Кіріспе

1787 жылы Солтүстік-Батыс территориясын құруға арналған американдық органикалық заңнама Солтүстік-Батыс жарлығы (ресми түрде АҚШ территориясының үкіметі үшін жарлық, Огайо өзенінің солтүстік-батысы және 1787 жылғы жарлық деп те аталады), 1787 жылдың 13 шілдесінде қабылданды және Америка Құрама Штаттары Конфедерациясының Конгресінің актісі болды. Ол Солтүстік-Батыс территориясын құрды – жаңа мемлекеттің алғашқы ұйымдастырылған және біріктірілген аумағы, Аппалачи тауларынан тыс жерлерде, Британдық Солтүстік Америка және солтүстіктегі Ұлы көлдер, оңтүстікте Огайо өзені арасында орналасқан. Өзеннің жоғарғы ағысы территорияның батыс шекарасын құрады, ал Пенсильвания – шығыс шекарасы. 1783 жылғы Париж шартында, Американдық революциялық соғысты ресми түрде аяқтағаннан кейін, Ұлыбритания бұл аймақты АҚШ-қа берді. Алайда, Конфедерация Конгресі жерді бақылауда көптеген қиындықтарға тап болды, мысалы, американдық қоныс аударушылардың Огайо аңғарына санкциясыз кіруі, аймақтың жергілікті халықтарының зорлық көрсетуі, аймақта британдық бекіністерінің әлі де болуы және АҚШ қазынасының толық болмауы. Бұл жарлық 1784 жылғы Жер туралы жарлықты жойды, ол аймақта бір күні штаттар құрылатынын жариялаған еді, сондай-ақ 1785 жылғы Жер туралы жарлықты, ол Конфедерация Конгресінің жерді жеке тұлғаларға қалай сататынын сипаттаған еді. Аймақтың дамуы мен қоныстануына жоспар ретінде жасалған 1787 жылғы жарлықта оны іске асыру үшін күшті орталық үкімет болмады. Бұл қажеттілік 1789 жылы АҚШ федералды үкіметі құрылғаннан кейін тез арада шешілді. Бірінші Конгресс 1787 жылғы жарлықты қайта бекітті және оны сәл өзгертулермен 1789 жылғы Солтүстік-Батыс жарлығымен жаңартты. Конфедерация Конгресінің ең маңызды заңнамалық актілерінің бірі саналатын ол, федералды үкіметтің басымдығын және Конфедерацияның Ережелері бойынша қолданыстағы штаттардың кеңеюіне қарағанда, жаңа штаттарды қабылдау арқылы батысқа қарай кеңеюіне прецедент орнатты. Бұл сонымен қатар американдық мемлекеттік жерлерге қатысты заңнамалық прецеденттерді де белгіледі. АҚШ Жоғарғы Соты 1789 жылғы Солтүстік-Батыс жарлығының Солтүстік-Батыс территориясындағы Конституциялық өкілеттігін Strader v. Graham ісінде мойындады, бірақ ол жарлықты штаттар Одаққа қабылданғаннан кейін оларға қолдануға кеңейтпеді. Аумақта құлдықты тыйым салу, құл штаттары мен еркін штаттардың арасындағы географиялық шекара ретінде Огайо өзенін белгілеудің практикалық нәтижесін берді, бұл Аппалачи тауларынан Миссисипи өзеніне дейін Мейсон-Диксон сызығының кеңейтілуі болды. Бұл сондай-ақ 19 ғасырда Американдық Азамат соғысына дейін құлдыққа байланысты болашақ федералдық саяси қақтығыстарға жол ашты.

