Кіріспе
Австралияның әділ жалақы және еңбек жағдайлары стандарты – 2006 жылы Говард үкіметінің Австралия еңбек заңына WorkChoices түзетулерінің бөлігі ретінде енгізілген, ал кейін 2009 жылғы Әділ еңбек заңымен 2010 жылы жойылған жалақы мен еңбек жағдайларына қатысты бес минималды заңдық талаптар жиынтығы. Стандартта қарастырылған бес заңдық талап: негізгі жалақы ставкалары және қосымша төлемдер, жұмыс уақытының ең жоғары лимиті, жылдық еңкіш, жеке еңкіш (күтушіге және қайғыға байланысты еңкішті қоса), ата-аналық еңкіш және оған байланысты құқықтар. Стандарт 2006 жылғы 27 наурызда күшіне енді. Стандартқа сәйкес келетін қызметкерлердің еңбек жағдайлары мен жалақысы стандарттың талаптарына сәйкес болуы немесе одан жоғары болуы керек еді. Осы талаптардың орындалуын Еңбек жөніндегі Омбудсмен инспекторлары қадағалап, дауларды тергеуге және жарамды талаптарды күшіне енгізуге құқылы болды. 2010 жылғы 1 қаңтарда Рудд үкіметі жаңа Әділ еңбек заңын 2009 жылы қабылдағанда Стандарттың орнына Ұлттық жұмыспен қамту стандарттары енгізілді.
basic rates of pay and casual loadings
maximum ordinary hours of work
annual leave
personal leave (including carer's leave and compassionate leave)
parental leave and related entitlements. The Standard came into effect on 27 March 2006. The employment conditions and wages of employees covered by the Standard had to meet or exceed the Standard's provisions. Compliance was ensured by Workplace Ombudsman inspectors, with powers to investigate disputes and enforce valid claims. The Standard was replaced by the National Employment Standards when the Rudd government passed the new Fair Work Act 2009 on 1 January 2010.
Қалыпты жұмыс уақыты
Стандартта аптасына 38 сағат жұмыс істеудің ең жоғары шегі кепілдендірілген. Жұмыс беруші мен жұмыскердің жазбаша келісімімен 12 айлық кезеңде жұмыскердің апталық жұмыс уақытын орташалауға рұқсат етілді. Сондай-ақ, жұмыскерлерге қосымша жұмыс уақытын жұмыс істеуге мүмкіндік берілді және олар "оңайлы" деп есептелмейтін сағаттарда жұмыс істеуден бас тартуға құқылы болды. "Оңайлы" сағаттардың анықтамасы жұмыскердің жеке жағдайларына байланысты болды, бірақ оған жұмыскердің денсаулығы мен қауіпсіздігіне қауіп тудыратын жағдайлар, жұмыскердің соңғы төрт аптадағы жұмыс уақыты, жұмыс берушінің қосымша жұмыс уақытын талап ету туралы алдын ала хабарлауы, жұмыскердің осы сағаттарда жұмыс істеуден бас тарту туралы хабарлауы және кәсіпорнының операциялық талаптары кірді. Ең жоғары әдеттегі жұмыс уақыты, федералдық сыйлықтар және Мемлекеттік сыйлықтарды сақтау туралы келісімге қатысты үш жылдық кезеңге көшілді. Осы кезеңде, Стандартпен кепілдендірілген ең жоғары әдеттегі жұмыс уақытынан төмен стандартты қамтитын шарт күшінде болды. Яғни, бұл шарт 2009 жылдың 27 наурызына дейін қолданылды.
Жылдық демалыс
Стандарт бойынша жыл сайын төрт апталық ақы төленетін жылдық демалысқа құқық берілді. WorkChoices бағдарламасына жататын толық және жартылай штатты қызметкерлердің барлығы жылдық ақы төленетін демалысқа құқылы болды. Жартылай штатты қызметкерлер жылдық демалысын пропорционалды түрде жинақтады. Жылдық демалыс үздіксіз әр аяқталған төрт апталық еңбек кезеңі үшін жинақталып, күшінде болды. Шартты жұмыс істейтін қызметкерлердің Стандарт бойынша жылдық демалысқа құқығы болмады. Ұдайы сменалық жұмыс істейтін жұмысшылар, егер олар тұрақты түрде жексенбі күндері мен мерекелерде жұмыс істесе, қосымша бір апталық демалысқа ие болды. Демалысқа шыққанда қызметкерлерге жылдық демалысты бастаған кездегі негізгі жалақы мөлшерінен кем емес сома төленді. Қызметкерлер әр 12 ай сайын жинақталған жылдық демалыс ақысының 2 аптасына дейін (немесе жартылай штатты қызметкерлер үшін пропорционалды мөлшерде) ақшалай төленуін сұрай алатын болды. Алайда, мұндай мүмкіндік тек еңбек шартында нақты түрде ақшалай төлеуге рұқсат берілген жағдайда ғана қарастырылды. Жылдық демалысты ақшалай төлеу туралы өтініш жазбаша түрінде берілуі керек және жұмыс беруші одан бас тартуға құқылы. Жұмыс беруші қызметкерден жылдық демалысқа құқығын ақшалай төлетіп алуды талап ете алмайды, сондай-ақ қызметкерге артық ықпал етуге немесе қысым көрсетуге құқығы жоқ.
