, қамыс еріндердің арасына қойылады, бұл динамикалық өрнек беруге мүмкіндік береді. Екінші октава "күшейтілген" дыбыспен орындалады; еріндер мен ауа қысымын арттыру арқылы немесе октавалық клавишаны қолдану арқылы қол жеткізіледі. Басқа гобойлар сияқты, аспаптың корпусы бөліктерден құралған, олар буындарда біріктіріліп, ойнау үшін жиналады. Кішкентай аспаптарда қоңырау және корпус бөлек, ал үлкен аспаптарда, көптеген заманауи ағаштан жасалған үрмелі аспаптардағыдай, сол және оң қолдың ойнау позициялары арасында орналасқан буыны бар екі бөліктен тұратын корпус болады. Тарихи және қарапайым аспаптар диатоникалық негізде, әдеттегі диапазоны шамамен бір жарым октава. Бомбардтар үлкен бас модельдерінен, ағылшын мүйізіне жақын, кішкентай аспаптарға дейін, жоғары C диатоникалық гаммасында ойнай алады. Әдетте, аспап неғұрлым кішкентай болса, дыбысы соғұрлым өткір болады. Ең көп қолданылатын тональность орташа өлшемді. B♭ аспаптары үлкен Багад тобында қолданылады, ал A және G аспаптары бомбард-биниу дуэттерінде, сондай-ақ гитара, аккордеон және скрипка сияқты аралас аспаптарды пайдаланатын Fest Noz тобында танымал.

Қазіргі заманғы даму

Бомбард соңғы онжылдықтарда үнемі дамып келеді. Қазіргі заманғы бомбардтарда күрделі клапандық жүйе болуы мүмкін, нәтижесінде толық хроматикалық аспаптар жасалады. Романтикалық дәуірдегі обой дыбысына жақын жұмсақ үлгілер, мысалы, Юэн Ле Биханның "пистонь" (барокко обойы мен бомбардың гибриді) аралас ансамбльдерде қолдану үшін әзірленді, бұл жаңа дыбыстар мен өнер білдіру мүмкіндіктерін ашты. Багаду сапалы аспаптар мен қосалқы құралдарға зор сұраныс тудырды, ал көптеген музыканттардың түрлі салалардағы ізденістері аспаптың барлық жақтарын жетілдіруге ықпал етті. Бомбардты ойнау кәсіби музыканттар, аспап жасаушылар және тіпті көптеген стандартталған қамыстарды өндіретін кәсіби қамыс жасаушылардың жұмысын қамтамасыз етеді. Баспагерлер көптеген оқулықтар, бейнежазбалар мен аудиоальбомдар шығарады. Бүгінде бомбард Fest Noz топтарында және классикалықтан халық, рок, поп, панк, металға дейінгі әртүрлі стильдегі ансамбльдерде, дәстүрлі бретондық би күйлерінің немесе жаңа шығармалардың ұйымдастырылуында, кең ауқымды аспаптармен (биню, веуз, шотланд тау сыбызғысы, саксофон, фортепиано, орган, кларнет/треуженн гауль, скрипка, флейта, гитара, бас, соққы аспаптары) орындалады.