Өмірбаян

Аумақты Ұлыбритания Франциядан Жеті жылдық соғыста жеңіске жеткеннен кейін және 1763 жылғы Париж шарты барысында алған. Ұлыбритания бұл аймақтың шығыс бөлігі ретінде белгілі болған Огайо аймағын басып алды, бірақ бірнеше айдан кейін король Джордж III 1763 жылғы Корольдік жарлығымен аймақтағы барлық қоныстануға тыйым салды. Тақ, он үш колонияның қоныстануын Аппалач таулары мен Атлант мұхиты арасындағы аймақпен шектеуге тырысты, бұл батысқа көшуді қалағандар арасында отаршылдық шиеленістерді күшейтті. 1774 жылы Ұлыбритания бұл аймақты Квебек провинциясына қосты. Патриоттардың Америка Тәуелсіздік соғысындағы жеңісі және 1783 жылғы Париж шартына қол қою арқылы АҚШ Огайоның оңтүстігіндегі аумақтарды да талап етті. Бұл аумақтарға қатысты Массачусетс, Коннектикут, Нью-Йорк және Вирджиния штаттарының отаршылдық кезеңнен бастау алатын, бірімен-бірі қайшы келетін талаптары болды. Британдықтар Луизиананы сатып алудан және 1812 жылғы соғыстан кейін де кейбір шекаралық аймақтарда белсенділік танытты. Американдық қоныс аударушылар бұл аймақты ұзақ жылдар бойы кеңейтуге ұмтылып келді. Штаттарға өз талаптарын шешуге АҚШ федералды үкіметінің Ұлыбритания жеңілгеннен кейін аймақты қоныстануға де-факто ашуы ықпал етті. 1784 жылы Томас Джефферсон, Вирджиниядан келген делегат ретінде, штаттардың Аппалач тауларының батысындағы барлық аумақтарға қатысты жеке талаптарынан бас тартуын және аймақты Одақтың жаңа штаттарына бөлуді ұсынды. Джефферсонның батыс жерлерін мемлекеттік меншікке беру арқылы федералдық домен құру туралы ұсынысы 1776 жылға дейінгі ұсыныстар мен Конфедерацияның Актілері туралы пікірталастарға негізделген. Джефферсон аумақтан шамамен тіктөртбұрышты он штат құруды ұсынды және жаңа штаттарға Черронез, Сильвания, Ассенисипия, Иллинойс, Метропотамия, Полипотамия, Пелисипия, Вашингтон, Мичигания және Саратога сияқты аттар берді. Конфедерация Конгресі бұл ұсынысты өңдеп, оны 1784 жылғы Жер туралы Ереже ретінде қабылдады, ол үш жылдан кейін Солтүстік-Батыс Ережесінің негізі болды. 1784 жылғы Ережеге Джордж Вашингтон 1785 жылы және Джеймс Монро 1786 жылы сын айтты. Монро Конгрессті ұсынылған штаттық шекараларды қайта қарауға көндірді, ал тексеру комиссиясы Ереженің осы бөлігін жоюды ұсынды. Басқа да саясаткерлер 1784 жылғы Ереженің жаңа штаттарда үкіметтерді құру жоспарына күмән келтірді және жаңа штаттардың салыстырмалы түрде кішкентай мөлшері бастапқы штаттардың Конгрестегі билігін әлсіретеді деп уайымдады. Огайо өзенінің оңтүстігіндегі штаттардың батыс талаптарынан бас тартуға құлықсыздығы сияқты басқа да оқиғалар географиялық фокус тарылуына әкелді.

Жерге меншік

1787 жылғы Солтүстік-Батыс жарғысы меншіктің толыққанды және шексіздікке дейінгі иелігін белгіледі, оған иесінің сату немесе сыйлау құқығы шексіз болды. Бұл "Америка Құрама Штаттарындағы шарт жасау еркіндігінің алғашқы кепілі" деп аталды.

Мемлекеттік талаптарды жою және беру

Барлық қоныстандырылмаған жерлерді федералды үкіметке беру және қоғамдық меншік құру туралы қабылданған жарлық, штаттардың аумаққа қатысты барлық талаптарынан бас тартуынан кейін жүзеге асты. Аумақтарды Конгресс тікелей басқаруға алды, олардың жаңа штаттар ретінде қабылдануы көзделді. Бұл заңнама революциялық болды, себебі ол жаңа жерлерді Конфедерацияның бастапқы, тәуелсіз штаттарының құзыретіне емес, уақытша болса да, орталық үкімет басқаруын қалыптастырды. Заңнама сонымен қатар, табиғи су жолдары, көлік және байланыс бағыттарының болашақ қолданылуын анықтап, отаршылдық дәуірдегі үрдістерді бұзды. Бұл Солтүстік-Батыс аумақтарынан тысқары болашақ аумақтарды ескере отырып, федералды саясатты белгіледі. 4-бапта былай делінген: «Миссисипи және Сент-Лоуренс өзендеріне құятын кеме жүзе алатын сулар мен олардың арасындағы тасымалдау жолдары, аталған аумақтың тұрғындарына, АҚШ азаматтарына және конфедерацияға қосылатын кез келген штаттың азаматтарына теңдей қолданылады, олар үшін ешқандай салық, баж немесе алым алынбайды».

Жаңа мемлекеттерді қабылдау

Заңнаманың ең маңызды мақсаты – аймақтан жаңа штаттар құруға берілген міндеттеме болды. Ол аумақта кем дегенде үш, бірақ бестен аспайтын штаттар құрылатынын және мұндай штаттың халқы 60 000-ға жеткен кезде, ол бастапқы он үш штаттармен тең дәрежеде Континенттік Конгресске қабылданатынын қарастырды. Солтүстік-Батыс аймағынан құрылған алғашқы штат 1803 жылы Огайо болды, ал қалған аумақ Индиана аймағы деп атау өзгертті. Қалған төрт штат – Индиана, Иллинойс, Мичиган және Висконсин. Кейін Миннесота аталған жердің бір бөлігі (шамамен үштен бірі) де осы аумақтың құрамына кірді.