Жеке және қамқоршылықпен байланысты демалыс, мейірімділікпен байланысты демалыс және отбасылық және тұрмыстық зорлық-зомбылықпен байланысты демалыс
Стандарт бойынша, ауру демалысы жеке демалыс деп аталатын. Қамқоршылық демалысы да осы құқықтың бір бөлігі болып табылады және оны қызметкердің жақын туысына немесе үй шаруашылығына күтім мен қолдау көрсету үшін пайдалануға болады. Жыл сайын қызметкерлерге 10 күн жеке/қамқоршылық демалысы беріледі. Жұмыспен жартылай айналысатын және жұмысқа орналасқаннан кейінгі алғашқы 12 айдағы қызметкерлерге осы демалыс пропорционалды түрде беріледі. Уақытша жұмыспен қамтылған қызметкерлер жеке/қамқоршылық демалысына құқықсыз. Жеке/қамқоршылық демалыс жинақталады. Жыл сайын жинақталған ауру демалысының мөлшеріне шектеу жоқ. Дегенмен, төленетін қамқоршылық демалысы жұмыстың алғашқы жылында 10 күнмен, ал келесі жылдары 12 күнмен шектеледі. Осы негізгі құқықтарға қоса, қызметкерлерге жеке/қамқоршылық демалыс мерзімі таусылған жағдайда, төтенше жағдайларда қамқорлық демалысының екі күні ақысыз беріледі. Уақытша жұмыспен қамтылған қызметкерлерге де ақысыз қамқоршылық демалысы беріледі. Жақын туысы немесе үй шаруашылығының мүшесі өмірге қауіпті ауруға шалдыққанда немесе жарақат алғанда немесе қайтыс болғанда, екі күндік ақылы қайғы демалысына құқық бар. Қайғы демалысы жеке/қамқоршылық демалысынан бөлек жүзеге асырылады. Бұл, қайғы демалысын алу үшін жеке/қамқоршылық демалысын толық пайдаланудың қажеті жоқ екенін білдіреді. Бұдан өзге, барлық қызметкерлерге жылына 5 күн ақысыз отбасылық және тұрмыстық зорлық-зомбылық демалысы беріледі. Жаңа Еңбек үкіметі сондай-ақ «Әділ еңбекке түзету (Ақылы отбасылық және тұрмыстық зорлық-зомбылық демалысы)» заң жобасын ұсынды, егер қабылданса, барлық қызметкерлерге 2023 жылдың 1 ақпанынан бастап 10 күндік ақылы отбасылық немесе тұрмыстық зорлық-зомбылық демалысына құқық беріледі, ал шағын бизнес үшін (15 адамнан аз қызметкері бар) – 2023 жылдың 1 тамызынан бастап.
Ата-аналық демалыс
Ата-аналар ақысыз демалыс алуға ең көп 52 аптаға дейін мүмкіндік болды. Бұл 52 аптаны бала туғанда немесе бес жасқа дейінгі баланы асырап алғанда екі ата-ана бірлесіп пайдалана алатын. Стандартқа сәйкес ата-аналық демалыс, бір жұмыс берушіде кем дегенде 12 ай үздіксіз жұмыс істеген толық жұмыс күні, жартылай жұмыс күні және талапкер болып табылатын кездейсоқ жұмыскерлердің барлығына қолданылды. Кездейсоқ жұмыскерлер, егер бір жұмыс берушіде кем дегенде 12 ай тұрақты және жүйелі түрде жұмыс істесе, сондай-ақ жұмыстың жалғасатынына сенімді болса, оларға да құқық берілді. Ата-аналық демалыс ережелері WorkChoices жүйесіне кірмейтін жұмыскерлерге де кеңінен қолданылды. Яғни, жеке кәсіпкер, траст, серіктестік немесе басқа да корпорация емес ұйымда жұмыс істейтіндер де қамтылды. Аналар бала туғаннан кейін міндетті түрде 6 апталық демалысқа шығуы керек еді. Егер жүктілік күтілетін босану күнінен бастап 28 апта ішінде тоқтатылса немесе жүктілікке байланысты ауру болса, арнайы босану демалысына (ақысыз) шығуға болады. Осыған қоса, талапкер болу үшін кем дегенде 12 ай жұмыс тәжірибесі болуы қажет еді.