Білім

1787 жылғы жарлық білім беруді қолдауға бағытталған, онда «Дін, мораль және білім жақсы үкімет пен адамзаттың бақыты үшін қажетті болғандықтан, мектептер мен білім беру құралдары мәңгілікке қолдау көрсетіледі» делінген. Бұл 1785 жылғы жарлыққа сүйенген, онда әрбір қалашық мемлекеттік мектептерді қаржыландыру үшін жалға берілетін жерді бөліп беруі тиіс екені көрсетілген. 1786 жылы Манассе Катлер американдық пионерлердің Солтүстік-Батыс аймағына батыс жерлерін қоныстандыруына қызығушылық танытты. Келесі жылы, ол құруға қатысқан Огайо компаниясының агенті ретінде Конгресспен келісімшарт жасады, оған сәйкес, оның серіктестері, революциялық соғыстың бұрынғы сарбаздары, өздерінің қарыздылық куәліктерімен Мускингм өзенінің сағасындағы жерді сатып ала алатын болды. Катлер Солтүстік-Батыс аймағының басқаруы үшін 1787 жылғы жарлықтың жобасын жасауға да белсенді қатысты, оны Массачусетс делегаты Натан Дэйн Конгреске ұсынды. Солтүстік-Батыс жарлығының қабылдануын жеңілдету үшін Катлер маңызды конгрессмендерге пара беріп, оларды өз жер компаниясының серіктестері етті. Уақытша губернатор лауазымын сайлау арқылы емес, тағайындау арқылы белгілеуге өзгеріс енгізу арқылы Катлер Конгресс президенті Артур Сент-Клэрге осы лауазымды ұсына алды. 1797 жылы Мариеттадан келген қоныс аударушылар мектеп орнын анықтау үшін Хокинг өзенімен жоғары қарай саяхаттап, Чилликоте мен Мариетта арасында орналасқан Афина қаласын таңдады. 1802 жылы «Американың Батыс университеті» деп аталған мектеп ешқашан ашылмады. Оның орнына, Огайо университеті 1804 жылдың 18 ақпанында Огайо штатының Бас Ассамблеясы оның жарғысын бекіткен кезде ресми түрде құрылды. Оның құрылуы Огайо штаты Одаққа қабылданғаннан кейін 11 ай өткен соң болды. Алғашқы үш студент 1809 жылы тіркелді. Огайо университеті 1815 жылы екі студентті бакалавр дәрежесімен бітірді.

Аумақтық үкіметті құру

Егер территориядағы еркек, бос адамдардың саны 5000-нан кем болса, үкімет формасы шектеулі болады: губернатор, хатшы және үш судья, олардың барлығы Конгресс тағайындайды. Үш жылдық мерзімге тағайындалған губернаторға "бір мың акр жерді" иелену құқығы беріліп, ол милицияның бас қолбасшысы, судьялар мен басқа да азаматтық қызметкерлерді тағайындайды және заңдарды жасауға және жариялауға көмектеседі. Төрт жылдық мерзімге тағайындалған хатшы, губернаторға ұқсас, бірақ бес жүз акр жерді иеленетін, аумақтық заң шығарушы органдар қабылдаған актілер мен заңдарды сақтау және қорғау, округтің мемлекеттік тізілімдерін жүргізу және мұндай актілер мен іс-шаралардың нақты көшірмелерін әр алты ай сайын Континенталды Конгресс хатшысына жібереді. "Жақсы мінез-құлық танытқан" үш судья мерзімі шексіз тағайындалатын және хатшыға берілгендей бірдей иелену құқығына ие болып, губернаторға актілер мен заңдарды жасауға және қабылдауға, сондай-ақ ресми сот шешімдерін қабылдауға көмектеседі. Аумақтың халқы 5000 еркек, бос адамға жеткенде, ол аймақтық жалпы жиналысқа округтерден немесе қалашықтардан өкілдерді сайлау құқығын алады. Әр 500 еркекке бір өкіл сайланады, өкілдердің саны 25-ке жеткенше. Содан кейін Конгресс осы заң шығарушы органнан өкілдердің саны мен үлесін бақылайды. Ешбір ер адам кем дегенде үш жыл АҚШ азаматы болған немесе үш жыл округте тұрып, сол округте кем дегенде 200 акр жерді иеленген жағдайда ғана өкіл бола алады. Өкілдердің өкілеттігі екі жылды құрайды. Егер өкіл қайтыс болса немесе қызметінен алынса, қалған мерзімді аяқтау үшін жаңа өкіл сайланады.

Табиғи құқықтарды белгілеу

Заңның табиғи құқықтар туралы ережелері АҚШ Конституциясының алғашқы он түзетуі – Құқықтар туралы жарлықты көре білді. 1787 жылғы Жарлықтың көптеген ұғымдары мен кепілдіктері АҚШ Конституциясына және Құқықтар туралы жарлыққа енгізілді. Солтүстік-Батыс аймағында түрлі заңдық және мүлік құқықтары бекітілді, діни төзімділік жарияланды, сондай-ақ "Дін, мораль және білім жақсы үкімет пен адам баласының бақыты үшін қажет болғандықтан, мектептер мен білім беру жолдары мәңгілікке қолдау көрсетілуі керек" делінді. Хабеас корпус құқығы, дін бостандығы, шамадан тыс айыппұлдарға және қатыгездік пен ерекше жазалауға тыйым салу да жарғыға жазылды. Қазылар алдында сотталу және экс пост факто заңдарына тыйым салу да мойындалған құқықтардың қатарында болды.

Құлдыққа тыйым салу

Өнер 6. Аталған аумақта құлдық немесе міндетті еңбек болмайды, тек қылмыс жасағаны үшін сотталған жандарға жаза ретінде басқаша болмаса: Бірақ, егер біреу осы аумаққа қашып келсе және оның еңбегі немесе қызметі түпкілікті штаттардың бірінде заңды түрде талап етілсе, онда мұндай қашқын заңмен қайта талап етіліп, жоғарыда айтылғандай, оның еңбегін немесе қызметін талап етуші тұлғаға қайтарылуы мүмкін. Ол кезде ешкім бұл баптың жауапкершілігін алған жоқ. Кейін Массачусетс штатынан Натан Дэн оны өзі жазғанын мәлімдеді, ал Манассе Катлер ұлы Ефремге оны өзі жазғанын айтты. Тарихшы Дэвид МакКалло Дэннің мәлімдемесіне күмән келтіреді, себебі Дэн жақсы жазушы емес еді. Бұл жарлық құлдыққа тыйым салады, бірақ қашқан құлдар туралы нақты ереже де қамтиды. 1802 жылы Огайоның жобаланған конституциясына шектеулі құлдықты қосуға жасалған әрекет, Огайо компаниясы құрған Мариетта қаласын өкілдік еткен Ефрем Катлер басшылығымен жүргізілген үлкен күш-жігердің арқасында сәтсіз аяқталды. 1820 жылдары Солтүстік-Батыс аумағынан құрылған екі штаттың құлдықты заңдастыруға тырысқан құлдық жақтастарының әрекеттері сәтсіз болды, бірақ «мерзімі шектеулі қызметкер» заңы кейбір құл иелеріне сатып алуға немесе сатуға болмайтын құлдарды осы мәртебеге әкелуге мүмкіндік берді. Оңтүстік штаттары осы заңға дауыс берді, себебі олар темекіні тауарлық дақыл ретінде аумақпен бәсекелескісі келмеді, себебі темекінің өсірілуі үшін көп еңбек қажет еді және ол тек құл еңбегі арқылы ғана пайдалы болатын. Сонымен қатар, 1790 жылы еркін штаттарға қарағанда үш есе көп құл штаттары болғандықтан, құл штаттарының саяси күші теңестірілген болар еді. 1865 жылы ратификацияланған Он үшінші түзету, АҚШ-тың барлық аймағында құлдықты тыйым салған, Солтүстік-Батыс жарлығының 6-бабынан сөзсіз келтірілген.

Еске алу

1907 жылы "Огайоның солтүстік-батыс аймағындағы алғашқы тұрақты елді мекен" және Солтүстік-Батыс жарлығын еске түсіретін тақташа, Төменгі Манхэттендегі Броуд және Нассау көшелерінің қиылысында орналасқан Федералдық залдағы Ұлттық ескерткіштің сыртына орнатылды. 1787 жылы Солтүстік-Батыс жарлығы заң күшіне енген кезде Федералдық зал елдің үкімет орталығы болды. 1937 жылдың 13 шілдесінде АҚШ почтасы 1787 жылғы жарлықпен белгіленген Солтүстік-Батыс аймағының 150 жылдығын атап өту үшін 3 центтік естелік марка шығарды. Маркадағы гравюра сол кездегі АҚШ картасын, Манассе Катлердің (сол жақта) және Руфус Путнамның (оң жақта) суреттері арасында бейнелейді.