Ең төменгі жалақы
Стандарт бойынша сағаттық базалық ставкалары Австралияның әділ төлем комиссиясы белгілеген кепілді жалақы ставкалары болды. Комиссия Федералды ең төменгі жалақыны (FMW), Австралиялық жалақы және сыныптық шкалалар (APCS) бойынша жалақыны, сондай-ақ уақытша жұмысшыларға арналған үстемелерді белгіледі. Кез келген еңбек шартымен қамтылмаған қызметкерлер үшін ең төменгі уақытша жұмысшыға арналған үстеме 20 пайызға белгіленді. Комиссияның жасөспірімдерге, оқушыларға және шәкірттерге, мүгедектерге және тапсырма бойынша жұмыс істейтіндерге ең төменгі жалақы мөлшерлемелерін белгілеуге құқығы болды. Әділ төлем комиссиясы жалақыны қараудың уақытын, ауқымын және жиілігін, оларды жүргізу тәсілін және жалақы туралы шешімдердің күшке ену уақытын анықтауға өкілеттік алды. APCS-ке кірмейтін қызметкерлерге (жасөспірімдерден, оқушылардан және шәкірттерден, мүгедектерден және тапсырма бойынша жұмыс істейтіндерден басқа) кемінде FMW төленуі керек болды, ол бастапқыда сағатына 12,75 долларға тең болды. AFPC-нің алғашқы шешімімен 2006 жылдың 1 желтоқсанынан бастап ең төменгі жалақы сағатына 13,47 долларға дейін көтерілді. Кейіннен ол 2007 жылдың шілдесінде 13,74 долларға, ал 2008 жылдың шілдесінде 14,31 долларға дейін өсті. AFPC 2009 жылы FMW-ді арттырмау туралы шешім қабылдады.
Сын
WorkChoices реформасына қарсылар, мысалы, Австралия Кәсіподақтар Кеңесі, өзгерістерге қатысты түрлі сын-ескертпелер жасады. Стандарт тұрғысынан, басты сын-ескертпелер ең төменгі жалақыны қорғамайтыны және бұрын жұмысшылардың пайдаланған көптеген жағдайлары мен құқықтарын жойлайтыны болды. Жылдық еңқорықты ақшаға айналдыру мүмкіндігі, белгілі бір шарттарда ғана қолжетімді болса да, бұрынғы құқықтарды әлсірететін фактор ретінде аталып өтті.
Ең төменгі жалақы
Стандартты Австралияның әділ жалақы комиссиясы Австралияның өндірістік қатынастар комиссиясымен салыстырғанда тәуелсіз емес деген негізде ACTU сынға алды. ACTU мәлімдемесіне сәйкес, Говард үкіметі ең төменгі жалақыны төмендетуді көздеген және өздерінің мақсаттарын іске асыратын адамдарды Әділ жалақы комиссиясына тағайындайды деп күдіктенді. Бұл пікір Говард үкіметінің бұрынғы ең төменгі жалақыны арттыруға қарсылығына негізделген.
Әділ еңбек туралы заң бойынша жою
Өнеркәсіптік қатынастардағы өзгерістердің бір бөлігі ретінде Рудд үкіметі стандартты 10 Ұлттық жұмыспен қамту стандартымен толықтыруды ұсынды. 2008 жылдың 14 ақпанында ол бұл мәселе бойынша халық пікірін білуге шақыратын талқылау қағазын жариялады. Стандартта бұрыннан қарастырылып келген мәселелерге қоса, Ұлттық жұмыспен қамту стандарттары икемді жұмыс кестесі туралы өтініштер, қоғамдық қызмет демалысы, ұзақ жыл қызмет атқарғандарға берілетін демалыс, мемлекеттік мерекелер, жұмыстан босату туралы хабарлау және жұмыстан босату төлемақысы, сондай-ақ қызметкерлерге берілетін ақпараттық хабарлама талаптарын да қамтыды. 2009 жылғы «Әділ еңбек» заңы Рудд үкіметімен қабылданғаннан кейін және 2010 жылдың 1 қаңтарында күшіне енгеннен соң, бұл стандарт қолданысын тоқтатты.